Pokrzywka fizykalna

Z wielu chorób skóry występujących u człowieka pokrzywka jest chyba jedną z najbardziej niejednolitych. Oznacza to, że mogą ją wywołać przeróżne alergeny, czyli substancje powodujące reakcję alergiczną (jak pyłki roślin czy kosmetyki), a także takie czynniki fizyczne jak ciepło, woda czy wysiłek. U dzieci częstą przyczyną wystąpienia pokrzywki są infekcje.

Co to jest pokrzywka?

Pokrzywka jest chorobą skóry o dość charakterystycznych objawach, lecz o wielu przyczynach. W mechanizmie jej powstawania główną rolę odgrywa histamina – substancja uwalniania z krążących we krwi komórek, zwanych mastocytami. Po uwolnieniu z mastocytów (komórek tucznych) histamina poprzez specjalne receptory powoduje rozszerzenie naczyń i zwiększenie ich przepuszczalności dla wody. Wszystko to dzieje się w górnych warstwach skóry i wywołuje powstanie zmiany skórnej charakterystycznej dla pokrzywki, zwanej bąblem pokrzywkowym. Pokrzywka może mieć mechanizm immunologiczny, kiedy kontakt z czynnikiem wywołującym powoduje produkcję przeciwciał, które są przyczyną uwalniania histaminy oraz nieimmunologiczny, kiedy wrzut histaminy z mastocyta następuje samoistnie, bez udziału przeciwciał.

Co to jest bąbel pokrzywkowy?

Bąbel pokrzywkowy jest jedną z podstawowych zmian w dermatologii. Jest to wyniosły ponad powierzchnię skóry porcelanowy lub różowy wykwit, który szybko powstaje i stosunkowo szybko znika, bez pozostawiania przebarwień czy blizn. Bąbel pokrzywkowy zwykle swędzi, rzadziej piecze. Jego powstanie wiąże się z wcześniej wspomnianym uwolnieniem histaminy z komórek tucznych, co powoduje ucieczkę płynu z naczyń i obrzęk jednej z warstw skóry, zwaną skórą właściwą. Bąble pokrzywkowe osiągają przeróżne kształty i rozmiary. Możemy mieć do czynienia z pokrzywką olbrzymią, kiedy zajęte są rozległe obszary skóry. Czasem powstawaniu bąbli może towarzyszyć obrzęk błon śluzowych jamy ustnej i dróg oddechowych, co w zaawansowanych przypadkach może nawet prowadzić do śmierci. Czas trwania wysiewu bąbli pokrzywkowych to zazwyczaj kilkanaście godzin.

Podział pokrzywki

Najprostszy podział tego schorzenia to podział na pokrzywkę ostrą, kiedy objawy utrzymują się krócej niż 6 tygodni i pokrzywkę przewlekłą, kiedy okres 6 tygodni jest przekroczony. Przebieg tych dwóch rodzajów pokrzywki różni się między sobą:

  • pokrzywka ostra – najczęstsza, występuje u dzieci i u dorosłych, najczęściej powstaje w mechanizmie alergicznym (z udziałem przeciwciał);
  • pokrzywka przewlekła – rzadsza, częściej u dorosłych niż u dzieci, zazwyczaj niealergiczna (bez udziału przeciwciał). Często ma związek z ośrodkowym układem nerwowym – wywołują ją czynniki psychiczne, jak silne emocje czy stres – lub z układem wegetatywnym – wtedy często towarzyszą jej inne objawy z układu autonomicznego, na przykład zaburzenia krążenia, napady bólów głowy. W tym typie pokrzywki alergenami są nierzadko leki, zazwyczaj niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak kwas acetylosalicylowy.

Inny podział pokrzywki opiera się na czynnikach ją wywołujących:

  • pokrzywka idiopatyczna – kiedy nie udaje się ustalić jej przyczyny;
  • pokrzywka fizykalna – kiedy wywołują ją czynniki fizyczne, na przykład zimno, ciepło, ucisk, promieniowanie UV, wibracje;
  • inne rodzaje pokrzywki – cholinergiczna (na przykład po wysiłku fizycznym), wodna, pokarmowa, polekowa, kontaktowa, w przebiegu infekcji, po użądleniu przez owada, w przebiegu ciąży lub nowotworu.

Czym jest pokrzywka fizykalna?

Pokrzywka fizykalna to rodzaj pokrzywki, który jest wywoływany działaniem czynników fizycznych. Mechanizm jej powstawania jest podobny jak w innych typach tego schorzenia – za powstawanie bąbli pokrzywkowych odpowiada głównie histamina, która jest uwalniania z komórek tucznych (zarówno z udziałem przeciwciał, jak i bez ich udziału) w odpowiedzi na kontakt z czynnikiem fizycznym – zimnem, ciepłem czy wibracją. Objawy także są podobne do innych rodzajów pokrzywki – podstawowym wykwitem jest bąbel, powstaje on szybko i nie utrzymuje się długo, wywołuje świąd, ustępuje bez pozostawiania śladu. Wyróżniamy następujące rodzaje pokrzywki fizykalnej:

  • pokrzywka z zimna – najczęstsza z grupy pokrzywek fizykalnych. Występuje po ochłodzeniu całego ciała lub jego fragmentu. Szczególne znaczenie w powstawaniu bąbli ma nagły spadek temperatury. Ten typ pokrzywki może mieć charakter immunologiczny lub nieimmunologiczny;
  • pokrzywka cieplna – rzadki typ, powstaje głównie w mechanizmie nieimmunologicznym. Ciało musi zostać ogrzane do temperatury około 40 stopni Celsjusza, przy czym kontakt z ciepłem musi być utrzymany przez kilka minut;
  • pokrzywka świetlna – w której czynnikiem wywołującym jest promieniowanie UV (słoneczne). Zwykle ma charakter immunologiczny. Ciekawostką jest fakt, że zmiany powstają także na skórze osłoniętej, niepoddanej bezpośredniemu działaniu słońca. Nieco częściej pojawia się u kobiet;
  • pokrzywka wywołana mechanicznie (z ucisku) – zwana także dermografizmem, polega na pojawieniu się zmian chorobowych w miejscu ucisku skóry lub silnego potarcia;
  • pokrzywka wibracyjna – rzadki typ pokrzywki spowodowanej wibracjami, na przykład u pracowników budowlanych stosujących młoty pneumatyczne.

Rozpoznawanie pokrzywki fizykalnej

Ogólnie rzecz biorąc, rozpoznanie każdego rodzaju pokrzywki opiera się na szczegółowej rozmowie z pacjentem dotyczącej czynników wywołujących wysiew bąbli pokrzywkowych oraz na badaniach dodatkowych, do których zaliczamy:

  • różnorodne testy skórne – takie jak przy poszukiwaniu przyczyn alergii. Mogą to być skórne testy punktowe, gdy wywiad wskazuje na przyczynę wziewną lub pokarmową bądź testy płatkowe, gdy podejrzewamy pokrzywkę kontaktową;
  • próby prowokacyjne – ukierunkowane na konkretnie podejrzewany typ pokrzywki. W przypadku pokrzywek fizykalnych będą to testy:
    • z lodem – przy podejrzeniu pokrzywki z zimna. Test polega na przyłożeniu do skóry worka z lodem lub włożeniu ręki do naczynia z wodą z lodem. Obserwuje się ewentualne pojawianie się bąbli pokrzywkowych podczas powolnego ogrzewania kończyny. Analogicznie, po przyłożeniu naczynka wypełnionego ciepłą wodą staramy się wykryć pokrzywkę cieplną;
    • powierzchowne zadrapanie skóry – kiedy wywiad sugeruje pokrzywkę wywołaną mechanicznie. Obserwujemy wystąpienie dermografizmu. Podobnie wygląda test klockowy, w którym badamy, czy pokrzywka nie jest wywołana przez silniejszy ucisk;
    • próba wibracyjna – pozwala nam zdiagnozować pokrzywkę wibracyjną. Specjalne przyrządy wprawione w ruch drgający są przykładane do skóry pacjenta, a lekarz obserwuje pojawienie się (lub nie) zmian charakterystycznych dla omawianej choroby;
    • próba świetlna – do rozpoznawania pokrzywki świetlnej. Polega na naświetlaniu skóry pacjenta promieniami UV o różnej długości fal;
  • oznaczanie stężenia przeciwciał (głównie IgE) w surowicy – ma znaczenie w pokrzywce ostrej, kiedy podejrzewamy mechanizm immunologiczny. Można także oznaczać miana przeciwciał skierowanych przeciwko konkretnym alergenom (pyłkom, roztoczom, sierści zwierząt, pokarmom, lekom);
  • test wysiłkowy w przypadku pokrzywki cholinergicznej, kiedy pobudzenie układu autonomicznego powodujące pocenie się skóry wywołuje pojawianie się zmian pokrzywkowych;
  • w bardziej skomplikowanych i cięższych przypadkach może okazać się konieczna biopsja skóry w miejscu zmiany. Ma to miejsce przy podejrzeniu zapalenia naczyń, mastocytozy (choroby polegającej na powstawaniu zbyt dużej ilości komórek tucznych), a także przy obecności objawów ogólnoustrojowych z podwyższonymi wykładnikami stanu zapalnego we krwi oraz w opornej na leczenie przewlekłej pokrzywce idiopatycznej.

W pokrzywce fizykalnej główne znaczenie ma wywiad oraz wspomniane wyżej testy prowokacyjne (cieplny, z lodem, wibracyjny, test z zadrapaniem skóry, klockowy i świetlny). Inne specjalistyczne badania zwykle nie są konieczne do rozpoznania.

Leczenie pokrzywki fizykalnej

W leczeniu pokrzywki fizykalnej ważne jest unikanie czynnika wyzwalającego. Czasem nie jest to łatwe (promieniowanie słoneczne, zimno lub ciepło), dlatego stosuje się zapobiegawczo leki przeciwhistaminowe, które blokują receptory dla histaminy i łagodzą objawy pokrzywki. Aktualnie w użyciu są głównie tak zwane leki przeciwhistaminowe II generacji, które wywołują mniej działań niepożądanych, ponieważ działają bardziej swoiście niż leki starszej generacji. W farmakologicznym leczeniu innych poza fizykalną typów pokrzywki pewnie znaczenie mają także glikokortykosteroidy, które są jednak stosowane głównie w pokrzywce przewlekłej. Ważne jest także unikanie sytuacji stresowych, mogących nasilać reakcje prowadzące do powstawania bąbli pokrzywkowych, a także leczenie chorób, które wtórnie mogą powodować pokrzywkę – zwykle chorób autoimmunologicznych czy infekcji. W niektórych przypadkach pokrzywki przewlekłej (między innymi w pokrzywce wywołanej alergenami pokarmowymi lub w pokrzywce fizykalnej świetlnej) stosuje się odczulanie. Polega ono na podawaniu pacjentami małymi porcjami wzrastających dawek substancji uczulającej, aby „przyzwyczaić” organizm do danego alergenu. Odczulanie w pokrzywce świetlnej polega na serii naświetlań coraz większymi dawkami promieniowania. W tej metodzie leczenia celem jest osiągnięcie zjawiska tachyfilaksji, czyli zmniejszonej odpowiedzi organizmu (skóry) na mediatory uwalniane przez czynniki wywołujące pokrzywkę (głównie histaminę). Niestety, niektórych postaci pokrzywki nie można leczyć w ten sposób i pozostaje leczenie dużymi dawkami leków przeciwhistaminowych oraz hydroksyzyną, która ma także działanie przeciwświądowe.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.2


Może cię

Wideo – Pokrzywka

Pokrzywka jest częstą chorobą alergiczną, w której występuje bardzo charakterystyczny wykwit na skórze, nazywany bąblem ...

Pokrzywka

Pokrzywka to choroba skóry, która jest powszechnym problemem i charakteryzuje się występowaniem zmian skórnych pod ...

Wysypka alergiczna – jakie są przyczyny, objawy i leczenie alergii skórnej?

Wysypka alergiczna jest jedną z najczęstszych manifestacji chorób alergicznych. Alergia skórna objawia się zmianami na ...

Wideo – Jakie są przyczyny i objawy pokrzywki u dziecka?

Pokrzywka jest dość częstą chorobą skóry wieku dziecięcego. Należy do grupy chorób alergicznych. Typowy obraz ...

Badanie serologiczne w alergologii

Badania serologiczne są podstawowymi badaniami w diagnostyce alergologicznej. Są to badania określające stężenie przeciwciał IgE ...

Pokrzywka – co ją wywołuje?

Pokrzywka to powszechna choroba alergiczna. Szacuje się, że miało lub ma ją ok. 10-25% ludzi. ...

Pokrzywka u dziecka

Pokrzywka to zespół chorobowy o zróżnicowanej etiologii. Pokrzywka najczęściej przybiera postać czerwonych, wypukłych guzków na ...

Pokrzywka naczyniowa

Pokrzywka naczyniowa stanowi jakby połączenie choroby skóry z chorobą układową tkanki łącznej. Istotą chorób tkanki ...

Pokrzywka przewlekła

Objawy chorób przewlekłych trwają wiele lat, nieraz całe życie i chociaż pacjent po jakimś czasie ...

Wideo – Jak leczyć pokrzywkę u dziecka?

Jak wygląda leczenie pokrzywki u dziecka? W pierwszej kolejności ustalić trzeba czynnik ją wyzwalający i, ...

Objawy i leczenie mięczaka zakaźnego

Mięczak zakaźny to choroba skóry, spowodowana przez wirus DNA z grupy ospy. Typowym objawem mięczaka ...

Pokrzywka ostra i przewlekła – jakie są jej przyczyny?

Pokrzywka często występuje u dzieci. w jej przebiegu na skórze pojawiają się bąble na skórze, ...

Komentarze (0)