Zespół Leigha – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie oraz rokowanie?

Zespół Leigha to choroba genetyczna objawiająca się przede wszystkim zaburzeniami czynności ośrodkowego układu nerwowego. Dziedziczona jest zwykle w sposób autosomalnie recesywny. Objawy zespołu Leigha pojawiają się zwykle dość wcześnie, bo pomiędzy 3. miesiącem a 2. rokiem życia i obejmować mogą m.in. napady drgawkowe, hipotonię oraz epizody kwasicy metabolicznej. Na czym polega leczenie tej choroby i jakie jest rokowanie?

Zespół Leigha – co to za choroba?

Zespół Leigha (ang. Leigh syndrome) po raz pierwszy opisany został w 1951 roku, a nazwa schorzenia pochodzi od nazwiska autora tego opisu – był nim brytyjski neuropsychiatra Denis Archibald Leigh. W piśmiennictwie zetknąć się można także z innymi określeniami tej jednostki, takimi jak np. podostra martwicza encefalomielopatia (ang. subacute necrotizing encephalomyelopathy, w skrócie SNEM).

Zespół Leigha to choroba rzadka – szacuje się, że występuje ona z częstością 1 : 40 000 żywo urodzonych dzieci.

Zespół Leigha – przyczyny

Choroba Leigha to zespół genetyczny – do jej wystąpienia doprowadzają różnorodne wrodzone mutacje. Defekty materiału genetycznego, prowadzące do wystąpienia tej jednostki, dotyczyć mogą zarówno DNA jądrowego (czyli podstawowego materiału genetycznego obecnego w ludzkich komórkach), jak i specyficznego rodzaju genów, którym jest mitochondrialne DNA. Wiele różnych mutacji może doprowadzać do zespołu Leigha. Jako ich przykłady można podać defekty genu SURF1, obecnego w obrębie jądrowego DNA, ale i mutacje mitochondrialnego genu MT-ATP6.

Ogólnie do choroby doprowadzają mutacje, które skutkują występowaniem zaburzeń produkcji energii w mitochondriach. Problem ten sprawia, że dochodzi do zaburzeń funkcjonowania wielu różnych komórek organizmu.

W przypadku zespołu Leigha najistotniejsze dysfunkcje dotyczą struktur układu nerwowego i dlatego u chorych występują przede wszystkim różne objawy neurologiczne.

Zespół Leigha – dziedziczenie

Dziedziczenie zespołu Leigha bywa różne. W przypadku mutacji, które zlokalizowane są w obrębie jądrowego DNA, dziedziczenie schorzenia jest zwykle autosomalne recesywne. W tych postaciach choroby, które wynikają z mutacji mitochondrialnego DNA, mówi się o dziedziczeniu mitochondrialnym (w takiej sytuacji nieprawidłowe geny może przekazać dziecku wyłącznie matka, można wtedy traktować zespół Leigha jako chorobę mitochondrialną).

Istnieje jeszcze trzeci model dziedziczenia choroby Leigha – możliwe jest bowiem i to, że jednostka będzie dziedziczona w sposób recesywny sprzężony z chromosomem X.

Zespół Leigha u dziecka – objawy

Zespół Leigha jest chorobą, z którą pacjent przychodzi na świat i jego objawy rozwijają się stosunkowo szybko – pierwsze dolegliwości obserwować można u dzieci, a nierzadko nawet u niemowląt. Objawy schorzenia pojawiają się zazwyczaj pomiędzy 3. miesiącem a 2. rokiem życia. Istnieje możliwość, że pierwsze dolegliwości pojawią się u pacjenta później (nawet w wieku nastoletnim lub we wczesnej dorosłości), aczkolwiek jest to rzadkość.

Pierwsze objawy zespołu Leigha są zwykle dość niespecyficzne – u dziecka pojawiać się mogą: trudność z przełykaniem, wymioty, utrata apetytu czy napady płaczu.

Zespół Leigha – objawy neurologiczne

Schorzenie związane jest z procesem, którym jest degeneracja ośrodkowego układu nerwowego – wraz z tym, jak zachodzi stopniowa degradacja OUN, u chorych pojawiają się coraz to kolejne dolegliwości. Mogą nimi być:

  • napady drgawkowe,
  • obniżenie napięcia mięśniowego,
  • ataksja,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • mimowolne ruchy gałek ocznych.

Dolegliwości ze strony układu nerwowego nie są niestety jedynymi, które mogą pojawiać się w przebiegu zespołu Leigha. U chorych dochodzić może do zaburzeń widzenia (występujących ze względu na zanik nerwu wzrokowego).

Nierzadko spotykane są: zaburzenia oddychania, kardiomiopatia przerostowa czy zaburzenia czynności nerek.

Jeszcze innym problemem, który jest dość często stwierdzany wśród chorych na podostrą martwiczą encefalomielopatię, są epizody kwasicy metabolicznej.

Choroba Leigha – badania genetyczne

Diagnoza zespołu Leigha stawiana jest po wykonaniu wielu różnych badań – istotne są zarówno badania obrazowe, jak i laboratoryjne. Ostateczne rozpoznanie stawiane jest po przeprowadzeniu badań genetycznych, w których stwierdzone zostaną u pacjenta nieprawidłowe geny.

Przed ich zleceniem, przy podejrzeniu tej jednostki, przeprowadza się zwykle najpierw inne badania, takie jak np. badania obrazowe głowy. Przykładowo w trakcie obrazowania głowy metodą rezonansu magnetycznego możliwe jest wykrycie zmian degeneracyjnych w obrębie m.in. takich struktur, jak jądra podstawy, jądro ogoniaste czy gałka blada. Istotne są także badania laboratoryjne – w ich przypadku możliwe jest choćby stwierdzenie podwyższonych poziomów mleczanów we krwi pacjenta, związanych z kwasicą metaboliczną.

Wszystkie wymienione badania służą nie tylko do postawienia diagnozy zespołu Leigha, ale też mają znaczenie w diagnostyce różnicowej. Tak naprawdę chorobę Leigha trzeba bowiem różnicować z wieloma różnymi jednostkami, takimi jak np. żółtaczka jąder podstawnych, choroba Wilsona, zatrucie tlenkiem węgla czy zapalenie mózgu.

Zespół Leigha – leczenie

Choroba Leigha jest niestety chorobą nieuleczalną. Nie istnieją żadne metody przyczynowego leczenia tej choroby. W terapii konieczne jest przede wszystkim podejmowanie prób opanowywania pojawiających się u chorych dolegliwości. Pewną korzyść w postaci poprawy stanu klinicznego pacjenta można uzyskać poprzez suplementację witaminy B1.

W przypadku wystąpienia kwasicy metabolicznej czasami podaje się pacjentom wodorowęglan sodu.

Choroba Leigha – jakie są rokowania?

Rokowania chorych na zespół Leigha są niestety niepomyślne. Choroba często bardzo szybko postępuje i doprowadza do zgonu nawet w ciągu zaledwie kilku lat od przyjścia pacjenta na świat. Zdarza się jednak i tak, że pacjent z chorobą Leigha osiąga wiek nastoletni, niestety jednak dużo częściej schorzenie w zdecydowanie krótszym czasie doprowadza do śmierci chorego.

Bibliografia

  • Arii J., Tanabe Y., Leigh syndrome: serial MR imaging and clinical follow-up. Am. J. Neuroradiology, 2000, 21, 8: 1502–1509.
  • https://ghr.nlm.nih.gov/condition/leigh-syndrome#
  • https://www.medicinenet.com/leighs_syndrome_leighs_disease/article.htm#what_is_leighs_disease
Opublikowano: ; aktualizacja: 04.10.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Zespół Williamsa

Zespół Williamsa to wrodzony zespół wad genetycznych spowodowany uszkodzeniem ramienia siódmego chromosomu. Typowym objawem jest ...

Trisomia chromosomu X – zespół nadkobiety

Trisomia chromosomu X oznacza, że kobieta posiada dodatkowy chromosom X. Choroba ta określana jest także ...

Zespół Dandy'ego-Walkera

Zespół Dandy'ego-Walkera jest zaburzeniem rozwojowym układu nerwowego. Przyczyną choroby jest zaburzenie przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego, co ...

Zespół Noonan

Zespół Noonan należy do genetycznie uwarunkowanych zespołów wad wrodzonych (w połowie przypadków mutacja jest dziedziczona ...

Choroba Tay-Sachsa (gangliozydoza GM2) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Choroba Tay-Sachsa jest rzadką chorobą genetyczną. Wskutek utraty aktywności enzymu lizosomalnego dochodzi do kumulacji gangliozydu ...

Choroba Battena – przyczyny, objawy, badania, rokowanie

Choroba Battena (młodzieńcza ceroidolipofuscynoza neuronalna) to choroba genetyczna, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Przebieg kliniczny ...

Kariotyp – kiedy wykonać badanie cytogenetyczne?

Niepłodność, czyli problemy z zajściem w ciążę, może wynikać z nabytych problemów zdrowotnych, a także ...

Choroba Tay-Sachsa (gangliozydoza GM2) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Choroba Tay-Sachsa jest rzadką chorobą genetyczną. Wskutek utraty aktywności enzymu lizosomalnego dochodzi do kumulacji gangliozydu ...

Alkaptonuria (ochronoza, AKU) – objawy, przyczyny, leczenie, dieta

Alkaptonuria to choroba genetyczna, w której uszkodzenie jednego genu powoduje niedobór enzymu odpowiedzialnego za metabolizm ...

Zespół Treachera-Collinsa

Zespół Treachera-Collinsa (dyzostoza żuchwowo-twarzowa) jest chorobą uwarunkowaną genetycznie o dość zróżnicowanym obrazie klinicznym obejmującym głównie ...

Zespół Kabuki – objawy, przyczyny i leczenie choroby Kabuki

Zespół Kabuki to choroba genetyczna, której przejawami są m.in. różne cechy dysmorficzne oraz problemy kardiologiczne. ...

Zespół Kartagenera

Zespół Kartagenera to choroba genetyczna dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Charakteryzuje się triadą objawów: odwrócenie ...

Komentarze (0)