Jak zapobiegać nowotworom?

Brak zdjęcia

6 listopada 2013

Skuteczność profilaktyki nowotworowej w dużej mierze zależy od stylu życia. Można zmniejszyć ryzyko wystąpienia nowotworów poprzez ograniczenie spożycia alkoholu, rezygnację z palenia, normalizację diety. Zaobserwowano związek rozwoju nowotworów wskutek oddziaływania wirusów. Ważna rolę odgrywają badania profilaktyczne.

Styl życia a nowotwory

Nowotwory są drugą najczęstszą przyczyną zgonów w krajach średnio-i wysokorozwiniętych. Nowotwór jest to patologiczny rozrost nieprawidłowych komórek organizmu. Może lokalizować się w każdym miejscu ciała w postaci guza lub w postaci rozsianej. Nowotwory można podzielić na łagodne nie dające przerzutów do innych tkanek i złośliwe, które mają skłonność do przerzutów do innych narządów. Ich rozwój zależy od mutacji poszczególnych genów. Jednak mutacje w wielu wypadkach jest wynikiem np. trybu życia, przebytych infekcji i chorób, narażenia na szkodliwe czynniki. Badanie pokazują, że 40% cierpiących na chorobą nowotworową mogło by uniknąć zachorowania, gdyby wdrążyło odpowiednie postępowanie profilaktyczne.

Dieta a zapobieganie chorobom nowotworowym

Otyłość, czyli BMI powyżej 30 jest czynnikiem rozwoju raka jelita grubego i odbytnicy, raka trzonu macicy i raka piersi. Jednak nie tylko otyłość predysponuje do rozwoju raka, ale także nieprawidłowy sposób odżywiania.

By ograniczyć ryzyko wystąpienia nowotworu, należy:

  • spożywać co najmniej 5 porcji owoców i warzyw, są one bogate w antyoksydanty, które unieszkodliwiają wolne rodniki(wolne rodnik przyczyniają się do uszkodzeń w komórkach i ich DNA),
  • zwiększyć w diecie udział produktów zbożowych, które zawierają błonnik (reguluje pracę układu pokarmowego i zapobiega zaparciom, jest to szczególnie ważne w profilaktyce raka jelita grubego),
  • ograniczyć spożycie czerwonego mięsa. (spożywać nie częściej niż dwa razy w tygodniu),
  • unikać soli i nie spożywać potraw konserwowanych solą. (pozwala to zmniejszyć ryzyko wystąpienia raka żołądka),
  • unikać produktów wysoko przetworzonych.

Alkohol a nowotwory

Nadmierne spożycie alkoholu prowadzi w dłuższym czasie do rozwoju chorób układu pokarmowego, w tym także stłuszczenia i marskości wątroby. Marskość wątroby jest stanem, który predysponuje do raka wątrobowokomórkowego. Nadmiar alkoholu, zwłaszcza mocnego alkoholu promuje wystąpienie raka trzustki. Rak trzustki jest jednym z nowotworów charakteryzujących się najwyższą śmiertelnością. Jednak już spożywanie codzienne powyżej dwóch jednostek alkoholu – mężczyźni i jednej jednostki alkoholu – kobiety, prowadzi do zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór górnego odcinka przewodu pokarmowego - przełyku, gardła, języka, a także górnych dróg oddechowych – krtań. Dlatego powinno ograniczyć się spożycie alkoholu poniżej tych wartości.

Palenie tytoniu a nowotwory

Palenie tytoniu jest jednym z najbardziej znanych czynników sprzyjającym rozwojowi chorób nowotworowych. Mimo, iż świadomość społeczna w tym względzie jest wysoka nie spada liczba nałogowych palaczy. Dym tytoniowy zawiera ok 40 substancji będących substancjami rakotwórczymi. Większość zachorowań ok 85% na raka płuc u mężczyzn i u kobiet jest związana z paleniem papierosów. Dodatkowo dym tytoniowy jest czynnikiem ryzyka nowotworów krtani, gardła, języka, przełyku, pęcherza moczowego, trzustki, prostaty. Bardzo duże znaczenie ma także bierne palenie. Zwiększa ono zachorowalność na raka płuc o 20%. Rzucenie palenia nie jest rzeczą łatwą. Zależy od determinacji chorego, od obecności innych osób palących, także od stosowanych środków farmakologicznych. Jednak rzucenie palenia nawet po 40 latach nałogu przynosi duże skutki zdrowotne. Po ok roku zmniejsza ryzyko zachorowania na zawał serca o 50%. Natomiast jeśli chodzi o raka płuc zmniejszenie ryzyka do poziomu osób niepalących może zająć nawet 10-15 lat. Wszytko zależy od tego jak długo było się palaczem.

Ekspozycja na słońce a choroba nowotworowa

Ekspozycja na słońce powoduje w organizmie syntezowanie witaminy D, poprawia nastrój, jest zalecana w leczeniu depresji, a także niektórych schorzeń skóry. Jednak opalając się, pracując na słońcu czy przebywając w miejscach, gdzie promieniowanie jest bardzo silne, należy pamiętać, aby zabezpieczyć skórę odpowiednim kremem z filtrem.

Ważnym aspektem profilaktyki chorób skóry, a w szczególności nowotworów skóry jest konieczność rezygnacji z dużych dawek promieni wiosną, kiedy skóra nie jest do nich przystosowana, nie eksponować jej w porach o największej emisji promieniowania. W sposób szczególny należy unikać oparzeń słonecznych. Ostrożność zaleca się osobą z jasną karnacją o blond lub rudych włosach. Nadmierna i niewłaściwa ekspozycja na słońce jest jedną z głównych przyczyn wystąpienia raka skóry oraz czerniaka złośliwego. W zapobieganiu ważna jest też kontrola znamion, pieprzyków u dermatologa. Każda niepokojąca lub nowo powstała zmiana powinna być skonsultowana w czasie rutynowego badania w gabinecie dermatologicznym przez lekarza. Szczególną uwagę należy zwrócić na znamiona nieregularne, niesymetryczne, o różnym zabarwieniu, powiększające się, przekraczające wielkość 6 mm i wystające ponad powierzchnie skóry.

Wirusy i bakterie a nowotwory

Zakażenia niektórymi wirusami mają udokumentowane działanie rakotwórcze. Do tych wirusów należą:

  • wirus HBV – powodujący wirusowe zapalenie wątroby typu B (może doprowadzi do powstanie raka wątroby),
  • wirus HCV – powodujący wirusowe zapalenie wątroby typu C (może doprowadzić do raka wątroby),
  • wirus HPV – niektóre typy zwane onkogennymi wirusami brodawczaka ludzkiego (głównie typ 16 i 18) prowadzą do powstania raka szyjki macicy, mogą powodować raka gardła,
  • wirus HIV – powodujący AIDS, predysponuje do chłoniaków i mięsaka Kaposiego.

Do bakterii mogących powodować nowotwory należy Helicobacter pylori. Jest to czynnik wywołujący wrzody żołądka, jednak może też przyczynić się do raka żołądka.

W chwili obecnej istnieją szczepionki przeciwko wirusowi HBV oraz HPV. Szczepionka przeciwko HBV jest obowiązkowa i jest w kalendarzu szczepień do 19 roku życia. Zaleca się powtórzenie szczepień przed np pobytem w szpitalu, zabiegami chirurgicznymi. Szczepionka na wirusa HPV jest odpłatna. Szczepi się trzema dawkami. Najlepiej szczepić dziewczęta w około 12-13 roku życia, kiedy nie zaczęły jeszcze współżycia seksualnego. Jednak zaszczepienie w późniejszym wieku, kiedy nie było infekcji wirusem także daje zabezpieczenie. Dodatkowo coroczna kontrolna cytologiczna daje szanse na wczesne wykrycie zmian i wyleczenie.

Diagnostyka i badania przesiewowe a zapobieganie nowotworom

Profilaktyka raka piersi u kobiet powinna zawierać trzy elementy:

  • systematyczne najlepiej, co miesięczne samobadanie obu piersi w poszukiwaniu guzków,
  • badanie palpacyjne piersi przez lekarza ginekologa,
  • kontrolna mammografia – po 50 roku życia regularnie co dwa lata.

Nie więcej niż 5 do 10% występujących nowotworów są to nowotwory występujące rodzinnie. Zaliczamy do nich właśnie raka piersi i jajnika oraz raka jelita grubego. W celu zapobiegnięcia rozwojowi zmiany rakowej członkowie rodzin z predyspozycją do tych nowotworów powinni poddać się diagnostyce. W wypadku raka piersi poza standardową procedurą można oznaczyć testem genetycznym gen BRCA1 i BRCA2 odpowiadający za rozwój raka. Nosicielstwo genu nie musi oznaczać, że rak się u nas rozwinie. Jednak powinno skłonić do częstszych kontroli piersi i jajników.

Profilaktyka raka jelita grubego występującego rodzinnie to coroczna kolonoskopia oraz monitorowanie i usuwanie zmian polipowatych w jelicie grubym.

Badaniem przesiewowym dostępnym dla każdej kobiety jest cytologia. Służy ona wczesnemu wykryciu zmian przednowotworowych i nowotworowych w szyjce macicy. Polega na pobraniu komórek nabłonka z szyjki macicy wziernikiem przed badaniem ginekologicznym. Cytologie powinna wykonać każda kobieta, która rozpoczęła już współżycie. Cytologie należy powtarzać co 3 lata. Wyjątkiem są kobiety będące w grupach ryzyka lub nieprawidłowe wyniki poprzedniej cytologii w takim wypadku o czasie kolejnej decyduje lekarz.

Badanie genetyczne w celu wykrycia predyspozycji do nowotworzenia poza rakiem piersi mają znaczenie w wykrywaniu wrodzonych zespołów nowotworowych. Jeśli występowały w rodzinie złośliwe nowotwory:

  • w młodym wieku,
  • u dużej liczby krewnych lub wiele nowotworów u jednego krewnego,
  • występowały nowotwory obustronne np w obu nerkach.

Można zgłosić się do onkologicznej poradni genetycznej po poradę oraz w razie konieczności wykonać badania genetyczne.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.3


Może cię

Choroby weneryczne

Choroby weneryczne, czyli przenoszone podczas stosunków seksualnych, obejmują coraz to większą grupę ludzi, co może ...

Jak bezpiecznie się opalać?

Efekty wpływu promieniowania UVA nie są od razu widoczne, dlatego nie zdajemy sobie sprawy z ...

Czerniak – objawy

Czerniak to nowotwór złośliwy, który może dawać objawy w obrębie skóry, błon śluzowych oraz błony ...

Kłykciny kończyste – przyczyny, objawy, leczenie

Kłykciny kończyste to wynik infekcji wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Niektóre typy tego wirusa są przyczyną ...

Opalanie a czerniak

Czerniak złośliwy (melanoma malignum) to najrzadszy, ale najbardziej niebezpieczny z nowotworów skóry. Często występuje u ...

Samoopalacze

Większości z nas opalenizna kojarzy się z atrakcyjnym wyglądem. Jednak opalona, złocista skóra często bywa ...

Brodawki

Brodawki to zmiany skórne, które mogą się pojawić u każdej osoby. Ich rozwój wiąże się ...

Solarium – bezpieczne korzystanie

Od wielu lat toczy się spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami solarium. Przy czym opinie jednych ...

Kosmetyki do solarium

Nie ulega wątpliwości, że jesteśmy istotami światłolubnymi. Słońce jest nam niezbędne do życia. Jego światło ...

Czy wirusy mogą powodować raka? Które wirusy powodują raka?

Zakażenie niektórymi wirusami wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia nowotworu złośliwego. Powszechnie znana jest korelacja: ...

Bezpieczne opalanie się

Zdrowa opalenizna powoduje, że wyglądamy i czujemy się świetnie. Aby jednak opalenizna była naprawdę zdrowa, ...

Rak skóry

Rak skóry dotyczy zwłaszcza osób o jasnej karnacji. Promienie słoneczne oraz nadmierne opalanie się w ...

Komentarze (0)