Badania serologiczne – czym jest serologia i kiedy się ją wykonuje?

Badania serologiczne ogólnie rzecz ujmując polegają na badaniu surowicy krwi w kierunku obecności w niej przeciwciał bądź antygenów. Poza stwierdzeniem ich obecności, umożliwiają one również określenie rodzaju wykrytych przeciwciał, co może mieć kluczowe znaczenie w procesie diagnostycznym.

Co badamy za pomocą badań serologicznych?

Jak wcześniej wspomniano, badania serologiczne umożliwiają wykrycie w surowicy przeciwciał i antygenów. Surowicą krwi nazywamy osocze (jest to płynna część krwi, w której zawieszone są krwinki) pozbawione włóknika – białka odpowiedzialnego za krzepnięcie. Przeciwciała to białka produkowane przez organizm, uczestniczące w odpowiedzi immunologicznej. Dzieli się je na klasy, różniące się budową, czasem pojawiania się w przebiegu choroby i sposobem działania.

Niektóre przeciwciała obecne są stale na błonach śluzowych, we krwi oraz na komórkach układu immunologicznego, inne natomiast wydzielane są dopiero po kontakcie komórek odpornościowych z tzw. antygenem. Mianem tym określamy cząsteczki obecne na bakteriach, wirusach, grzybach i innych „intruzach”, dostających się do organizmu (takich jak wdychane pyłki traw czy zjadane orzeszki ziemne). Wykrycie tych cząsteczek konieczne jest do uaktywnienia produkcji przeciwciał.

Zdarza się, że antygeny pojawiają się w organizmie bez udziału czynników. Produkowane wtedy przeciwciała przyczyniają się do rozwoju chorób autoimmunizacyjnych (autoimmunologicznych), z których wymienić można RZS (reumatoidalne zapalenie stawów), toczeń rumieniowaty układowy czy zapalenie tarczycy Hashimoto.

Jedną z najważniejszych cech przeciwciał jest ich specyficzność – oznacza to, że jedno przeciwciało rozpoznaje jeden konkretny antygen. Dzięki wiedzy jaki antygen pojawia się w danej chorobie, lekarz ma więc możliwość rozpoznania jej przez wykazanie obecności w surowicy specyficznego dla tego antygenu przeciwciała.

Kiedy wykonujemy badania serologiczne?

Badania serologiczne mają wartość diagnostyczną w przypadku chorób przebiegających z pojawieniem się we krwi przeciwciał. Szczególnie przydatne okazują się więc w przypadku:

  1. Diagnostyki różnego rodzaju infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych – naturalną odpowiedzią organizmu na infekcję jest między innymi produkcja przeciwciał. Znajomość rodzaju przeciwciał, jakie pojawiają się w wyniku infekcji wywołanej przez określony drobnoustrój pozwala więc odpowiedzieć na pytanie, czy infekcja taka miała miejsce. Warto pamiętać, że przeciwciała mogą pozostawać we krwi również po ustąpieniu zakażenia – stąd samo ich wykrycie często nie wystarczy do rozróżnienia, czy infekcja jest nadal obecna;
  2. Podejrzenia wystąpienia choroby autoimmunizacyjnej – choroby te charakteryzują się pojawieniem się antygenów pochodzących z własnych tkanek, które są błędnie rozpoznawane jako „obce”. Podobnie jak w przypadku infekcji, organizm „broni się” produkując przeciwciała. Przyczyniają się one np. do uszkadzania stawów w reumatoidalnym zapaleniu stawów czy tarczycy w chorobie Hashimoto. Wykrycie takich przeciwciał w połączeniu z objawami choroby pomaga ustalić diagnozę;
  3. Diagnostyki alergii – charakterystyczną cechą chorób alergicznych jest podwyższony poziom przeciwciał z klasy IgE. Badania serologiczne umożliwiają zarówno określenie ich poziomu w surowicy, jak również wykazanie specyficzności w stosunku do określonych substancji wywołujących alergię – tzw. alergenów;

Serologia a konflikt serologiczny

Określania ryzyka wystąpienia tzw. konfliktu serologicznego – mianem tym określamy sytuację, w której organizm matki produkuje przeciwciała mające zdolność niszczenia czerwonych krwinek płodu. W przypadku gdy matka jest nosicielem grupy krwi Rh(-) (ujemny), a dziecko posiada krwinki czerwone z grupy Rh(+) (dodatni), kontakt komórek układu immunologicznego matki z krwią dziecka (np. podczas porodu) może uruchomić u matki produkcję przeciwciał przeciw krwinkom płodu. Przeciwciała te mają zdolność przechodzenia przez łożysko. Stąd też, jeśli u takiej matki w kolejnej ciąży płód również będzie nosicielem grupy Rh+, jego krwinki będą niszczone. Może to spowodować ciężką niedokrwistość płodu, prowadząc nawet do poronienia. Rozpoznanie ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego jest tym bardziej ważne, że istnieją skuteczne metody jego zapobiegania.

Badania serologiczne stosowane są również do określania grupy krwi w układzie grup głównych (A, B, AB, 0), w układzie czynnika Rh (+, -), układzie Kell i innych.

Jak przebiegają badania serologiczne?

Badania serologiczne wykonywane są na próbce krwi żylnej. Nie jest wymagane specjalne przygotowanie, nie ma również konieczności pozostania na czczo. Należy pamiętać o uprzednim poinformowaniu lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, obecnych chorobach – zwłaszcza tych związanych z zaburzeniami krzepnięcia krwi oraz o ewentualnym nosicielstwie patogenów przenoszonych przez krew, takich jak wirus HIV czy HBV.

Próbka pobierana jest zazwyczaj z żyły łokciowej przy użyciu jednorazowej igły i probówki. Przed wkłuciem igły na ramię zakłada się stazę (specjalną opaskę uciskową), a miejsce wkłucia jest dezynfekowane. Po zakończeniu pobierania igła jest wyjmowana. Aby zapobiec krwawieniu, warto uciskać miejsce wkłucia przez kilka minut. Po pobraniu krew wysyłana jest do laboratorium. Wyniki dostępne mogą być po różnym czasie, zależnym od zastosowanej do badania techniki.

Serologia – wartości referencyjne

Ponieważ podczas badania serologicznego możliwe jest wykrycie wielu różnych rodzajów przeciwciał, z których niektóre nie występują w warunkach prawidłowych, inne natomiast są stale obecne w organizmie, wartości prawidłowe badań serologicznych są ściśle uzależnione od typu poszukiwanego przeciwciała. Przykładowo, bardzo niewielki poziom czynnika reumatoidalnego (RF), kojarzonego zwykle z RZS, dopuszcza się również u ludzi zdrowych, podczas gdy obecność przeciwciał anty-HIV zawsze jest powodem do niepokoju. Zakres wartości prawidłowych przyjętych w danym laboratorium podawany jest razem z wynikami badania.

Serologia – wynik i Interpretacja badania

Podobnie jak w przypadku wartości prawidłowych, interpretacja wyniku badań serologicznych musi odbywać się w odniesieniu do wskazań. W przypadku diagnostyki infekcji, warto mieć na uwadze, że wykrycie charakterystycznych przeciwciał nie zawsze oznacza obecność drobnoustroju. Organizm często produkuje przeciwciała jeszcze przez jakiś czas po usunięciu przyczyny zakażenia.

Pomimo niewątpliwych zalet badań serologicznych, często nie wystarczą one do postawienia pewnej diagnozy. W wielu przypadkach wymagają one potwierdzenia innymi metodami, między innymi z uwagi na dość duże ryzyko uzyskania wyników fałszywych. Interpretacja badań serologicznych zawsze powinna odbywać się w konsultacji z lekarzem.

Opublikowano: ; aktualizacja: 22.11.2018

Oceń:
4.6


Może cię

Badanie immunohistochemiczne

Badanie immunohistochemiczne polega na poszukiwaniu antygenów, które odpowiedzialne są za rozwój konkretnej choroby. Badanie to ...

WBC morfologia – co to jest, norma, obniżone, podwyższone

Morfologia WBC to badanie krwi pozwalające określić poziom białych krwinek (white blood cells). W przypadku ...

Badanie fPSA

Badanie fPSA (free Prostate Specific Antygen) stosuje się w diagnozowaniu raka prostaty, wolne PSA jest ...

Badanie GGTP – normy i wyniki gammaglutamylotransferazy

Badanie GGTP (gammaglutamylotransferaza) wykonuje się w celu kontroli abstynencji alkoholowej oraz w diagnostyce chorób wątroby ...

Badanie plwociny

Badanie plwociny jest jednym z badań w diagnostyce chorób układu pokarmowego. Jest to proste badanie, ...

Odczyn Biernackiego (OB krwi)

Odczyn Biernackiego to odczyn opadania erytrocytów – czerwonych komórek krwi. Badanie polega na pomiarze szybkości ...

Magnez w dobowej zbiórce moczu – badanie

Badanie magnezu w dobowej zbiórce moczu wykonywane jest aby ocenić wydalenie magnezu z moczem. Badanie ...

Test ALCAT na alergię – test cytotoksyczności leukocytów

Test ALCAT to test na alergię z krwi. Określany jest także jako test cytotoksyczności leukocytów. ...

Wymaz z odbytu – wskazania, jak się przygotować i jak wykonać?

Wymaz z odbytu to badanie, które wykonuje się przy podejrzeniu wystąpienia zakażenia bakteryjnego przewodu pokarmowego, ...

Zasadowica metaboliczna (alkaloza) – przyczyny, objawy, leczenie

Zasadowica metaboliczna jest zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, w którym dochodzi do wzrostu pH krwi. Przyczyną tego ...

Próba krzyżowa

Próba serologicznej zgodności dawcy i biorcy (próba krzyżowa) jest podstawowym badaniem w transfuzjologii. Wykonywana jest ...

Jakie badania wykryją wirusa opryszczki? Kto powinien je wykonać?

Badania na opryszczkę wykonuje się u osób dotkniętych wirusem HSV 1 lub HSV 2. W ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon