Stres oksydacyjny – co to jest, objawy, skutki, dieta

Stres oksydacyjny to stan, w którym ilość wolnych rodników w komórkach jest większa niż są one w stanie zneutralizować. Dla organizmów żywych najbardziej szkodliwe są wolne rodniki tlenowe. Mogą one uszkadzać komórki i substancje w nich zawarte. Stres oksydacyjny wpływa na rozwój niektórych chorób nowotworowych i neurodegeneracyjnych. Przed działaniem wolnych rodników organizm chronią antyoksydanty, czyli przeciwutleniacze.

Stres oksydacyjny – co to jest?

Do stresu oksydacyjnego dochodzi, gdy powstaje zbyt dużo wolnych rodników tlenowych, a dokładniej tzw. reaktywnych form tlenu. Jest to grupa substancji, do których należą m.in. rodnik ponadtlenkowy, nadtlenek wodoru czy rodnik hydroksylowy. Rzadziej występującymi związkami są reaktywne formy azotu, takie jak nadtlenoazotyn. One są z kolei odpowiedzialne za stres nitrozacyjny. Są to cząsteczki o bardzo dużej aktywności chemicznej. Mają zdolność wiązania się z substancjami zawartymi w komórkach, zmieniając ich strukturę.

Co więcej, wolne rodniki powstają na zasadzie reakcji łańcuchowej. Oznacza to, że istniejące rodniki powodują powstawanie nowych. Substancje chroniące organizm przed stresem oksydacyjnym to tzw. przeciwutleniacze lub antyoksydanty.

Jak powstaje stres oksydacyjny?

Przyczyn występowania stresu oksydacyjnego jest wiele. Promieniowanie jonizujące (w tym część fal promieniowania UV) wywołuje rozpad cząsteczek wody z wytworzeniem rodników hydroksylowych. Te same rodniki powstają w wyniku reakcji jonów niektórych metali z wodą lub nadtlenkiem wodoru. Komórki układu odpornościowego mają zdolność wytwarzania anionorodnika ponadtlenkowego w celu zwalczania np. bakterii. Czynnikami wywołującymi stres oksydacyjny są również niektóre toksyny zawarte w dymie tytoniowym.

Stres oksydacyjny jest także odpowiedzialny za część tzw. uszkodzeń poreperfuzyjnych. Przykładowo, w czasie zawału serca niektóre komórki mięśnia sercowego obumierają z podowu braku tlenu. Po przywróceniu przepływu krwi przez wszczepienie bypassów lub angioplastykę wieńcową dochodzi do wytworzenia dużej ilości wolnych rodników tlenowych. W konsekwencji po reperfuzji obumiera część komórek, które nie uległy zniszczeniu w wyniku niedokrwienia. Uszkodzenie poreperfuzyjne prowadzi w tym wypadku do zaburzeń kurczliwości mięśnia sercowego lub arytmii.

Stres oksydacyjny a choroby – jakie skutki powoduje?

Wolne rodniki są toksyczne dla komórek, a więc dla całego organizmu. Są to związki, które – dzięki silnym właściwościom utleniającym – niszczą zawarte w komórce białka, lipidy, a także DNA. Zmieniając strukturę substancji wewnątrz komórek, prowadzą do uszkodzeń oksydacyjnych.

Uważa się, że reaktywne formy tlenu mają pewien udział w przebiegu chorób takich jak:

Uszkadzając cząsteczki DNA, wolne rodniki zwiększają ryzyko wystąpienia mutacji, czego skutkiem może być rozwój nowotworów. Uszkodzenia materiału genetycznego w komórkach jąder i jajników mogą stać się źródłem dziedzicznych mutacji u potomstwa.

Zmiana struktury DNA ogranicza także zdolność komórek do regeneracji, co oznacza szybsze starzenie się komórek (np. skóry). Białka poddane działaniu wolnych rodników zmieniają swoją strukturę, przez co układ odpornościowy traktuje je jako obce i próbuje zneutralizować. Jest to jedna z przyczyn rozwoju chorób autoimmunologicznych.

Modyfikacja cząsteczek LDL, czyli tzw. złego cholesterolu powoduje, że nie są one wychwytywane przez komórki wątroby. Zamiast tego dochodzi do ich akumulacji i odkładania się w ścianach tętnic. Tam powodują napływ komórek odpornościowych. Jest to główny mechanizm powstawania miażdżycy tętnic, której powikłaniem jest np. choroba niedokrwienna serca.

Reaktywne formy tlenu są w pewnych sytuacjach wykorzystywane przez organizm. Niektóre białe krwinki są wyposażone w specjalne enzymy zdolne do syntezy rodników tlenowych w celu zwalczania drobnoustrojów.

Stres oksydacyjny – dieta – co jeść?

Badania naukowe dowodzą, że niektóre substancje ułatwiają neutralizację wolnych rodników tlenowych, a więc mają działanie protekcyjne. Należą do nich:

  • selen,
  • witamina C,
  • witamina E,
  • β-karoten i inne karotenoidy,
  • polifenole.

Zaznacza się jednocześnie, że sama suplementacja wymienionych wyżej substancji odżywczych nie pozwala na osiągnięcie efektu ochronnego. Kluczowe jest stosowanie diety zbilansowanej, bogatej w naturalnie występujące antyoksydanty.

Selen i witamina E występują naturalnie w kukurydzy, orzechach włoskich, migdałach i ziarnach słonecznika. Dobrym źródłem witaminy C są brokuły, brukselka, jarmuż, kalarepa i kapusta. Owoce bogate w witaminę C to: cytrusy, porzeczki i maliny. Duże ilości karotenoidów występują w boćwinie, dyni, cykorii, roślinach strączkowych, marchwi i szpinaku. Polifenole występują w winie, ciemnych owocach takich jak jagody i winogrona, a także w kakao i herbacie.

Dokładnych instrukcji na temat tego, co należy jeść, aby uniknąć działania wolnych rodników, warto zasięgnąć u dietetyka.

Organizm jest wyposażony w pewne naturalne mechanizmy antyoksydacyjne. Na przykład metale, które mogłyby być źródłem reaktywnych form tlenu są przechowywane w postaci związanej z białkami. W komórkach występuje wiele enzymów neutralizujących wolne rodniki tlenowe, m.in. dysmutazy, peroksydazy i katalazy. Składnikiem niektórych z tych enzymów jest na przykład selen. Kwas askorbinowy (witamina C), kwas moczowy i niektóre polifenole zmniejszają szkodliwość rodników rozpuszczalnych w wodzie. Z kolei za neutralizację wolnych rodników rozpuszczalnych w tłuszczach i zawartych w błonach komórkowych odpowiedzialne są witamina E i polifenole.

Istotnym sposobem na zmniejszenie działania wolnych rodników jest unikanie czynników takich jak dym nikotynowy lub stosowanie ochrony przed promieniami UV.

Bibliografia

  • Rodwell V. W. i wsp., Biochemia Harpera, Wydanie. VII. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018, s. 717–722.
  • Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydanie IV. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014, s. 174–175, 285.
  • Kośmider L. i wsp., Wolne rodniki w dymie tytoniowym – metody analizy i znaczenie biomedyczne. Med. Środowiskowa, 2013, 16, 3: 7–14.
  • Podolecka E., Czy można zmniejszyć uszkodzenie reperfuzyjne w ostrym zawale serca? Kardiol. Polska, 2010, 68, 12: 1385–1390.
Opublikowano: ; aktualizacja: 01.04.2019

Oceń:
4.5


Może cię

Powiększona śledziona – jakie choroby powodują taki objawy?

Powiększenie śledziony diagnozowane jest u dorosłych jak i u dzieci. Ze względu na rodzaj unerwienia ...

Hipersplenizm (nadaktywność i powiększenie śledziony) – przyczyny, objawy, leczenie

Hipersplenizm nie jest pojęciem tożsamym ze splenomegalią (powiększeniem śledziony), ale może jej towarzyszyć. Splenomegalia to ...

Wolne rodniki – czym są rodniki i jak wpływają na zdrowie?

Wolne rodniki są atomami o niesparowanych elektronach. Wolne rodniki wpływają niekorzystnie na DNA, białka czy ...

Antyoksydanty w diecie

Nieprawidłowa dieta, stres, zanieczyszczenie środowiska czy palenie papierosów to czynniki wpływające na wzrost poziomu wolnych ...

Poliglobulia – co to jest?

Poliglobulia to inaczej nadkrwistość, to stan, który oznacza zwiększoną ilość czerwonych krwinek. Poliglobulia może być ...

Zespół mielodysplastyczny (MDS) – przyczyny, objawy leczenie

Zespół mielodysplastyczny (MDS), to choroba układu krwiotwórczego. Charakteryzuje się niskim poziomem krwinek czerwonych (niedokrwistość), białych ...

Warzywa i owoce na odchudzanie. Które jeść, a których unikać?

Warzywa oraz owoce są nieodłącznym składnikiem każdej diety odchudzającej. Są smaczne i zdrowe, dostarczają bogactwa ...

Awitaminoza witamin z grupy B

Witaminy z grupy B to zbiór substancji chemicznych rozpuszczalnych w wodzie, które w naszym organizmie ...

Samoistna plamica małopłytkowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Plamica autoimmunologiczna to choroba z autoagresji. Przyczyną schorzenia jest niszczenie płytek krwi (trombocytów) w śledzionie, ...

Alantoina – właściwości, działanie, zastosowanie, cena

Alantoina to naturalna substancja z grupy ureidów, czyli pochodnych mocznika. Jej prozdrowotne właściwości polegają na ...

Choroba Castlemana – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

Choroba Castlemana jest rzadkim schorzeniem charakteryzującym się rozrostem węzłów chłonnych. Określana jest także jako olbrzymi ...

Bioflawonoidy – działanie, rodzaje – gdzie występują i jakie preparaty wybrać?

Bioflawonoidy, inaczej nazywane flawonoidami, to szeroka grupa obejmująca kilka tysięcy związków chemicznych występujących naturalnie w ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon