Cysternografia – badanie krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego

Cysternografia to metoda diagnostyki radiologicznej pozwalająca na zobrazowanie przestrzeni podpajęczynówkowej. Dzięki badaniu staje się możliwa ocena jej wyglądu oraz prześledzenie krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Badanie jest pomocne w różnicowaniu rodzajów wodogłowia. Wykonuje się je także w przypadku podejrzenia płynotoku. Przeciwwskazaniem do cysternografii jest np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Płyn mózgowo-rdzeniowy a przestrzeń podpajęczynówkowa

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) odpowiedzialny jest za utrzymanie i kontrolę wszystkich funkcji życiowych – od tak podstawowych jak oddychanie poczynając, na skomplikowanych, abstrakcyjnych procesach myślowych kończąc. Budują go mózgowie i rdzeń kręgowy. Mimo istotnej roli jaką pełnią, są to struktury niezwykle delikatne i z tego powodu szczególnie chronione. Przed urazami ochraniają je układ kostny – czaszka i kręgosłup – oraz tzw. opony mózgowo-rdzeniowe. Wśród tych ostatnich wyróżniamy oponę twardą, położoną pod nią oponę pajęczą (pajęczynówkę) i przylegającą bezpośrednio do tkanki nerwowej oponę miękką.

Pomiędzy oponą miękką i pajęczynówką znajduje się tzw. przestrzeń podpajęczynówkowa, w której położony jest płyn mózgowo-rdzeniowy. Wytwarzany jest on w sposób ciągły w tzw. układzie komorowym mózgu (są to struktury położone w głębi mózgowia), skąd przedostaje się głównie do przestrzeni podpajęczynówkowej mózgowia i rdzenia kręgowego. Krąży w niej i ostatecznie zostaje wchłonięty przez układ żylny mózgowia.

Do funkcji płynu mózgowo-rdzeniowego należy ochrona mózgowia i rdzenia kręgowego przed urazami i wstrząsami (działa on jako amortyzator) oraz utrzymanie odpowiedniego środowiska dla pracy OUN.

Ze względu na sposób rozwoju człowieka, rdzeń kręgowy kończy się na poziomie wyższym niż opona pajęcza i twarda. W związku z tym w części lędźwiowej kręgosłupa wytwarza się tzw. zbiornik lędźwiowy – przestrzeń wypełniona płynem mózgowo-rdzeniowym, stanowiąca najczęstsze miejsce nakłucia opon mózgowo-rdzeniowych (ze względu na dość niskie ryzyko uszkodzenia tkanki nerwowej).

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – na czym polega?

Cysternografia, znana również jako radiografia izotopowa zbiorników podstawy czaszki, jest jedną ze stosowanych w radiologii metod obrazowania ośrodkowego układu nerwowego. Opiera się ona na pomiarze radioaktywności płynu mózgowo-rdzeniowego po wstrzyknięciu do przestrzeni podpajęczynówkowej niewielkiej ilości znacznika radioaktywnego. Podlegając krążeniu razem z płynem mózgowo-rdzeniowym, pozwala on na uwidocznienie jej poszczególnych części. Wybór rodzaju znacznika zależny jest od zaistniałych wskazań do badania.

Badanie cysternografii wykonywane jest w określonych odstępach czasu, z użyciem urządzenia zwanego scyntygrafem. Jego centralną częścią jest tzw. gammakamera. Mierzy ona poziom promieniowania gamma emitowanego przez wstrzyknięty znacznik i przesyła zebrane dane do komputera. Tam są one analizowane i przetwarzane na obraz ukazujący rozmieszczenie znacznika w organizmie.

Dzięki kilkukrotnym pomiarom możliwe jest nie tylko ukazanie budowy anatomicznej przestrzeni podpajęczynówkowej (w szczególności jej poszerzeń – tzw. zbiorników), ale także prześledzenie w jaki sposób przebiega krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego.

W niektórych, rzadszych przypadkach (w tym do diagnozy wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego) zamiast scyntygrafu do badania użyć można techniki tomografii komputerowej (w tym przypadku do przestrzeni podpajęczynówkowej wstrzykiwany jest specjalny środek kontrastowy) lub rezonansu magnetycznego (nie wymaga on nakłuwania opon mózgowo-rdzeniowych). Charakteryzują się one niższą czułością niż w przypadku opisanej wyżej techniki radioizotopowej, jednak znacznie lepiej ukazują stosunki anatomiczne badanych struktur.

Cysternografia – kiedy wykonać badanie?

Cysternografia jest stosowana jako element diagnostyki zaburzeń krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Do wskazań do cysternografii należy różnicowanie rodzajów wodogłowia -–badanie to może pozwolić na postawienie diagnozy tzw. wodogłowia komunikującego, a zwłaszcza jego podtypu – wodogłowia normotensyjnego (inaczej nazywanego zespołem Hakina). Do jego objawów należą przede wszystkim narastające otępienie, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz nietrzymanie moczu. Spowodowane jest zaburzeniami wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego do układu żylnego. W tej sytuacji ciągła produkcja płynu prowadzi do poszerzenia układu komorowego. Zaobserwowanie pojawienia się znacznika radioaktywnego w obrębie komór mózgu jest podstawą do rozpoznania wodogłowia normotensyjnego.

Badanie wykonuje się także w przypadku podejrzenia wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego (płynotoku), który powstaje na skutek uszkodzenia opony twardej i pajęczynówki. W miejscu uszkodzenia może dojść do wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego – jest to możliwe do zobrazowania w cysternografii (pod warunkiem obecności aktywnego wycieku w trakcie badania). Może on być spowodowany różnymi przyczynami, w tym urazami, powikłaniami po niektórych zabiegach, podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym i innymi. Miejscem wycieku płynu jest najczęściej jama nosowa, przewód słuchowy wewnętrzny, gardło lub miejsca urazów czaszki. Płynotok może dawać objawy obniżenia ciśnienia śródczaszkowego – do najczęstszych z nich należą bóle głowy, nudności i wymioty o nagłym początku, zawroty głowy, czy zaburzenia widzenia. W przypadku podejrzenia wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego, badanie bywa wykonywane z użyciem tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

Cysternografię stosuje się także w przypadku podejrzenia innych zaburzeń krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Bywa stosowana także do oceny funkcjonowania zastawek używanych w leczeniu wodogłowia. Zastawki te umożliwiają „odprowadzanie” płynu powstającego w komorach mózgu. Ich nieprawidłowe działanie może prowadzić do nawrotu objawów wodogłowia.

Jak przebiega cysternografia?

Cysternografię przeprowadza się w szpitalu. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, gdyż może istnieć konieczność odstawienia niektórych z nich. Na badanie należy zabrać ze sobą wyniki wcześniej wykonanych badań obrazowych. W przypadku dużego niepokoju mogą zostać podane środki uspokajające. Znacznik (lub płyn kontrastowy w przypadku tomografii komputerowej) podawany jest najczęściej drogą punkcji lędźwiowej. Polega ona na nakłuciu kanału kręgowego, wprowadzeniu igły do przestrzeni podpajęczynówkowej i wstrzyknięciu przez nią znacznika. Pacjent proszony jest o położenie się na boku, blisko krawędzi stołu lub leżanki, z kolanami przyciągniętymi do klatki piersiowej i maksymalnie zbliżoną do klatki piersiowej głową.

Punkcję można wykonać również u pacjenta siedzącego na skraju krzesła i opierającego się o stół. W tym przypadku pacjent proszony jest o jak najsilniejsze wygięcie pleców. Po odkażeniu skóry nad odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa podawany jest środek znieczulający, a następnie zostaje wprowadzona igła. Może w tym momencie wystąpić dyskomfort i umiarkowany ból. Po podaniu znacznika igła zostaje wyciągnięta.

W celu uniknięcia tzw. zespołu popunkcyjnego (silne bóle głowy i karku, zawroty, nudności pojawiające się kilka dni po badaniu) przez 24 godziny od nakłucia lędźwiowego należy pozostawać w pozycji leżącej bez podnoszenia głowy.

Pierwsze skanowanie scyntygrafem przeprowadza się w ciągu 24 godzin po podaniu znacznika. Pacjent proszony jest o leżenie bez ruchu w pozycji na wznak. Badanie przeprowadzane jest w kilku projekcjach (przednio-tylnej oraz bocznych) i trwa około 20 minut. Kolejne skany wykonuje się co kilka godzin – zwykle po 6, 24, 48 i czasami 72 godzinach licząc od podania znacznika. W przypadku diagnostyki płynotoku nosowego, do jamy nosowej wprowadza się dodatkowo waciki. Po każdym skanowaniu sprawdzana jest również ich radioaktywność.

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek dolegliwości podczas badania należy natychmiast zgłosić je osobie nadzorującej. Po zakończeniu badania zaleca się jak najszybsze wypicie ok. 0,51 l płynów obojętnych.

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – przeciwwskazania

Cystetnografia radioizotopowa jest badaniem bezpiecznym, a dawka promieniowania jest bardzo mała. Mimo to, podobnie jak w przypadku tomografii komputerowej, przeciwwskazana jest w ciąży (ze względu na potencjalnie szkodliwe działanie promieniowania na płód) oraz podczas karmienia piersią.

Cysternografia z użyciem rezonansu magnetycznego nie powinna być stosowana u pacjentów z wszczepionymi metalowymi obiektami (jak np. rozrusznik serca). Przeciwwskazaniem do badania tomografem komputerowym jest uczulenie na stosowane środki kontrastowe. Ze względu na nakłucie lędźwiowe, do względnych przeciwwskazań do badania należą: podwyższone ciśnienie śródczaszkowe i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zaburzenia krzepnięcia krwi.

Opublikowano: ; aktualizacja: 10.04.2017

Oceń:
4.7


Może cię

USG kolana – kiedy wykonuje się USG stawu kolanowego? Jak wygląda badanie?

USG stawów kolanowych jest jednym z podstawowych badań obrazowych stosowanym do diagnostyki chorób kolan. Zaletą ...

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR)

Płyn mózgowo rdzeniowy stanowi cenne źródło informacji w diagnostyce chorób ośrodkowego układu nerwowego, ma szczególne ...

Wideo – Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Echogeniczność – wzmożona, niejednorodna, obniżona wątroby, tarczycy, trzustki, nerek

Echogeniczność to zjawisko związane z badaniami ultrasonograficznymi (USG). Różne struktury, poddawane temu właśnie badaniu, mogą ...

RTG przełyku i RTG żołądka – rentgen przewodu pokarmowego

Badanie radiologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego obejmuje obrazowanie przełyku, żołądka oraz dwunastnicy. Jest to ważne ...

Tomografia komputerowa głowy

Tomografia komputerowa głowy (TK głowy, CT głowy) jest podstawowym badaniem wykonywanym w celu diagnostyki schorzeń ...

Przezierność karkowa – na czym polega ocena przezierności karkowej?

Ocena przezierności karkowej jest ważnym parametrem badania USG płodu. Badanie wykonuje się pomiędzy 11 a ...

Prążki oligoklonalne – co to jest, norma, dodatnie, wynik badania

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) to jedno z najbardziej inwazyjnych badań laboratoryjnych. Jednym z oznaczanych parametrów ...

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa jest powszechnie stosowaną techniką obrazowania używaną w radiologii. W badaniu wykorzystywane są promienie ...

Objaw Kerniga – co to jest, na czym polega, o jakich chorobach świadczy?

Objaw Kerniga (dolny i górny) to jeden z objawów oponowych (pozostałe to: objaw Brudzińskiego, Amossa ...

Angiografia mózgowa

Angiografia mózgowa to badanie mózgu często stosowane w neurologii. Pozwala ono na ocenę stanu naczyń ...

Wideo – Punkcja lędźwiowa

Nakłucie, czyli inaczej punkcja lędźwiowa, polega na wkłuciu igły punkcyjnej (która najczęściej jest z zatyczką, ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon