Antybiogram (badanie bakterii na oporność na antybiotyki) – wskazania, przebieg, wyniki

Antybiogram służy określeniu wrażliwość bakterii na dany antybiotyk. To badanie mikrobiologiczne przeprowadza się na drodze pobrania krwi pacjenta lub wykonaniu wymazu z gardła, pochwy czy odbytu. Przed zastosowaniem antybiotykoterapii u najmłodszych należy wykonać antybiogram u dziecka. Warto jednak pamiętać, że około 20 proc. wyników laboratoryjnego badania oporności różnych rodzajów bakterii na antybiotyk bywa fałszywych.

Antybiogram to badanie mikrobiologiczne

Podstawowym celem przeprowadzania badania mikrobiologicznego jest rozpoznanie drobnoustroju wywołującego objawy kliniczne oraz jego wrażliwości na antybiotyki (np. po wykonaniu posiewu moczu). Wynik badania, które określa tę wrażliwość, to antybiogram. Stanowi on podstawę w wyborze odpowiedniego leku przeciwbakteryjnego, np. w przypadku bakterii w gardle czy pochwie. Badanie przeprowadzane jest w warunkach „in vitro” – w warunkach laboratoryjnych, poza organizmem człowieka. W związku z tym niemożliwe staje się stworzenie podczas przeprowadzanego badania, warunków identycznych z tymi, które panują w organizmie człowieka.

W praktyce oznacza to, że wynik antybiogramu z dużym prawdopodobieństwem określi wrażliwość danego drobnoustroju (np. E. coli, gronkowca, paciorkowca) na antybiotyk, nie można jednak mieć nigdy pewności co do sukcesu terapeutycznego.

Opisywane badanie jest bardzo ważne w przypadku małych pacjentów. Antybiogram u dziecka (tu najczęściej wymaz z gardła) należy wykonać każdorazowo przed podjęciem antybiotykoterapii, ponieważ podcza terapii niewłaściwym lekiem organizm malucha może stać się oporny na ich działanie w przyszłości.

Antybiogram – wymaz czy badanie krwi?

Badanie wrażliwości na antybiotyki nie wymaga żadnego wcześniejszego przygotowania ze strony pacjenta. Nie mają one wpływu na wynik badania.

Materiał, jaki zostanie pobrany do badania mikrobiologicznego, uzależniony jest od lokalizacji zakażenia. Jeśli pacjent cierpi na infekcję miejscową, pobiera się wymaz z danego miejsca (np. wymaz z rany, wrzodu, krosty, z ucha, z błon śluzowych, z okolicy odbytu, z cewki moczowej, ze spojówki, rogówki). Do badania pobiera się także płyny ustrojowe (żółć, płyn stawowy, płyn opłucnowy, płyn owodniowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, mocz). Jeśli natomiast infekcja ma przebieg ogólnoustrojowy, to badania najczęściej pobiera się krew pacjenta.

Ważnym elementem badania na wrażliwość bakterii na antybiotyk, jest odpowiednie pobranie materiału i transport w optymalnych warunkach. Z tego powodu pobranie materiału powinno przebiegać aseptycznie, z wykorzystaniem jałowego sprzętu. Zwiększa to wiarygodność wyniku badania.

Badanie oporności na antybiotyki – rodzaje antybiogramu

Dostępne są trzy metody określania lekowrażliwości drobnoustrojów na leczenie danym antybiotykiem.

Metoda dyfuzyjno-krążkowa

Metoda dyfuzyjno-krążkowa (metoda Kirby-Bauera) badania oporność różnych rodzajów bakterii na antybiotyk – najpopularniejsza z metod stosowanych w Polsce. W centrum podłoża, na którym znajdują się drobnoustroje umieszcza się krążek z antybiotykiem. Antybiotyk z krążka rozprzestrzenia się promieniście w taki sposób, że w okolicy krążka jego stężenie jest najwyższe, a im dalej – zmniejsza się. Jeśli bakterie są wrażliwe na antybiotyk, dochodzi do zahamowania ich wzrostu.

Tzw. strefa zahamowania wzrostu – jest zależna od stężenia antybiotyku, ponieważ bakteria może być niewrażliwa na niskie stężenie antybiotyku, reagując wyłącznie na stężenia wysokie – wówczas strefa ta będzie blisko krążka z antybiotykiem. Analogicznie – jeśli bakteria jest wrażliwa na niskie stężenie antybiotyku, strefa zahamowania wzrostu przebiegać będzie daleko od krążka wysycanego antybiotykiem.

W zależności od wielkości strefy zahamowania wzrostu wyróżnia się bakterie:

  • wrażliwe „S” – oznacza duże prawdopodobieństwo sukcesu po zastosowaniu standardowych dawek badanego antybiotyku;
  • średnio wrażliwe „I” – sukces terapeutyczny nie jest pewny. Jest on możliwy, jeśli lek podawany będzie z większą częstotliwością lub w większej niż standardowa dawce (jeśli nie jest toksyczny dla pacjenta) lub gdy zapewni się dużą koncentrację leku (ma to miejsce w drogach moczowych). Aby zwiększyć szanse sukcesu terapeutycznego, należy określić MIC – to minimalne stężenie hamujące – czyli najmniejsze stężenie antybiotyku zdolne do zahamowania wzrostu bakterii.

Oprócz powyższych istnieją również bakterie oporne „R” – oznacza to, że drobnoustrój jest "niewrażliwy"na działanie badanego antybiotyku, a sukces terapeutyczny jest mało prawdopodobny, nawet jeśli dawka będzie wyższa niż standardowa.

Metody rozcieńczeniowe

Metody rozcieńczeniowe – pozwalają zbadać MIC – minimalne stężenie hamujące działanie antybiotyku na dany rodzaj bakterii. Są to metody charakteryzujące się precyzją i przydatnością kliniczną – umożliwiają skuteczniejsze dawkowanie leku. Aby przeprowadzić badanie, należy przygotować probówki, w których znajduje się odpowiednie podłoże umożliwiające wzrost bakterii.

Do probówek tych dodaje się kolejno badany antybiotyk, w malejących stężeniach, a następnie – bakterie. Jeśli stężenie antybiotyku w probówkach jest za niskie do zahamowania wzrostu bakterii – obserwuje się zmętnienie, jeśli stężenie antybiotyku było wystarczające do zahamowania wzrostu – obserwuje się przejrzystą probówkę. Probówka z najniższym stężeniem antybiotyku, w której nie doszło do wzrostu bakterii (jest przejrzysta) określa MIC. W praktyce – najniższą skuteczną dawkę wobec drobnoustroju.

Metoda gradientowo-dyfuzyjna

Metoda gradientowo-dyfuzyjna (tzw. E-test) – wykorzystuje plastikowy pasek, który nasycony jest antybiotykiem w różnych stężeniach (gradient stężeń wzdłuż paska). Pasek ten, układa się w podłożu, na którym wcześniej zostały wysiane bakterie.

Metoda ta pozwala rozpoznać wrażliwość i oporność na badaną substancję i oznaczyć antybiogram MIC. Wadą tej metody, jest jej wysoka cena. W związku z tym, stosuje się ją jako metodę ostatniej szansy.

Antybiogram – wyniki

Około 20 proc. wyników antybiogramu, w których wykazano wrażliwość antybiotyku wobec drobnoustroju, spotyka się z niepowodzeniem terapeutycznym. Może to wynikać z nieprawidłowego pobrania materiału do badania, lub transportowania do laboratorium w nieprawidłowych warunkach. Zdarza się, że zafałszowany wynik jest skutkiem błędów podczas przeprowadzania metody.

Wśród czynników, wpływających na wielkość strefy zahamowania wzrostu, w metodzie dyfuzyjno-krążkowej, wymienia się: temperaturę w jakiej przeprowadza się badanie, czas który mija od nałożenia krążków z antybiotykiem na podłoże, zbyt duża lub zbyt mała ilość bakterii wysianych na płytce, nieprawidłowe rozmieszczenie krążków z antybiotykiem na bakterie na podłożu oraz stężenie antybiotyku w krążku lub nieprawidłowo przygotowane podłoże, na którym wysiewa się drobnoustroje.

Sam wynik badania nie upoważnia do rozpoczęcia leczenia antybiotykiem. Aby rozpocząć antybiotykoterapię, należy upewnić się, że wykryte zakażenie ma swoje odzwierciedlenie w obrazie klinicznym pacjenta. Jeżeli lekarz, podczas badania, zauważy zmiany miejscowe (np. w gardle) i wynik badania bakteriologicznego wykaże czynnik etiologiczny – może zadecydować o rozpoczęciu antybiotykoterapii na podstawie przeprowadzonego antybiogramu.

Często jednak, wyizolowane bakterie z gardła czy innych okolic ciała (np. wymaz z pochwy, nosa) stanowią florę fizjologiczną człowieka, lub osoba ta jest nosicielem bakterii. Jeśli w badaniu klinicznym brak jest objawów zakażenia, przeprowadzanie antybiotykoterapii nie jest konieczne.

Opublikowano: ; aktualizacja: 15.11.2017

Oceń:
4.6


Może cię

Posiew z pochwy – wskazania, przygotowanie, interpretacja wyniku

Posiew z pochwy jest badaniem służącym wykryciu patogennych bakterii, grzybów lub pasożytów kolonizujących pochwę. Badaniu ...

Glikemia

Glikemia, czyli poziom glukozy we krwi, należy do najczęściej badanych i najważniejszych parametrów funkcjonowania organizmu. ...

Antybiotykooporność – oporność na antybiotyki

Antybiotykooporność to pojęcie, które oznacza utratę zdolności antybiotyku do niszczenia bakterii. Oporność na antybiotyki rozwija ...

Moraxella catarrhalis w gardle i w nosie – objawy i leczenie

Moraxella catarrhalis to bakteria kolonizująca błony śluzowe układu oddechowego i moczowo-płciowego. Najczęściej występuje w nosie ...

Test QuantiFERON (QFT) – jak interpretować dodatni wynik badania?

Test QuantiFERON TB Gold (test IGRA) to badanie umożliwiające diagnozowanie utajonych zakażeń prątkami gruźlicy. Badanie ...

Tetracykliny – działanie, wskazania, skutki uboczne, ulotka

Tetracykliny to antybiotyki stosowane często na trądzik, wykazujące silne działanie bakteriostatyczne. Leki te są przeznaczone ...

Doksycyklina – dawkowanie, działanie, skutki uboczne, cena, opinie

Doksycyklina jest jednym z najczęściej stosowanych antybiotyków w terapii zakażeń. Swoją popularność zawdzięcza szerokiemu spectrum ...

Antybiotyki a leczenie grypy

Antybiotyki stosuje się w chorobach wywołanych bakteriami, zaś grypa jest chorobą wirusową. Chorzy często sami ...

Azytromycyna – dawkowanie, wskazania, w ciąży, skutki uboczne, interakcje

Azytromycyna to antybiotyk bakteriostatyczny, który zwany jest przez pacjentów antybiotykiem trzydniowym. Łatwość przyjmowania oraz szeroki ...

Niepożądane działania antybiotyków

Oprócz klinicznych korzyści, jakie niosą za sobą antybiotyki, istnieje również ryzyko powstania objawów niepożądanych po ...

Chinolony – działanie, podział, nazwy, skutki uboczne

Chinolony to leki przeciwbakteryjne należące do grupy chemioterapeutyków. Wyróżnia się cztery generacje tych środków – ...

Mocznik w surowicy – badanie

Badanie stężenia mocznika bada się głównie w celu zbadania pracy nerek. Badanie wykonuje się z ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon