Wskazania dietetyczne dla alergików

Szacuje się, że alergia pokarmowa może dotyczyć nawet 5% populacji ogólnej. W ostatnich latach, zarówno w Polsce, jak i na świecie, badacze donoszą o gwałtownie rosnącej liczbie osób cierpiących z powodu nadwrażliwości. Wiele osób uczulonych na pyłki roślin wykazuje też reakcję alergiczną na środki spożywcze.

Atopia a alergia

„Atopię” możemy opisać jako dziedziczną predyspozycję do wystąpienia w organizmie wysokich stężeń immunoglobulin klasy IgE. Immunoglobuliny są to cząsteczki wytwarzane przez nasz organizm w odpowiedzi na kontakt z alergenem. Jednak podwyższony poziom przeciwciał tej klasy we krwi nie musi skutkować chorobą. U części osób z atopią przez całe ich życie mogą nie wystąpić objawy choroby. Jeżeli natomiast pojawiają się typowe symptomy, takie jak reakcje skórne, katar sienny, pokrzywka czy astma, możemy mówić o wystąpieniu alergii. Więcej niż połowa osób cierpiących na alergię pokarmową wykazuje też objawy innych chorób atopowych, w szczególności alergii pyłkowej.

Przyczyn nadwrażliwości możemy doszukiwać się zarówno wśród czynników genetycznych, jak i środowiskowych. Nie bez znaczenia pozostaje wysoko przetworzona żywność, konserwanty i barwniki w środkach spożywczych i kosmetykach, a nawet przewlekły stres. Liczba alergików wzrasta, zwłaszcza w miastach. Mimo że tam alergenów jest mniej, to połączenie ich ze skażeniem środowiska sprawia, że problem uderza ze zdwojoną siłą. Przyczyną takiej sytuacji może być także zmniejszenie liczby zachorowań na choroby infekcyjne (teoria higieniczna), przez co nasz układ odpornościowy kieruje swoje działanie w stronę potencjalnie niegroźnych alergenów.

Mechanizm alergii

W sytuacji, gdy atakują nas chorobotwórcze drobnoustroje, układ odpornościowy dzielnie broni dostępu do wnętrza ludzkiego ciała, a także mobilizuje wszystkie siły w zwalczaniu patogenów. U podłoża alergii leży nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na tak zwane alergeny. Są to substancje, które u zdrowego człowieka nie są źródłem choroby, natomiast w organizmie alergika prowadzą do wystąpienia uciążliwych objawów. Ta swoista nadwrażliwość może objawiać się jako: katar sienny, astma, a nawet bardzo groźny w skutkach wstrząs anafilaktyczny. Alergenami mogą być na przykład: pyłki traw, roztocza kurzu domowego, pleśnie, substancje spożywcze, a także leki.

Możemy wyróżnić różne typy alergii:

  • alergia kontaktowa (alergeny wnikają przez skórę);
  • alergia pokarmowa;
  • alergia wziewna.

Alergeny zawarte w pokarmie

Niepożądaną reakcję wywołują nie tylko składniki pokarmu, ale też dodatki, takie jak: konserwanty, barwniki czy polepszacze smaku, a także kwas benzoesowy i kwas hydroksycynamonowy. Każdy środek spożywczy może być alergenem, jednak to, czy wywoła reakcję nadwrażliwości u danej osoby, zależy zarówno od jej predyspozycji genetycznej (atopii), jak i od sposobu przygotowania potrawy, a nawet od pory roku. Na wystąpienie reakcji alergicznej na daną substancję wpływa:

  • częstość spożywania alergenu;
  • sposób przygotowania potrawy;
  • wielkość porcji (ilość alergenu);
  • kompozycja alergenów w potrawie (efekt kumulacyjny);
  • wpływ sezonowy (uczulenie na środki spożywcze u osób z alergią pyłkową);
  • homeostaza (równowaga) wewnętrzna organizmu;
  • połączenie spożycia alergenu z alkoholem, gorącą kąpielą, wysiłkiem fizycznym.

Objawy alergii pokarmowej

Do najważniejszych objawów alergii pokarmowej zaliczamy:

  • objawy skórne – najczęstsza manifestacja alergii pokarmowej (pokrzywka, wysypka, atopowe zapalenie skóry);
  • objawy ze strony układu oddechowego – astma, nieżyt błony śluzowej nosa;
  • objawy gastroenterologiczne – świąd i uczucie obrzmienia warg i podniebienia, bóle brzucha, biegunka, wymioty, zapalenie jelita grubego;
  • objawy ze strony układu krążenia – spadek ciśnienia krwi, częstomocz;
  • wstrząs anafilaktyczny – gwałtowna i niebezpieczna reakcja alergiczna;
  • zaburzenia emocjonalne.

Rozpoznanie alergii

Bardzo ważnym elementem badania pacjenta z alergią jest wywiad, zwłaszcza wywiad rodzinny. Występowanie w najbliższej rodzinie chorób na podłożu atopii pozwala stwierdzić z dużym prawdopodobieństwem, że przyczyną zgłaszanych dolegliwości może być alergia. Następnie należy zwrócić uwagę na sezonowość występowania objawów, okresy remisji i nasilenia czy też gwałtownej reakcji na dane produkty w wywiadzie. Ważne jest określenie, czy dana reakcja ze strony przewodu pokarmowego nie jest spowodowana na przykład niedoborem enzymatycznym. Niedobór laktazy (enzymu trawiącego cukry) jest znacznie częstszą przyczyną nietolerancji mleka niż uczulenie na białka mleka krowiego – pacjent z niedoborem laktazy toleruje małe ilości mleka, natomiast osoba uczulona nie toleruje go nawet w najmniejszej ilości. W przypadku podejrzenia nietolerancji pokarmowej trzeba także wykluczyć choroby przewodu pokarmowego na podłożu organicznym, a następnie przeprowadzić szereg testów diagnozujących alergię:

  • testy skórne – przeprowadzane są za pomocą specjalnie wystandaryzowanych wyciągów alergenów. Zazwyczaj badanie wykonuje się na przedramieniu, skóra nie może być zmieniona chorobowo, a pomiaru dokonuje się po 10-15 minutach. Reakcja na alergen w postaci rumienia lub bąbla wskazuje na obecność przeciwciał wyzwalających reakcje zapalną w skórze;
  • wziewne testy ekspozycyjne – dzięki takim testom możemy sprawdzić skłonność oskrzeli do skurczu. Polegają na podaniu w aerozolu określonej substancji w ilości, która u osób zdrowych nie wywołuje reakcji. Można też badać reakcję oskrzeli na bodźce nieswoiste, takie jak zimne powietrze. Testy wykonuje się wyłącznie w specjalistycznych ośrodkach alergologicznych z niezbędnym zabezpieczeniem medycznym. Stosowane są także prowokacyjne testy donosowe, gdzie alergen aplikuje się do nosa i ocenia reakcję błony śluzowej na daną substancję;
  • oznaczanie stężenia immunoglobulin – całkowite stężenie IgE rośnie we wszystkich chorobach atopowych, ale brak wzrostu nie pozwala na wykluczenie choroby o podłożu alergicznym. Wzrost też nie jest charakterystyczny tylko dla nich, gdyż występuje także w chorobach pasożytniczych, chłoniaku Hodgkina czy szpiczaku mnogim. Oznaczanie stężenia IgE swoistych dla danego alergenu pomaga natomiast w potwierdzeniu uczulenia na daną substancję;
  • ocena liczby lub odsetka granulocytów kwasochłonnych – dla alergii charakterystyczny jest niezbyt wysoki wzrost tych wartości. Duży wzrost może wskazywać na zakażenie pasożytnicze, a nawet chorobę nowotworową. Wyniki badań zawsze powinny być interpretowane przez lekarza.

Wskazówki żywieniowe dla osób z alergią

Kiedy już postawiona zostanie diagnoza alergii pokarmowej, bezwzględnie należy stosować się do zaleceń lekarza, mówiących zwykle o stosowaniu specjalnej diety eliminacyjnej.

Mimo szerokiego wachlarza leków dostępnych na rynku farmaceutycznym podstawą leczenia alergii pokarmowej wciąż pozostaje unikanie ekspozycji na alergeny.

  • jeżeli alergen został zidentyfikowany skrupulatnie, należy unikać spożywania potraw zawierających dany składnik, dokładnie czytać skład produktów, gdyż nawet śladowe ilości mleka czy orzechów mogą wywołać niebezpieczną reakcję organizmu;
  • w miarę możliwości najlepiej samemu przygotowywać swoje posiłki, unikać potraw gotowych i o nieznanym składzie;
  • unikać egzotycznych owoców, mają bardzo silny potencjał alergogenny;
  • gotowanie dezaktywuje wiele alergenów, należy unikać potraw z rusztu i diety bogatoresztkowej;
  • nie powinno stosować się mieszanek przypraw, często zawierają seler – jest on warzywem silnie uczulającym;
  • należy unikać spożywania alkoholu i soków owocowych; także temperatura napoju może być istotna – częściej uczulają napoje zimne;
  • nie powinno się stosować jakiegoś produktu w dużej ilości, należy unikać obfitych posiłków – nawet gdy przez przypadek alergen dostanie się do organizmu, łatwiej mu będzie sobie z tym problemem poradzić;
  • należy unikać pokarmów wysokohistaminowych (sery, czekolada, tuńczyk, czerwone wino) – histamina jest jednym z głównych mediatorów alergii;
  • udowodniono, że karmienie dziecka mlekiem matki przez pierwsze 6 miesięcy życia może zmniejszyć ryzyko alergii. Jeżeli rodzina obciążona jest wywiadem atopowym, matka karmiąca powinna stosować dietę ubogoalergenową;
  • u niemowląt z potwierdzoną alergią powinno się stosować mieszanki o wysokim stopniu hydrolizy białek. Nie zaleca się natomiast stosowania mleka koziego.
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Testy alergiczne u dziecka

Rozpoznanie alergii u dzieci składa się z kilku etapów, takich jak: zebrania dokładnego wywiadu oraz ...

Testy skórne punktowe (testy typu prick)

Punktowe alergiczne testy skórne typu prick służą do określania rodzaju i siły alergii. Są bardzo ...

Alergia na soję

Alergia na soję spotykana jest zarówno u dzieci (również tych najmłodszych), jak i u osób ...

Jak mieszkać bez alergenów?

Liczba alergików wzrasta, zwłaszcza w miastach, mimo że tam alergenów jest mniej. Połączenie ich ze ...

Alergie pokarmowe u dorosłych

Alergia pokarmowa zaliczana jest do grupy chorób alergicznych, które często występują w populacji dziecięcej, ale ...

Zatrucie pokarmowe a alergia

Zatrucie pokarmowe objawia się biegunką, bólem brzucha, wzdęciami i nudnościami. Zdarza się jednak, że u ...

Niedobór magnezu w organizmie – hipomagnezemia

Objawy niedoboru magnezu dotyczą wielu różnych układów. Jego skutkiem są m.in. skurcze mięśni, kołatanie serca, ...

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa i zatok

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa i zatok jest wynikiem reakcji organizmu na alergen, z którym ...

Alergie pokarmowe u dzieci

Alergie pokarmowe występują najczęściej u niemowląt. Objawy alergii na pokarm są bardzo zróżnicowane i dotyczą ...

Testy alergiczne

Testy alergiczne to podstawowe badania diagnostyczne, wykonywane w celu wykrycia lub potwierdzenia alergenu wywołującego objawy. ...

Alergia na pszenicę

Alergia na pszenicę jest drugą po alergii na mleko najczęściej występującą w populacji alergią pokarmową. ...

Wideo – Alergia pokarmowa

Alergię może wywoływać każdy produkt spożywczy, są jednak takie, które wywołują ją znacznie częściej niż ...

Komentarze (0)