Badania elektrofizjologiczne w okulistyce

Brak zdjęcia

30 października 2013

Badania elektrofizjologiczne stanowią ważny element diagnostyki okulistycznej. Badania oka, rejestrujące prądy czynnościowe to elektroretinografia, elektrookulografia, elektronystagmografia, wzrokowe potencjały wywołane i elektromiografia. Elektrofizjologiczne badania wzroku służą do diagnozowania m.in. dystrofii siatkówki, oczopląsu, chorób nerwu wzrokowego czy zeza.

Czym jest badanie elektrofizjologiczne w okulistyce?

Okulistyczne badania elektrofizjologiczne polega na zarejestrowaniu prądów czynnościowych, które powstają w gałce ocznej, polach wzrokowych kory mózgowej, czyli odpowiadającej za widzenie części mózgu oraz w mięśniach poruszających okiem.

Prądy czynnościowe, inaczej zwane potencjałami czynnościowymi, występują we wszystkich komórkach ludzkiego organizmu, ale ich powstawanie ma największe znaczenie w komórkach nerwowych i mięśniowych. Ich zadania bowiem są najściślej związane ze zjawiskami bioelektrycznymi. Komórka mięśniowa wykonuje swoją funkcję, kurcząc się, a przez komórkę nerwową przesyłane są różne dane. W zależności od jej lokalizacji, może być to sygnał bólu, myśl lub rejestracja wrażenia wzrokowego. Potencjał czynnościowy jest to więc impuls, za pomocą którego przez komórkę przekazywana jest informacja. Ładunki elektryczne przepływają przez błonę otaczającą komórkę, powstaje w ten sposób prąd.

Na czym polega badanie elektrofizjologiczne w okulistyce?

Do badań elektrofizjologicznych w okulistyce zaliczamy elektroretinografię, elektrookulografię, elektronystagmografię, wzrokowe potencjały wywołane i elektromiografię.

ERG

W elektroretinografii (ERG) dokonuje się oceny potencjału czynnościowego powstającego w siatkówce po zadziałaniu na nią bodźca świetlnego. Światło powoduje, że w oku powstają dwa bieguny – ujemny na siatkówce i dodatni na rogówce. W badaniu bierze się pod uwagę różne parametry, np. czas trwania potencjału czynnościowego (który zazwyczaj wynosi mniej niż 250 milisekund). Uzyskane dane pozwalają wnioskować o funkcjonowaniu całej siatkówki.

W celu zbadania odpowiedzi wyłącznie czopków (są to jedne z komórek nerwowych wchodzących w skład siatkówki, odpowiadające za widzenie barwne, rozróżnianie drobnych kształtów, czyli za ostrość wzroku), wykonuje się elektroretinogram fototopowy. Polega on na wyeliminowaniu z widzenia pręcików (innych komórek nerwowych siatkówki, biorących udział w widzeniu zarysów przedmiotów, orientacji przestrzennej oraz odbieraniu bodźców świetlnych o małym natężeniu) i rejestracji odpowiedzi czopków.

Z kolei badaniem czynności pręcików jest elektroretinogram skototopowy.

EOG

Elektrookulografia (EOG) jest dokładniejszą niż elektroretinogram metodą badającą czynność elektryczną siatkówki. Pomiędzy wewnętrzną i zewnętrzną warstwą siatkówki istnieje różnica potencjałów (warstwa wewnętrzna jest naładowana dodatnio, warstwa wewnętrzna ujemnie). W EOG mierzy się zmiany tych potencjałów spowodowane przez ruchy gałki ocznej, która jest bipolem elektrycznym (dodatnie ładunki na rogówce, ujemne na siatkówce).

Zmiany tych potencjałów mierzy się przez około 15 minut w świetle i 15 minut w ciemności, i zapisuje się. Zapis ma charakter sinusoidy, a najważniejsze znaczenie ma amplituda potencjałów.

Iloraz maksymalnej amplitudy przy adaptacji do światła i minimalnej amplitudy przy adaptacji do ciemności pomnożony przez 100 to współczynnik Ardena. W warunkach prawidłowych, powinien wynosić on więcej niż 185%.

EOG, oprócz badania czopków i pręcików, pozwala także na ocenę stanu nabłonka barwnikowego. Nabłonek barwnikowy, jak sama nazwa wskazuje, zawiera barwniki wzrokowe. Barwniki te służą do przekazywania impulsu świetlnego na czopki i pręciki za pomocą reakcji fotochemicznych, są więc pierwszym ogniwem w zamianie światła na wrażenie wzrokowe. Dodatkową zaletą EOG jest niezmienność wyników przy uszkodzeniu pozostałych warstw siatkówki.

Elektronystagmografia jest odmianą EOG, gdzie rejestruje się nieprawidłowe ruchy gałek ocznych, np. w przypadku oczopląsu. Sinusoidalny zapis EOG zmienia się w inną krzywą, której kształt jest charakterystyczny dla różnych rodzajów oczopląsu lub innych zaburzeń w ruchach gałek ocznych.

Wzrokowe potencjały

Wzrokowe potencjały wywołane to rejestr zjawisk elektrycznych powstałych w pozagałkowej drodze wzrokowej, kończącej się w korze wzrokowej, po pobudzeniu bodźcem świetlnym. Za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy odbiera się sygnał, jaki powstał w mózgu. Pozwala to na ocenę czynności nie tylko ośrodka wzrokowego w mózgu, ale także całej drogi nerwowej. Jest obiektywną oceną widzenia, co jest szczególnie przydatne do badania dzieci, osób chorych psychicznie, a także podejrzewanych o symulację.

Elektromografia

Elektromiografia jest to badanie umożliwiające zbadanie czynności mięśni poruszających gałką oczną, za pomocą rejestracji zjawisk bioelektrycznych w ich włóknach.

Wskazania do badania elektrofizjologicznego

Wskazaniami do wykonania badań elektrofizjologicznych są:

  • ERG: dystrofie wrodzone siatkówki, uszkodzenia toksyczne siatkówki
  • EOG: stanowi uzupełnienie ERG, jest lepszą metodą badawczą w chorobach plamki
  • Elektronystagmografia: oczopląs i inne zaburzenia ruchów gałki ocznej
  • Wzrokowe potencjały wywołane: choroby nerwu wzrokowego, stwardnienie rozsiane, badanie dzieci, osób niewspółpracujących, podejrzenie psychogennych przyczyn ślepoty, badanie osób z nieprzejrzystymi gałkami ocznymi
  • Elektromiografia: porażenie, niedowład mięśni, np. w przypadku zeza

Jak wygląda badanie elektrofizjologiczne?

Badanie elektofizjologiczne oczu odbywa się w odizolowanym pomieszczeniu, by wykluczyć działanie bodźców z zewnątrz. Przed właściwym badaniem elektrofizjologicznym lekarz przeprowadza dokładne badanie ogólne i okulistyczne. Pacjent w czasie badania powinien informować lekarza o nagle występujących dolegliwościach, jak duszność, zawroty głowy, uczucie znacznego osłabienia.

Elektroretinografia

W celu wykonania elektroretinografii chorego należy podłączyć do specjalnej aparatury – elektroretinografu. Na czole badanego pacjenta umieszcza się jedną elektrodę, drugą natomiast, wtopioną w szkło kontaktowe, przykłada się do rogówki. Następnie do oka wysyłane są bodźce świetlne – błyski, a aparat zapisuje odpowiedź z elektrod za pomocą oscylografu. By uzyskać ERG fototopowy, należy zastosować silne światło białe lub czerwone. Wyeliminuje to z działania pręciki przez rozkład ich barwnika wzrokowego, rodopsyny. ERG skotoskopowy wykonuje się po 30 minutowym przebywaniu pacjenta w ciemności i następczym oświetleniu światłem białym lub niebieskim.

Elektrookulografia i elektronystagmografia

W elektrookulografii ruch gałek ocznych wywołany jest przez poruszające się przed oczami wahadło lub umieszczenie dwóch źródeł światła, zapalających się kolejno, umieszczonych wobec siebie pod kątem. Elektrody umieszczone są na skórze, w pobliżu kącików oczu. Rejestracja EOG trwa 15 minut w świetle i 15 minut w ciemności.

Elektronystagmografię wykonuje się tą samą techniką, jak w przypadku EOG.

Wzrokowe potencjały wywołane

Wzrokowe potencjały wywołane rejestruje się za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy. Bodźcem jest błysk świetlny (w tym przypadku powieki muszą być zamknięte) lub obraz szachownicy za monitorze, której wielkość i kontrast są zmienne (dodatkowe działanie czynnika psychofizycznego)

Elektromiografia

Elektromiografia polega na wkłuciu do wybranych mięśni igiełek, które są elektrodami rejestrującymi potencjał czynnościowy we włóknach mięśniowych podczas skurczu. Badanie nie jest bolesne, niewielkie dolegliwości może sprawiać wprowadzanie elektrod. Możliwe jest znieczulenie miejscowe.

Przeciwwskazania do badania elektrofizjologicznego

Najważniejszym przeciwwskazaniem większości badań elektrofizjologicznych jest brak współpracy pacjenta z lekarzem. Dodatkowo w przypadku ERG badanie nie jest wskazane, gdy pacjent cierpi na choroby zapalne przedniego odcinka oka.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Stwardnienie rozsiane a ciąża

Stwardnienie rozsiane (SM) zajmuje szczególne miejsce wśród chorób neurologicznych. SM jest chorobą przewlekłą, trwającą do ...

Badanie pola widzenia (perymetria, kampimetria)

Badanie pola widzenia (perymetria i kampimetria) to badanie okulistyczne, wykazujące ewentualne ubytki w polu widzenia. ...

Wideo – Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Życie ze stwardnieniem rozsianym

Stwardnienie rozsiane nie musi oznaczać rezygnacji z życia zawodowego, rodzinnego oraz aktywności fizycznej. Osoby chore ...

Oczopląs

Oczopląsto choroba, która polega na rytmicznych i niekontrolowanych ruchach gałek ocznych, odbywających się w różnych ...

Wideo – Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane, czyli sclerosis multiplex jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych. Występuje poniżej 40 roku ...

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym jest nieodzownym elementem terapii chorego. Należy ją dostosować bezpośrednio do pacjenta. ...

Polisomnografia

Badanie polisomnograficzne jest wielokierunkowym badaniem, dokonywanym podczas snu. Polisomnografia jest cennym narzędziem do wykrywania jego ...

Stwardnienie rozsiane

Przyczyny rozwoju stwardnienia rozsianego są nadal nie do końca poznane. Wiadomo, że istotą choroby jest ...

Wideo – Oczopląs

Oczopląs, po łacinie nystagmus, to zjawisko drgania gałek ocznych, najczęściej w płaszczyźnie poziomej, ale także ...

ENG – Elektronystagmografia

Elekronystagmografia jest to badanie, w którym ocenia się oczopląs, będący objawem zaburzeń równowagi. Schorzenie to ...

Stwardnienie rozsiane – diagnostyka i leczenie

Stwardnienie rozsiane jest schorzeniem, przebiegającym skrycie, które przez wiele miesięcy (nawet lat) często nie daje ...

Komentarze (0)