Wstrząs anafilaktyczny – przyczyny, objawy, postępowanie, leczenie

Wstrząs anafilaktyczny to rodzaj bardzo gwałtownej i zagrażającej życiu reakcji alergicznej lub niealergicznej. Najczęściej dochodzi do anafilaksji po ukąszeniu owada, np. pszczoły, jednak atak może wyzwolić zażycie określonych leków, w tym antybiotyków, czy spożycie alergizującego pokarmu. Objawy reakcji anafilaktycznej to m.in. duszności, kaszel, tachykardia. Jest to stan wymagający natychmiastowej pomocy ze względu na groźny spadek ciśnienia krwi.

Co to jest wstrząs anafilaktyczny?

Osoby dotknięte różnego rodzaju uczuleniami w kontakcie z alergenem mogą doświadczyć zagrażającej życiu reakcji anafilaktycznej. Komórki układu odpornościowego powodują wówczas uwolnienie pewnych substancji chemicznych wywołujących wstrząs. Istnieje kilka rodzajów wstrząsu, np. kardiogenny, krwotoczny lub septyczny. Cechą wspólną każdego rodzaju jest zagrażający życiu spadek ciśnienia krwi powodujący niedokrwienie kluczowych narządów.

Zmiany zachodzące w przebiegu anafilaksji są ogólnoustrojowe, to znaczy, że mają miejsce w całym organizmie, niezależnie od miejsca zadziałania czynnika wyzwalającego. U zdrowych osób komórki układu odpornościowego wydzielają substancje, takie jak histamina i przeciwciała, w celu zlikwidowania czynnika chorobotwórczego. W przypadku reakcji alergicznych odpowiedź organizmu na alergen jest zbyt mocno wyrażona. Masowe uwolnienie substancji prozapalnych powoduje gwałtowne rozszerzenie naczyń krwionośnych, co jest główną przyczyną objawów anafilaksji i wstrząsu anafilaktycznego.

To, po jakim czasie dojdzie do ostrej reakcji alergicznej zależy od drogi zaabsorbowania alergenu. W przypadku kontaktu z drogami oddechowymi lub dostaniem się substancji bezpośrednio do krwi, następuje ona natychmiast lub w ciągu kilku minut. Reakcje anafilaktyczne na pokarm z reguły występują nieco później.

Na wystąpienie reakcji anafilaktycznej bardziej narażone są osoby cierpiące na inne choroby atopowe, takie jak astma oskrzelowa, czy atopowe zapalenie skóry. U tych osób stężenie substancji zapalnych i przeciwciał IgE jest stale podwyższone, a dodatkowy kontakt z alergenem może być czynnikiem spustowym.

Co wywołuje wstrząs anafilaktyczny – najczęstsze przyczyny

Do najczęstszych przyczyn reakcji anafilaktycznej należą ukąszenia, alergeny pokarmowe i uczulenie na leki. Zdecydowanie najczęściej zdarzają się ukąszenia przez owady. Pokarmy często wywołujące reakcje alergiczne to przede wszystkim owoce morza i ryby, orzeszki ziemne i owoce cytrusowe. Najczęściej zdarza się wstrząs anafilaktyczny po antybiotyku z grupy leków beta-laktamowch, czyli np. po penicylinie. Pewne niebezpieczeństwo niesie też za sobą przetaczanie dożylne białek pochodzących spoza organizmu np. podczas przetaczania krwi i jej składników, surowicy i niektórych leków.

Do innych substancji będących potencjalnymi przyczynami wstrząsu anafilaktycznego są:

  • alergeny wziewne – pyłki, sierść;
  • lateks;
  • leki, które wywołują reakcje anafilaktyczne niezwiązane z alergią, np. kwas acetylosalicylowy;
  • środki cieniujące stosowane w badaniach obrazowych.

Istnieją również pewne czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia takiej reakcji organizmu. Przykładowo osoby, które doznały szoku anafilaktycznego po podaniu np. penicyliny są dużo bardziej narażone na ponowne wystąpienie takiej reakcji w przypadku kontaktu z lekiem. Reakcje organizmu zmieniają się także z wiekiem. O ile u dzieci częściej dochodzi do alergii pokarmowych, to u dorosłych przeważają uczulenia na leki. Reakcje uczuleniowe częściej występują też u kobiet.

Jakie są objawy reakcji anafilaktycznej?

Substancje uwalniane przez komórki układu odpornościowego powodują przede wszystkim poszerzenie i wzrost przepuszczalności naczyń, skurcz oskrzeli oraz pobudzenie nerwów czuciowych. Są to główne mechanizmy odpowiedzialne za objawy wstrząsu anafilaktycznego. Rozkurcz naczyń oraz wzrost przepuszczalności i ucieczka wody z naczyń powodują gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego, tachykardię oraz obrzęki poszczególnych tkanek.

Do objawów anafilaksji przed rozwojem wstrząsu należą: pokrzywka lub obrzęk skóry, kaszel i duszności, nieżyt nosa, nudności, wymioty, biegunki, obniżenie ciśnienia tętniczego i kołatania serca. Natomiast objawy wstrząsu anafilaktycznego są znacznie poważniejsze. Skóra staje się chłodna i blada, żyły powierzchowne stają się niewidoczne, upośledzony przepływ krwi powoduje brak wytwarzania moczu, dochodzi do utraty przytomności i utraty kontroli nad zwieraczami. Może dojść do zatrzymania krążenia.

Im bardziej gwałtowny atak anafilaktyczny, tym większe zagrożenie życia poszkodowanego. Z drugiej strony, nawet początkowo mała, ograniczona do fragmentu skóry reakcja uczuleniowa może rozwinąć się we wstrząs.

Rozpoznanie i pierwsza pomoc we wstrząsie anafilaktycznym

Rozpoznanie wstrząsu anafilaktycznego opiera się na ocenie obrazu klinicznego. Jest to stan nagły i wykonywanie dodatkowych badań nie powinno opóźniać leczenia. Wykorzystuje się wytyczne wg WAO (World Allergy Organ), w skład których wchodzą: nagłe wystąpienie objawów, obecność zmian skórnych, zaburzenia oddychania i spadek ciśnienia krwi oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W diagnostyce pomocne są także badania laboratoryjne krwi, w których oznacza się stężenia tryptazy oraz histaminy. Jednak ich stężenia rosną dopiero po kilkudziesięciu minutach. W ustalaniu przyczyny ostrej reakcji alergicznej pomocne jest także oznaczanie przeciwciał IgE. Wszelkie próby prowokacyjne należy jednak wykonywać najwcześniej 4 tygodnie po wstrząsie anafilaktycznym.

Wstrząs anafilaktyczny – postępowanie

Postępowanie we wstrząsie anafilaktycznym ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie funkcji życiowych. W pierwszej kolejności należy przerwać narażenie na czynnik wywołujący, czyli np. przerwać podawanie leku. W celu zapewnienia odpowiedniego postępowania ratowniczego należy wezwać pomoc. Dalsze postępowanie powinno przebiegać zgodnie ze schematem BLS (Basic Life Support) i ALS (Advanced Life Support).

Adrenalina przy reakcji anafilaktycznej – dawka

Należy ocenić oddech, krążenie i przytomność. Ponieważ istnieje ryzyko obrzęku alergicznego dróg oddechowych, koniecznie trzeba ocenić ich drożność oraz w ramach możliwości zaintubować pacjenta. Lekiem pierwszego rzutu jest adrenalina. Wykonuje się odczulający zastrzyk domięśniowy. Dawka adrenaliny stosowana we wstrzyknięciach domięśniowych wynosi standardowo 0,3 mg. Można wykorzystać ampułkę z roztworem leku w stężeniu 1mg/ml lub wykorzystać specjalną ampułkostrzykawkę zawierającą gotową dawkę.

Leczenie anafilaksji

Dalsze leczenie wstrząsu anafilaktycznego obejmuje podanie tlenu oraz ułożenie pacjenta na plecach z nogami uniesionymi do góry. Kobiety w ciąży powinny być ułożone na lewym boku. Pomaga to zwiększyć napływ krwi do kluczowych dla przeżycia narządów. Do innych leków przeciwwstrząsowych podawanych w przypadku wstrząsu należą roztwory do płynoterapii, dopamina, glukoza oraz salbutamol. Dodatkowo, w przypadku gdy występuje nasilony świąd, obrzęk lub zmiany skórne, można podać leki przeciwhistaminowe, np. klemastynę lub ranitydynę. Innymi lekami przeciwuczuleniowymi są sterydy. Standardowo stosuje się hydrokortyzon. Jeśli takie leczenie nie przynosi poprawy, dalsze postępowanie powinno być prowadzone na oddziale intensywnej terapii.

Bibliografia

  • P. Gajewski (red.): Interna Szczeklika 2015. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2015; s. 2079-2084
  • J. Anders (red.): Wytyczne resuscytacji 2015. Wyd. 4. Kraków: Polska Rada Resuscytacji, 2016; s.199-204
  • Campbell RL, et al. (2017). Anaphylaxis: Emergency treatment. uptodate.com/contents/anaphylaxis-emergency-treatment
Opublikowano: ; aktualizacja: 08.07.2019

Oceń:
4.6


  • Tagi:

Może cię

Jak powstaje alergia?

Alergia jest schorzeniem, które dotyka coraz więcej ludzi na świecie i chociaż jej mechanizm dzięki ...

Użądlenie osy – objawy, uczulenie, domowe sposoby, kiedy iść do lekarza?

Żądło osy, choć wydaje się niewielkie może wywołać poważne konsekwencje, szczególnie w przypadku uczulenia. Ugryzienie ...

Alergia pokarmowa u dzieci a nowe produkty

U małych dzieci prawie 90% reakcji alergicznych spowodowanych jest alergią na pokarmy. Znanych jest kilka ...

Uczulenie na czekoladę i kakao – jakie ma objawy? Jak pozbyć się uczulenia na czekoladę?

Uczulenie na czekoladę i kakao to dość rzadka dolegliwość występująca przede wszystkim u dzieci. U ...

Obrzęk gardła i obrzęk krtani – jakie są przyczyny i sposoby leczenia?

Obrzęk gardła i krtani to objaw, który może mieć różne przyczyny i natężenie. Czasem mianem ...

Pokrzywka fizykalna

Z wielu chorób skóry występujących u człowieka pokrzywka jest chyba jedną z najbardziej niejednolitych. Oznacza ...

Co to jest alergen?

Wśród wielu chorób występujących u człowieka alergia zajmuje szczególne miejsce, gdyż jest to jedno z ...

Rodzaje testów alergicznych

Do testów alergicznych zaliczamy: punktowe testy skórne, testy płatkowe, testy prowokacyjne oraz badania krwi, polegające ...

Ukąszenia przez owady u dzieci

Ofiarami ukąszeń owadów bardzo często są dzieci. Ukąszenia u dzieci najczęściej wywoływane są przez osy, ...

Co to jest anafilaksja (reakcja anafilaktyczna) i jakie daje objawy?

Terminem anafilaksja określa się nagłą, ostrą odpowiedź organizmu najczęściej na działanie alergenu. Reakcja anafilaktyczna jest ...

Alergeny w domu

Alergen to każdy czynnik czy substancja, która po wniknięciu do naszego organizmu wywołuje nieprawidłową, nadmierną ...

Cladosporium – pylenie, objawy alergii, testy i odczulanie

Cladosporium to grzyby mikroskopowe (grzyby pleśniowe), które występują powszechnie na całym świecie. Grzyby te powodują ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon