Kreatynina – badanie, normy, przebieg, interpretacja wyniku

Badanie kreatyniny w surowicy, podobnie jak w moczu, stosowane jest głównie w diagnostyce chorób nerek. Podwyższona kreatynina występuje w ostrej i przewlekłej niewydolności nerek, choć wynik powyżej normy może wskazywać też na inne problemy zdrowotne. Przy oznaczaniu poziomu kreatyniny we krwi ważny jest także wskaźnik GFR (klirens kreatyniny). Badanie należy wykonywać na czczo, w przeciwnym razie wynik pomiaru może być fałszywy.

Co to jest kreatynina i za co odpowiada?

Kreatynina jest związkiem organicznym, który powstaje w mięśniach z fosforanu kreatyny w wyniku przemian biochemicznych. Ilość, w jakiej jest ona wydalana w ciągu doby wraz z moczem jest powiązana z masą mięśni danego pacjenta, a także jego wiekiem oraz płcią. Na poziom kreatyniny dieta także może mieć wpływ.

Po przejściu przez nerki kreatynina nie ulega ponownemu wchłonięciu (tzw. reabsorpcji), jak to ma miejsce przy innych substancjach występujących w organizmie. Jest także w niewielkim stopniu wydzielana przez same nerki.

Dzięki tym właściwościom badanie kreatyniny służy do diagnostyki chorób nerek – oceny tzw. przesączania kłębuszkowego (kłębuszki nerkowe są odpowiedzialne za filtrowanie krwi), czyli stopnia, w jakim jest zachowana prawidłowa funkcja nerek w oczyszczaniu krwi z toksycznych substancji powstałych w przebiegu różnych przemian metabolicznych w organizmie.

Kiedy w wynikach badania widać, że poziom kreatyniny we krwi wzrasta, można podejrzewać, że funkcja nerek została zaburzona. Badanie kreatyniny w surowicy i kreatyny w moczu pozwala obliczyć tzw. klirens kreatyniny (klirens nerkowy) oceniający wydolność nerek.

Kreatynina – badanie – jakie są wskazania?

Kreatynina we krwi oznaczana jest u pacjentów chorujących na nerki, w celu oceny stopnia ich uszkodzenia w przebiegu ostrej niewydolności nerek (ONN) oraz przewlekłej choroby nerek (PChN). Oznaczanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi stosuje się również rutynowo przed zabiegami operacyjnymi, takimi jak zabiegi kardiochirurgiczne, zabiegi z zakresu chirurgii naczyniowej czy chirurgii ogólnej.

Wskazaniem do badania poziomu kreatyniny jest również szereg badań diagnostycznych, w których musi zostać podany pacjentowi kontrast (kontrast jest substancją, którą podaje się pacjentowi dożylnie podczas badania, w celu lepszego uwidocznienia jego naczyń krwionośnych). Do badań, przy których należy oznaczyć stężenie kreatyniny, zaliczamy:

  • badanie za pomocą tomografii komputerowej z użyciem kontrastu (tzw. angio-TK);
  • badanie za pomocą rezonansu magnetycznego (ang. magnetic resonance imaging – MRI) z podaniem kontrastu;
  • koronarografię – jest to badanie wykonywane u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca oraz w przebiegu zawału serca; polega ono na uwidocznieniu tętnic wieńcowych, które są naczyniami doprowadzającymi krew do mięśnia sercowego;
  • arteriografię – badanie to polega na podaniu kontrastu i uwidocznieniu poszczególnych tętnic; w zależności od potrzeby można uwidocznić tętnice w obrębie kończyny górnej, kończyny dolnej, nerek czy mózgu.

Również pacjenci w ciężkim stanie zdrowia, np. przy niewydolności wątroby i trzustki czy niewydolności serca wymagają wykonania badania kreatyniny we krwi, aby wykluczyć towarzyszące tym schorzeniom uszkodzenie nerek.

Wyniki kreatyniny są także istotne u pacjentów po przeszczepie nerek oraz u osób wymagających stałych dializ, czyli podłączenia do urządzenia, które pełni funkcję nerek i oczyszcza organizm z substancji toksycznych.

Na podwyższoną kreatyninę mogą wskazywać objawy, takie jak pienienie się moczu, skąpomocz, krew w moczu czy ból pleców na dole.

Kreatynina a GFR – klirens kreatyniny

Badanie kreatyniny w surowicy krwi pozwala również na obliczenie wskaźnika przesączania kłębuszkowego (ang. glomerular filtration rate – GFR, klirens kreatyniny). Ponieważ bezpośrednie obliczenie GFR wymaga oznaczenia poziomu kreatyniny we krwi oraz w dobowej zbiórce moczu, w praktyce klinicznej stosuje się odpowiedni wzór, który pozwala na podstawie wieku, płci oraz stężenia kreatyniny na oszacowanie GFR (ang. estimated GFR – eGFR).

Badanie GFR jest wskazane u tych pacjentów, u których obserwuje się kreatyninę poniżej normy, np. u osób:

  • wyniszczonych,
  • starszych,
  • mających małą masę mięśniową.

Norma klirensu kreatyniny mieści się w przedziale 80–120 ml/min.

Badanie kreatyniny na czczo – na czym polega?

Nie istnieją żadne specjalne zalecenia dotyczące przygotowania do badania kreatyniny. Aby wynik pomiaru był miarodajny, należy jedynie pamiętać, by wykonać badanie kreatyniny na czczo, tzn. pozostając od 8 do 10 godzin bez posiłku. Badanie na kreatyninę powinno się wykonać w godzinach porannych (między 7:00 a 8:00), a przed wyjściem z domu powinno się wypić szklankę wody.

Takie nawodnienie organizmu pozwala na zmniejszenie możliwości powstania wyniku, w którym kreatynina podwyższona będzie fałszywie, a także ułatwia pobieranie krwi, ze względu na jej rozrzedzenie.

Bardzo ważne jest, aby nie uprawiać dużego wysiłku fizycznego (np. bieg w półmaratonie) dobę przed wykonaniem oznaczenia, ponieważ może to doprowadzić do powstania fałszywie wysokiego wyniku kreatyniny, który nie będzie świadczył o uszkodzeniu nerek.

Ile kosztuje badanie kreatyniny? Cena badania kreatyniny we krwi to około 10 zł.

Normy kreatyniny w surowicy – wartości referencyjne poziomu kreatyniny

Należy zaznaczyć, że w każdym laboratorium norma kreatyniny oraz wyniki innych badań w nieznaczny sposób różnią się od siebie. Wynika to z metody, jaka została użyta do oznaczenia stężenia kreatyniny oraz od rodzaju aparatu, w którym to badanie zostało wykonane. Można przyjąć, że dla kreatyniny wartości prawidłowe w surowicy krwi znajdują się w zakresie:

  • 0,6–1,3 mg/dl (53–115 µmol/l).

Prawidłowa wartość GFR to:

  • ≥ 90 ml/min/1,73 m2.

Norma kreatyniny u dziecka starszego wynosi 0,3–0,7 mg/dl, u niemowlaka 0,2–0,4 mg/dl, natomiast u noworodków 0,3–1,0 mg/dl.

Warto przypomnieć, że norma kreatyniny w moczu to 1100–2000 mg/dobę lub 10–18 mmol/dobę w przypadku mężczyzn oraz 800–1350 mg/dobę lub 7–12 mmol/dobę u kobiet. Złe wyniki kreatyniny w surowicy wymagają pogłębienia diagnostyki.

Podwyższona kreatynina i GFR – interpretacja wyniku

W przypadku badania stężenia kreatyniny interesują nas tylko wartości powyżej górnej granicy normy, czyli wartości podwyższone (pot. wysoka kreatynina). Poziom kreatyniny powyżej 1,3 mg/dl może wystąpić w szeregu przypadków.

  • Podwyższona kreatynina we krwi występuje w ostrej niewydolności nerek (ONN) – jednym z kryteriów, które muszą być spełnione, aby rozpoznać to schorzenie jest szybki wzrost stężenia kreatyniny w surowicy krwi. Pod pojęciem szybki wzrost rozumiemy wzrost poziomu kreatyniny o więcej niż połowę w stosunku do wartości wyjściowej lub o 0,3 mg/dl w ciągu 48 godzin. Oznaczanie GFR w ostrej niewydolności nerek jest w większości przypadków nieprzydatne.
  • Za wysoka kreatynina może wskazywać na przewlekłą chorobę nerek (PChN) – warunek, jaki musi zostać spełniony w celu rozpoznania PChN, to utrzymywanie się nieprawidłowych wyników badań oraz nieprawidłowej funkcji nerek przez 3 miesiące lub dłużej. Na podstawie wartości GFR możemy wyróżnić następujące stadia przewlekłej niewydolności nerek:
    • Stadium 1: GFR ≥ 90 ml/min – jest określane jako choroba nerek z prawidłowym GFR,
    • Stadium 2: GFR 60–89 ml/min – jest to PChN wczesna,
    • Stadium 3: GFR 30–59 ml/min – jest to PChN w stopniu umiarkowanym,
    • Stadium 4: GFR 15–29 ml/min – opisywane jest jako ciężka postać PChN,
    • Stadium 5: GFR ≤ 15 ml/min – taka wartość GFR wskazuje na schyłkową postać PChN.
  • Kreatynina powyżej normy pojawia się przy innych schorzeniach, takich jak niewydolność serca, wstrząs, niewydolność wielonarządowa. Dochodzi do spadku filtrowania krwi przez kłębuszki nerkowe, a także do uszkodzenia samych nerek. Prowadzi to do rozwoju ostrej niewydolności nerek i wzrostu stężenia kreatyniny w surowicy krwi.

Niska kreatynina – co to znaczy?

Tak zwana niska kreatynina, czyli niskie stężenie kreatyniny we krwi, występuje o wiele rzadziej niż kreatynina podwyższona i nie powinna nas niepokoić. Taki wynik badania kreatyniny najczęściej świadczy bowiem o prawidłowej pracy nerek. Groźne dla zdrowia metabolity efektywnie usuwane są z naszego organizmu.

Niski poziom kreatyniny w badaniu występuje jednak u pacjentów zażywających określone rodzaje leków. Zalicza się do nich przeciwzapalne i przeciwalergiczne leki sterydowe. Kreatynina poniżej normy to często także efekt stosowania leków moczopędnych.

Kiedy kreatynina jest za niska, winna może być bardzo restrykcyjna dieta oraz zanik mięśni. Częsty jest także obniżony poziom kreatyniny w ciąży.

Wysoka kreatynina – jak obniżyć?

Aby zbić podwyższony poziom kreatyniny, należy w pierwszej kolejności ustalić, dlaczego jej stężenie przekroczyło normę. Jednym ze sposobów na obniżenie kreatyniny jest stosowanie odpowiedniej diety, która odciąży nerki.

Kiedy poziom kreatyniny jest za wysoki, dieta powinna ograniczać podaż produktów wysokobiałkowych na rzecz węglowodanów i tłuszczów. Należy sięgać po tłuszcze pochodzenia roślinnego (np. oliwę z oliwek) oraz węglowodany złożone zawarte w kaszach, płatkach zbożowych, makaronach. Ważne jest dostarczenie odpowiedniej ilości żelaza obecnego m.in. w zielonych warzywach liściastych i mięsie, a także potasu zawartego w figach, bananach i pomidorach.

W jadłospisie przy wysokiej kreatyninie nie powinno zabraknąć świeżych warzyw i owoców.

Sprawdź, kiedy wykonać badanie kreatyniny w moczu i jak interpretować wynik.

Bibliografia

  1. Bogdan Solnica, Badania laboratoryjne. Wartości referencyjne, Kraków 1997, wyd.1.
  2. Robert Dunstan, Interpretacja wyników badań laboratoryjnych, Gdańsk 2002, wyd.1.
  3. Agnieszka Sapa i in., Chemia kliniczna dla studentów analityki medycznej. Podstawy walidacji metody. Metody oznaczania wybranych parametrów biochemicznych, Wrocław 2015, wyd.1
Opublikowano: ; aktualizacja: 30.11.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Kreatynina w surowicy krwi – badanie

Oznaczenie kreatyniny w surowicy krwi jest stosowane do oceny zdolności filtracyjnej nerek. Stanowi podstawowe badanie ...

Choroby układu moczowego

Choroby układu moczowego charakteryzują się zróżnicowaną manifestacją objawów. Najczęściej jedynym symptomem wskazującym na chorobę nerek ...

Badanie FSH (hormonu folikulotropowego)

Badanie FSH (hormonu folikulotropowego) wykonywane jest w przypadku niepłodności kobiet i mężczyzn, niewydolności przysadki mózgowej ...

Podwyższona kreatynina

Kreatynina to produkt metabolizmu mięśni. Wydalana jest przez nerki wraz z moczem. Podwyższona kreatynina w ...

Klirens kreatyniny i kreatynina – normy i wyniki w badaniu krwi i moczu

Kreatynina stanowi pochodną kreatyny. Oznaczanie stężenia kreatyniny służy wykrywaniu chorób nerek (niewydolność nerek, kamica nerkowa ...

Biochemia krwi – normy, wyniki, interpretacja, cena badania

Badania biochemiczne krwi to zróżnicowana grupa badań laboratoryjnych. Pozwalają ocenić stan zdrowia pacjentów w oparciu ...

Badanie GFR – przesączanie kłębuszkowe

Przesączanie kłębuszkowe to badanie, które pozwala określić ile krwi przepływa przez kłębuszki nerkowe. Jego celem ...

Amylaza we krwi – co oznacza wysoka i niska w morfologii?

Amylaza (ślinowa, w moczu, surowicy) to enzym syntetyzowany przez niektóre narządy, np. trzustkę, jajniki czy ...

Zespół hemolityczno-mocznicowy

Zespół hemolityczno-mocznicowy, tzw. HUS objawia się m.in. ostrą niewydolnością nerek, jedną z najciężej przebiegających chorób ...

Choroby nerek a badanie moczu

Wiele spośród chorób ogólnoustrojowych jak i chorób nerek manifestuje się zmianami w badaniu ogólnym moczu. ...

Przewlekła choroba nerek

Przewlekła niewydolność nerek nazywana jest przewlekłą chorobą nerek i jest schorzeniem polietiologicznym, tzn. wiele chorób ...

Cystatyna C – badanie i norma cystatyny C w chorobach nerek

Cystatyna C to białko, które wykorzystywane jest w diagnostyce chorób nerek. To bardzo obiecujący wskaźnik ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon