Zespół Wiskotta-Aldricha – dziedziczenie, objawy, badania, leczenie, rokowanie

Brak zdjęcia

7 grudnia 2018

Zespół Wiskotta-Aldricha to rzadka choroba o podłożu genetycznym, którą częściej diagnozuje się u mężczyzn. Schorzenie dziedziczone jest w sposób recesywny poprzez chromosom X. Objawy choroby Wiskotta-Aldricha to: zmiany skórne, w tym świąd skóry, nawracające infekcje dróg oddechowych oraz niski poziom płytek krwi w badaniu (trombocytopenia). Jak można leczyć opisywany zespół i czy rokowania są pomyślne dla pacjenta?

Zespół Wiskotta-Aldricha – dziedziczenie – u kogo występuje?

Wiskott-Aldrich syndrome to niezwykle rzadka choroba posiadająca podłoże genetyczne. Zespół Wiskotta-Aldricha dziedziczony jest w sposób recesywny poprzez chromosom X (tzw. dziedziczenie sprzężone z chromosomem X).

Choroba Wiskotta-Aldricha jest więc dziedziczona podobnie jak hemofilia (niedobór jednego z czynników krzepnięcia) oraz daltonizm (niemożność rozróżniania barw, najczęściej czerwonej i zielonej).

W związku z powyższym, osobami najczęściej chorującymi na zespół Wiskotta są mężczyźni (wystarczy, że przekazana im zostanie przez matkę jedna wadliwa kopia genu zlokalizowana na chromosomie X). Nie oznacza to jednak, że dziewczynki w ogóle nie chorują, jednak jest to zdecydowanie rzadsza sytuacja ze względu na konieczność przekazania dziewczynce wadliwego chromosomu zarówno przez matkę, jak i ojca. Sytuacja taka może mieć miejsce, gdy matka dziewczynki jest tzw. nosicielką – posiada jedną wadliwą kopię genu oraz jedną zdrową kopię genu (jeden z jej chromosomów jest zdrowy, a drugi ma wyżej wymieniony defekt) lub choruje, a ojciec dziecka również boryka się ze schorzeniem. Przypadki takie są jednak bardzo rzadkie i zazwyczaj nie spotyka się ich w codziennej praktyce lekarskiej.

Zgodnie z danymi pochodzącymi od różnych autorów, zespół Wiskotta-Aldricha występuje z częstością 3–4 przypadków na 1 milion żywych urodzeń. Schorzenie zalicza się do grupy chorób rzadkich.

Zespół Wiskotta-Aldricha – białko WASp

Zespół Wiskotta to, jak już zostało wcześniej wspomniane, choroba genetyczna dziedziczona z chromosomem X. Wadliwa budowa genu WAS (zlokalizowanego na chromosomie X) sprawia, że białko WASp nie jest w życiu pozałonowym produkowane lub jego produkcja nie jest wystarczająca. Białko to (nazywane również białkiem Aldricha i Wiskotta) niezbędne jest do przeprowadzania prawidłowych procesów reorganizacji cytoszkieletu komórek ludzkiej krwi.

Ponadto WAS protein bierze udział w programowanej śmierci komórki (tj. apoptozie) i przekazywaniu sygnałów pomiędzy komórkami. Białko to związane jest z komórkami takimi jak limfocyty oraz płytki krwi.

Zespół Wiskotta-Aldricha – objawy choroby

Uwarunkowany genetycznie zespół Wiskotta-Aldricha może ujawnić się zarówno w życiu niemowlęcym, jak i bezpośrednio po urodzeniu. Należy podkreślić, że stopień ciężkości objawów zależny jest od rodzaju mutacji, która obserwowana jest w obrębie genu kodującego białko WAS.

W przypadku pojedynczych, punktowych mutacji możemy mówić nie o zespole Wiskotta-Aldricha, lecz o trombocytopenii sprzężonej z chromosomem X. Wówczas nasilenie objawów, takich jak obniżenie odporności czy tez wyprysk skórny, jest mniejsze. W tej odmianie choroby obserwuje się także niższe ryzyko wystąpienia nowotworów.

Obniżona produkcja białka WASp lub jego nieprawidłowa budowa jest każdorazowo związana z wystąpieniem pełnoobjawowego zespołu Wiskotta-Aldricha. Obserwowana jest wówczas bardzo charakterystyczna triada objawów, do której zaliczamy:

Ponadto wystąpić mogą inne, mniej charakterystyczne objawy. Na szczególną uwagę zasługują tutaj choroby o podłożu autoimmunologicznym (tzw. choroby z autoagresji), czyli niedokrwistość hemolityczna o podłożu immunologicznym oraz choroby nerek.

Trombocytopenia w zespole Wiskotta-Aldricha

Trombocytopenia, czyli zmniejszona ilość płytek krwi to jeden z głównych objawów zespołu Wiskotta-Aldricha. W początkowym stadium choroby manifestuje się ona m.in. niewielkimi wybroczynami na skórze i zwiększoną skłonnością do siniaków. Ponadto występują krwiste biegunki (często jest to pierwszy objaw choroby, występujący jeszcze w okresie noworodkowym).

W późniejszym życiu chory boryka się m.in. z krwawieniami dziąseł, wylewami podskórnymi oraz nawracającymi krwawieniami z nosa. Rzadziej występują krwawienia wewnętrzne (np. do jamy brzusznej).

Zespół Wiskotta-Aldricha a swędzenie skóry

W zespole Wiskotta-Aldricha zmiany skórne są bardzo zróżnicowane nie tylko ze względu na lokalizację, ale również ich wygląd. Pierwsze manifestacje skórne zazwyczaj pojawiają się w wieku niemowlęcym. Wówczas mogą one przypominać zmiany odparzeniowe oraz oparzenia. Często są one bagatelizowane ze względu na swój łagodny przebieg (bardzo mylący jest tutaj brak współwystępowania innych objawów charakterystycznych dla zespołu Wiskotta-Aldricha). Stosowanie leków uśmierzających świąd nie zawsze jest skuteczne.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech zmian skórnych jest ich swędzenie. W wyniku drapania, w początkowej fazie powstają przeczosy, a następnie trudno gojące się rany. Ponadto obserwuje się zwiększoną skłonność do zakażeń skóry. Infekcje te są zazwyczaj trudne w leczeniu i wymagają często doustnej antybiotykoterapii.

Zespół Wiskotta-Aldricha – nawracające infekcje

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zespołu Wiskotta-Aldricha są nawracające infekcje. Brak lub niedobór (a także nieprawidłowa budowa) białka WAS powoduje obniżenie liczby limfocytów zarówno grupy T, jak i B. W mniej nasilonych odmianach choroby liczba limfocytów B może być prawidłowa, jednak wówczas zazwyczaj dochodzi do upośledzenia ich funkcjonalności.

Obniżona liczba limfocytów T szczególnie predysponuje chorych do zapadania na infekcje wirusowe. Zakażenia wirusowe najczęściej obserwowane w zespole Wiskotta-Aldricha to: grypa, wirusowe zapalenie płuc i oskrzeli, a także nawracające zapalenia ucha środkowego. Ponadto należy wspomnieć o nawracającym zakażeniu wirusem opryszczki ludzkiej – tzw. zimno pojawia się bez względu na porę roku.

W związku z obniżoną liczbą lub nieprawidłową funkcją limfocytów B u chorych bardzo często stwierdzamy zwiększoną zachorowalność na zakażenia bakteryjne. Osoby te są szczególnie narażone na bakteryjne zapalenia płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a także gruźlicę. W literaturze opisywane są również przypadki rzekomobłoniastego zapalenia jelit.

Zespół Wiskotta-Aldricha – poziom białych krwinek i przeciwciał

W podstawowych i specjalistycznych badaniach laboratoryjnych obserwowane są zjawiska takie jak: limfocytopenia (obniżona liczba białych krwinek, czyli limfocytów), nawracające zakażenia, trombocytopenia (zmniejszona liczba płytek krwi, czyli trombocytów) – jej wykładnikiem są krwawienia i wybroczyny.

Ilość przeciwciał poszczególnych klas kształtuje się następująco:

  • przeciwciała klasy IgG – ich liczba jest zazwyczaj prawidłowa, ale mogą być również obniżone;
  • przeciwciała klasy IgM – ich poziom jest obniżony, są to tzw. przeciwciała I linii (odpowiadające za odporność w początkowym stadium zakażenia);
  • przeciwciała klasy IgA – stężenie prawidłowe lub nieznacznie podniesione;
  • przeciwciała klasy IgE – stężenie prawidłowe lub nieznacznie podniesione, zbyt duża liczba przeciwciał może wiązać się z reakcjami nadwrażliwości.

Zespół Wiskotta-Aldricha – diagnostyka, badania

Diagnostyka zespołu Wiskotta-Aldricha rozpoczyna się zazwyczaj bezpośrednio po urodzeniu dziecka (najczęściej chłopca). Występowanie w najbliższej rodzinie (w linii męskiej) potwierdzonego zespołu obliguje lekarzy zajmujących się dzieckiem po porodzie do rozpoczęcia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

Należy podkreślić, że aktualnie jedyną pewną metodą umożliwiającą postawienie diagnozy są badania genetyczne. W postawieniu rozpoznania ważne są również wyżej wymienione objawy, które mają za zadanie nakierować lekarza oraz umożliwić mu przeprowadzenie diagnostyki różnicowej.

Ważną kwestią są badania dodatkowe. Zaliczamy do nich m.in. badania laboratoryjne krwi oraz biopsję szpiku. Biopsja szpiku wykonywana jest bardzo często bezpośrednio po postawieniu diagnozy. Jej celem jest określenie stopnia nasilenia procesów hematopoezy, które mają miejsce w szpiku kostnym. Otrzymane dane są również pomocne w jednym z etapów leczenia, tj. podczas przeszczepienia szpiku kostnego.

Zespół Wiskotta-Aldricha – leczenie

Leczenie zespołu Wiskotta-Aldricha w znacznym stopniu poprawia rokowanie chorych, jednak bardzo rzadko prowadzi ono do ich całkowitego wyleczenia. Aktualnie jedną z najczęściej stosowanych metod jest przeszczepienie szpiku kostnego, czyli przeszczep komórek hematopoetycznych. Metoda ta, pomimo najlepszych rokowań, nie zawsze jest możliwa do wykonania ze względu na niemożność dobrania odpowiedniego dawcy komórek.

Nadzieją dla osób chorujących na zespół Wiskotta-Aldricha jest jednak nie tylko przeszczep rodzinny, ale również skorzystanie z bazy dawców szpiku. Przed przeszczepem szpiku wymagana jest chemioterapia lub radioterapia, ze względu na konieczność zniszczenia wszystkich limfocytów osoby chorej.

W przypadku niemożności wykonania przeszczepu komórek macierzystych stosuje się tzw. leczenie zachowawcze. Działanie to obejmuje:

  • regularne przetaczanie koncentratów płytek krwi (w celu wyrównania trombocytopenii),
  • dożylną podaż immunoglobulin (czyli wcześniej wymienionych przeciwciał),
  • antybiotykoterapię (w przypadku wystąpienia infekcji bakteryjnych),
  • leczenie glikokortykosteroidami – zarówno w postaci maści, jak i ogólnie.

Terapia zespołu Wiskotta-Aldricha może obejmować również usunięcie śledziony, która bardzo często w przebiegu tego zespołu bierze udział w niszczeniu płytek krwi. Splenektomia nie pozostaje jednak bez wpływu na organizm człowieka. Usunięcie śledziony może być przyczyną większej ilości nawracających zakażeń (szczególnie bakteryjnych). Podczas prowadzenia procesu leczniczego zespołu nie należy również zapominać o zwiększonym ryzyku wystąpienia u chorych nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Zaleca się, by każda osoba chora była poddawana regularnym badaniom, które mają na celu wykluczenie nowotworów (szczególnie białaczek).

Podczas leczenia zespołu Wiskotta-Aldricha nie należy też zapominać o zakazie podawania szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. W związku z niemożnością wytworzenia przez organizm przeciwciał, działanie to jest niebezpieczne i może nawet doprowadzić do zgonu osoby zaszczepionej.

Zespół Wiskotta-Aldricha – rokowanie

Przed wprowadzeniem do rutynowej praktyki przeszczepu komórek hematopoetycznych, średni wiek życia pacjentów z zespołem Wiskotta-Aldricha nie przekraczał 3–4 lat. Prawidłowo przeprowadzony przeszczep, a także stosowanie leczenia wspomagającego może wydłużyć czas przeżycia nawet pięciokrotnie.

Nadziei na dłuższe życie osób chorych na zespół Wiskotta-Aldricha upatruje się w terapii genowej. Aktualnie prowadzone badania dają bardzo obiecujące wyniki.

Bibliografia

  •  https://primaryimmune.org/sites/default/files/publications/IDF-Patient-Family-Handbook-5th-Edition-2015-Reprint.pdf
  • Schwinger W. i wsp., The phenotype and treatment of WIP deficiency: literature synopsis and review of a patient with pre-transplant serial donor lymphocyte infusions to eliminate CMV, Front. Immunol., 2018, 9: 2554.
  • Sereni L., Platelets in Wiskott-Aldrich syndrome: victims or executioners? J. Leukoc. Biol., 2018, 103, 3: 577–590.
  • Buchbiner D., Wiskott–Aldrich syndrome: diagnosis, current management, and emerging treatments. Appl. Clin. Genet., 2014, 7: 55–66.
Opublikowano: ; aktualizacja: 07.12.2018

Oceń:
4.6


Może cię

Zespół łamliwego chromosomu X

Zespół łamliwego chromosomu X to najczęstsza rodzinna przyczyna niepełnosprawności intelektualnej, jak również najczęstsza jednogenowa przyczyna ...

Zespół Marfana – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, rokowanie

Zespół Marfana to rzadko występująca dziedziczna choroba tkanki łącznej. W przebiegu syndromu Marfana najbardziej charakterystyczne ...

Zespół Turnera – dziedziczenie, przyczyny, objawy, wygląd, kariotyp, leczenie, rokowanie

Zespół Turnera (zespół Bonnevie-Ullricha) to zespół wad wrodzonych spowodowany obecnością w komórkach organizmu kobiety tylko ...

Skazy krwotoczne – naczyniowe, płytkowe, osoczowe

Skaza krwotoczna oznacza skłonność do krwawień. Krwawienia mogą występować na skórze, w obrębie narządów, a ...

Choroba syropu klonowego – dziedziczenie, objawy, leczenie

Choroba syropu klonowego (MSUD) to wrodzona choroba metaboliczna, w wyniku której organizm nie rozkłada prawidłowo ...

Dziecko z zespołem Downa

Zespół Downa to jeden z najbardziej znanych i najczęściej występujących zespołów wad wrodzonych (dotyka 1 ...

Zespół Retta

Zespół Retta należy do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Jest to choroba neurologiczna, w przebiegu której ...

Płytki krwi – badanie – co oznacza małopłytkowość i nadpłytkowość?

Oznaczanie liczby płytek krwi (trombocyty, PLT) przeprowadza się przy okazji standardowej morfologii. Badanie krwi na ...

Zespół Gilberta (hiperbilirubinemia)

Zespół Gilberta jest to choroba genetyczna, należąca do grupy chorób zwanych hiperbilirubinemiami wrodzonymi, stanowiąca zarazem ...

Zespół Edwardsa – dziedziczenie, przyczyny, objawy, leczenie, przeżywalność

Zespół Edwardsa należy do zespołów wad wrodzonych. Choroba ta dotyka 1 na około 6000 urodzonych ...

Zespół Downa

Zespół Downa to częsty zespół wad genetycznych, występujący u 1 osoby na około 700. Dotyka ...

Zespół Klinefeltera

Zespół Klinefeltera to grupa chorób, która jest następstwem zmiany struktury chromosomów lub ich liczby. Jest ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon