Hormon wzrostu – u dzieci i dorosłych – badanie, wyniki, działanie hormonu, preparaty

Hormon wzrostu (GH), zwany także somatotropiną (STH) to hormon syntetyzowany przez przysadkę mózgową. Hormon ten reguluje procesy wzrostu u dzieci, ponadto wpływa na syntezę białek, tłuszczów i węglowodanów. Badanie hormonu wzrostu służy przede wszystkim diagnostyce niedoboru hormonu wzrostu i niedoczynności przysadki.

Hormon wzrostu – rola w organizmie

Hormon wzrostu, czyli somatotropina to hormon peptydowy zbudowany ze 1919 aminokwasów. Hormon ten może oddziaływać na wiele tkanek organizmu, a szczególnie wrażliwe na jego działanie są mięśnie, tkanka tłuszczowa, wątroba oraz chrząstka. Działanie hormonu wzrostu odbywa się za pośrednictwem receptorów wiążących hormon GHR.

Co ciekawe, w stanach utrzymujących się wysokich stężeń hormonu wzrostu we krwi może dojść do zjawiska tzw. „regulacji w dół” (downregulation), czyli spadku liczby receptorów i ich powinowactwa do GH. Wówczas nadmiernemu wydzielaniu hormonu wzrostu towarzyszy jego ograniczony wpływ na adipocyty (komórki tłuszczowe) oraz hepatocyty (komórki wątroby).

Hormon wzrostu u dzieci w okresie wzrostu odpowiada za wydłużanie się kości. Działając na chondrocyty, czyli komórki tkanki chrzęstnej zlokalizowanej u nasady kości długich – hormon wzrostu sprzyja wydłużaniu kości. Ponadto somatotropina reguluje metabolizm białek, stymulując syntezę aminokwasów w mięśniach, a także wspomagając transport aminokwasów przez błony komórkowe. W ten sposób hormon wzrostu sprzyja przyrostowi masy mięśniowej. Dodatkowo reguluje także metabolizm węglowodanów i tłuszczów:

  • działa lipolitycznie, uwalniając wolne kwasy tłuszczowe z tkanki tłuszczowej,
  • hamuje transport glukozy do komórek, a także procesy glikolizy (działanie antagonistyczne względem insuliny), co prowadzi do wzrostu glikemii,
  • pobudza wydzielanie insuliny przez trzustkę.

Ponadto hormon wzrostu wpływa na gospodarkę mineralną, zwiększając wchłanianie wapnia z jelit, a także zatrzymując w organizmie potas, sód czy fosforany.

Hormonu wzrostu – kiedy się wydziela?

Hormon wzrostu wydzielany jest przez przysadkę mózgową pulsacyjnie. W rytmie okołodobowym zauważyć można wzmożone wydzielanie GH w nocy, ze spadkiem stężenia w ciągu dnia. Pobudzenie wydzielania hormonu wzrostu następuje na skutek:

  • stresu,
  • urazów,
  • wysiłku fizycznego,
  • głodu i hipoglikemii,
  • bólu,
  • niskiego poziomu kwasów tłuszczowych,
  • zwiększonego stężenia aminokwasów we krwi.

Fizjologicznie stwierdza się podwyższony hormon wzrostu u dzieci, a także w organizmie płodu.

Hormon wzrostu – badanie

Kiedy bada się poziom GH? Podstawowym wskazaniem do oznaczania poziomu hormonu wzrostu we krwi jest ocena funkcji przysadki, a ściślej – diagnostyka niedoczynności przysadki lub nadczynności przysadki.

Badanie hormonu wzrostu u dzieci wykonywane jest głównie w celu określenia przyczyn niskiego wzrostu u dziecka, a także oceny skuteczności leczenia preparatami z hormonem wzrostu. Ponadto poziom hormonu wzrostu we krwi może być badany przy podejrzeniu gigantyzmu, czyli wzrostu olbrzymiego. Gdy dojdzie do jego rozwoju w okresie wzrostu, wówczas objawia się on nadmiernym wydłużeniem kości, a także powiększeniem narządów wewnętrznych. Przerostowi organów towarzyszą liczne dolegliwości, takie jak bóle głowy, zaburzenia widzenia, osłabienie, bezsenność, zaburzenia miesiączkowania u dziewcząt.

Natomiast hormon wzrostu u dorosłych oceniany jest przy podejrzeniu akromegalii. Podejrzenie to może nasunąć pojawienie się charakterystycznych objawów, takich jak:

  • powiększenie dłoni i stóp,
  • nadmierna rozbudowa kości żuchwy,
  • deformacje kości i stawów,
  • splenomegalia, hepatomegalia, kardiomegalia, czyli powiększenie narządów wewnętrznych,
  • nadciśnienie,
  • bóle głowy,
  • powiększenie tarczycy i nadczynność tarczycy,
  • polipy jelita grubego,
  • chrapanie i bezdech senny.

Jeśli nadmierna synteza hormonu wzrostu prowadząca do akromegalii rozpocznie się w wieku dorosłym, wówczas nie towarzyszy jej nadmierny wzrost. Jeśli jednak wysoki poziom hormonu wzrostu towarzyszył okresowi wzrostu, a następnie nie unormalizował się po okresie pokwitania – wówczas akromegalii towarzyszy wzrost olbrzymi.

Badanie hormonu wzrostu u dzieci – na czym polega?

Hormon GH wykazuje zróżnicowany poziom we krwi w przeciągu całej doby. Pojedyncze badanie poziomu hormonu wzrostu we krwi nie ma zatem większego znaczenia diagnostycznego. Także kilkukrotne wykonanie oznaczeń poziomu hormonu GH w ciągu doby nie jest miarodajne, gdyż na poziom hormonu wzrostu wpływać może dieta, stres, a także aktywność fizyczna.

Badanie hormonu wzrostu realizowane jest w postaci dwóch badań czynnościowych, mianowicie:

  • testu stymulacji GH,
  • testu hamowania GH.

Test stymulowania hormonu wzrostu wykorzystywany jest przy podejrzeniu niedoboru hormonu wzrostu. Najczęściej badanie to ma postać hipoglikemicznego testu insulinowego, w przebiegu którego oceniane jest stymulujące działanie insuliny na syntezę hormonu wzrostu. Pacjent pojawia się na badaniu rano, na czczo, po co najmniej 10-godzinnej przerwie w przyjmowaniu posiłków. Pobierana jest próbka krwi żylnej w celu oznaczenia wyjściowego poziomu hormonu wzrostu, a następnie podawany jest dożylnie roztwór insuliny, aby pobudzić przysadkowe wydzielanie GH. Następnie, w określonych odstępach czasu (najczęściej jest to 15, 30, 45, 60, 90 i 120 minut), pobierane są próbki krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy oraz GH.

Rzadziej wykonywany jest pośredni test stymulowania hormonu wzrostu. Wówczas dożylne podanie glukagonu, czyli hormonu antagonistycznego do insuliny powoduje wzrost poziomu glukozy we krwi. Hiperglikemia jest sygnałem do wydzielania przez trzustkę insuliny, a wysoki poziom tego hormonu prowadzi do hipoglikemii i pobudzenia syntezy GH przez przysadkę.

Test hamowania wydzielania GH polega na oznaczeniu poziomu GH na czczo, a także po 120 minutach od podania doustnego roztworu zawierającego 75 g glukozy. Jednocześnie na czczo oznaczany jest poziom IGF-1, czyli insulinopodobnego czynnika wzrostu. Poziom IGF-1 pozostaje w korelacji z poziomem GH, ale nie podlega dobowym wahaniom stężeń we krwi.

W celu zwiększenia wiarygodności badań, przed badaniem GH oznaczany może być poziom hormonów, których stężenia obrazują funkcjonowanie przysadki. Mowa zwłaszcza o hormonie tyreotropowym (TSH), tyroksynie (T4), kortyzolu, testosteronie u mężczyzn, a także hormonie luteinizującym (LH) i folikulotropowym (FSH) u kobiet.

Hormon wzrostu – wyniki – norma, nadmiar i niedobór

W przypadku interpretacji wyniku badania GH lekarz uwzględnia poziom hormonu wzrostu, objawy kliniczne, wyniki badań pomocniczych. Brak jest ustalonych zakresów referencyjnych dla testu stymulacji GH, które obowiązywałyby we wszystkich laboratoriach. Przyjmuje się jednak, że prawidłowe wyniki testu stymulacji hormonu wzrostu to wzrost poziomu GH powyżej 10 ng/ml przy poziomie glukozy poniżej 2,2 mmol/l.

Poziom GH w zakresie 5–10 ng/ml interpretowany jest jako częściowy niedobór GH, zaś poziom poniżej 5 ng/ml – jako ciężki niedobór GH.

Niewłaściwy wynik testu stymulacji GH u dzieci najczęściej towarzyszy niskorosłości, zaś u dorosłych mogą pojawić się takie objawy niedoboru hormonu wzrostu, jak:

  • zmniejszenie wydolności fizycznej,
  • wzrost ilości tkanki tłuszczowej z jednoczesnym zanikiem tkanki mięśniowej,
  • obniżenie gęstości mineralnej kości,
  • hiperlipidemia czy insulinooporność.

Niski poziom hormonu wzrostu wymaga wdrożenia farmakoterapii. Hormon wzrostu dla dzieci podawany jest w celu stymulowania wzrostu organizmu, zaś u dorosłych substytucja hormonu wzrostu ma na celu zredukowanie wspomnianych objawów klinicznych. Terapia hormonem wzrostu rozpoczynana jest zazwyczaj od niskich dawek, które stopniowo są zwiększane.

Leczenie hormonem wzrostu najczęściej polega na wykonywaniu iniekcji, lecz dostępny jest także preparat w postaci proszku do rozpuszczenia (somatropinum). Ile kosztuje taki hormon wzrostu? Cena w aptece to około 500 zł.

Wynik testu hamowania hormonu wzrostu, który wskazuje na nadmiar hormonu wzrostu to podwyższony poziom IGF-1 oraz brak zahamowania poziomu GH poniżej 0,4 ng/ml. Taki wynik badania powinien być uzupełniony o badania obrazowe przysadki, umożliwiające wykrycie guza przysadki jako przyczyny nadmiernej syntezy somatotropiny. Wysoki poziom hormonu wzrostu wymaga stosowania analogów somatostatyny oraz agonistów dopaminy.

Bibliografia

  • Konturek S., Fizjologia człowieka. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000.
  • Dudek A., Niedziela M., Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu – wykonanie testów i ich interpretacja. Endokrynol. Ped., 2009, 9, Supl. 1: 40–44.
  • Bolanowski M. i wsp., Akromegalia — nowe spojrzenie na pacjenta. Polskie propozycje postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w akromegalii w świetle aktualnych doniesień. Endokrynol. Pol., 2014, 65, Sup. 1: 31–37.
Opublikowano: ; aktualizacja: 28.01.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Zaburzenia hormonów płciowych

Zaburzenia wydzielania hormonów płciowych pojawiają się wówczas, gdy dochodzi do nieprawidłowej pracy gonad – jajników ...

Wzrost dziecka

Naturalny wzrost dziecka wiąże się z charakterystycznym rytmem. Gdy jest on przyspieszony lub opóźniony, wówczas ...

Karłowatość przysadkowa – niedobór wzrostu

Karłowatość jest wynikiem niedoboru hormonu wzrostu (karłowatość przysadkowa) lub braku wrażliwości na działanie tego hormonu. ...

Analiza pierwiastkowa włosów – na czym polega, wskazania, normy i interpretacja wyniku

Analiza pierwiastkowa włosów jest badaniem diagnostycznym, opierającym się na określeniu składu pierwiastkowego włosa. Ma to ...

Wideo – Objawy chorób endokrynologicznych

Osłabienie, apatia i brak napędu, to nieswoisty zespół objawów, na który często skarżą się pacjenci, ...

Zespół Pradera-Williego

Zespół Pradera-Williego jest wynikiem nieprawidłowości dotyczących chromosomu 15. Już w życiu płodowym dziecko z tym ...

Zaburzenia hormonalne a tycie i problemy z odchudzaniem u kobiet

Otyłość czy nadwaga bardzo często kojarzone są z przyjmowaniem nadmiernej ilości kalorii, "przejadaniem" się i ...

Niedobór progesteronu – co oznacza niski progesteron?

Progesteron (luteina) to jeden z najważniejszych żeńskich hormonów płciowych, dlatego tak ważne jest utrzymanie go ...

Wideo – Niedobór hormonu wzrostu (niedobór wzrostu)

Niedoborem hormonu wzrostu (somatotropiny) nazywa się somatotropinową niedoczynność przysadki. Jeśli schorzenie to pojawi się w ...

Niewydolność przysadki

Charłactwo przysadkowe jest historycznym określeniem niewydolności przysadki. Zespół objawów niewydolności przysadki inaczej zwany jest również ...

Ciąża po trzydziestce – ciąża po 30. roku życia

Ciąża po 30. staje się w dzisiejszych czasach normą. W większości przypadków przebiega ona bez ...

Hormon wzrostu u dzieci

Prawidłowe stężenie hormonu wzrostu u dziecka decyduje o prawidłowym dla jego wieku wzroście. Niedobór hormonu ...

Komentarze i opinie (1)


Lekarz mojemu synowi przepisał Genotropin Somatropinum... czy ktoś zna ten lek? troche boje się skutków ubocznych.. prosze o rade
Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon