Odczulanie – metoda leczenia alergii

Odczulanie jest metodą, polegającą na przyzwyczajaniu organizmu do danego alergenu. Do momentu wynalezienia i wprowadzenia metody immunoterapii swoistej jedyną skuteczną było wyeliminowanie kontaktu z alergenem, co w wielu przypadkach było bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe.

Na czym polega odczulanie?

Odczulanie jest metodą leczenia alergii, która polega na stopniowym przyzwyczajaniu organizmu do alergenu i wywołaniu tolerancji immunologicznej na dany alergen, co powoduje znaczne ograniczenie lub zniesienie objawów klinicznych po kontakcie z tym alergenem. Polega na podawaniu w opracowanych schematach wzrastających dawek alergenów i obserwowaniu objawów. Dochodzi się do dawki podtrzymującej (takiej, którą toleruje pacjent) i następnie podaje się ją przez określony czas w równych odstępach. Szczepionki odczulające podaje się podskórnie. Ogólnie schematy podawania możemy podzielić na:

  • odczulanie przedsezonowe – stosowane jest u chorych uczulonych na alergeny występujące sezonowo, czyli najczęściej pyłki roślin. Podawanie szczepionki rozpoczyna się kilka miesięcy przed sezonem pylenia tak, by przed samym tym okresem osiągnąć dawkę podtrzymującą. Podczas sezonu odczulanie przerywa się i cały schemat zaczyna się od początku po okresie największego narażenia na alergeny.
  • odczulanie całoroczne – ma zastosowanie w przypadku osób uczulonych na alergeny zarówno całoroczne jak i sezonowe. W przypadku alergenów całorocznych moment rozpoczęcia terapii jest dowolny. Odczulanie całoroczne może być prowadzone sposobem konwencjonalnym, kiedy zwiększanie dawki odbywa się co tydzień lub przyspieszonym, w którym dodaje się alergenu co ok. 30 minut aż do otrzymania dawki podtrzymującej. Sposób przyspieszony niesie ze sobą największe ryzyko działań niepożądanych pod postacią gwałtownych reakcji alergicznych, dlatego musi być wykonywany w osłonie leków przeciwhistaminowych.

Leczenie za pomocą immunoterapii swoistej powinno trwać co najmniej trzy lata. Pacjent musi być kontrolowany co około jeden rok. U większości pacjentów zadowalające efekty pojawiają się po pierwszym roku stosowania odczulania.

Jaki jest mechanizm działania odczulania?

Cała istota immunoterapii swoistej polega na tym, aby wywołać w organizmiestan tolerancji immunologicznej wobec czynnika uczulającego. Wstrzykiwanie kolejnych dawek alergenów powoduje, że całkowite stężenie alergenu jest wysokie, co prowadzi do powstania populacji komórek zwanych limfocytami T regulatorowymi. Są to komórki wydzielające wiele rodzajów cytokin odpowiedzialnych za kontrolowanie działania innych komórek układu odpornościowego. Limfocyty regulatorowe powodują:

  • zmniejszenie produkcji cytokin przez komórki odpowiedzialne za wystąpienie alergii.
  • modyfikację czynności komórek prezentujących antygeny innym limfocytom (a więc zaburzają przekazywanie informacji o antygenie).
  • hamowanie produkcji przeciwciał klasy IgE.
  • zwiększenie produkcji przeciwciał klasy IgG, które hamują reakcje zależne od IgE.
  • zmniejszenie aktywności komórek tucznych i granulocytów zasadochłonnych (bazofilów) – komórek w największym stopniu odpowiedzialnych za występowanie objawów alergii.

Dowiedziono, że zwiększona ilość i aktywność limfocytów regulatorowych stanowi wskaźnik tolerancji antygenu i prawidłowej odpowiedzi na antygen występującej u osób zdrowych.

Wskazania i przeciwwskazania do odczulania

Każdy pacjent powinien być kwalifikowany indywidualnie, ponieważ alergia przebiega u każdego pacjenta inaczej, nawet jeśli chodzi o ten sam alergen. Najważniejsza jest dokładna ocena związku pomiędzy narażeniem, a występowaniem objawów, co powinno być potwierdzone za pomocą testów skórnych, a w wątpliwych przypadkach także oznaczeniem miana przeciwciał przeciw konkretnemu alergenowi w surowicy krwi. Lekarz powinien przedyskutować z chorym porównanie korzyści i kosztów pomiędzy odczulaniem, a standardowym leczeniem farmakologicznym. Ponieważ ta metoda leczenia alergii nie jest pozbawiona działań niepożądanych chory musi zawsze wyrazić na nią świadomą zgodę.

Samo istnienie alergii nie stanowi wskazania do immunoterapii swoistej. Aby móc wykorzystać tą metodę należy potwierdzić związek występowania objawów z narażeniem na konkretny alergen wykorzystując dostępne testy skórne i oznaczanie przeciwciał IgE w surowicy krwi. Odczulanie okazuje się być skuteczne u chorych na alergiczne zapalenie spojówek lub katar sienny spowodowane pyłkami roślin, roztoczami kurzu domowego, zarodnikami pleśni oraz sierścią kotów. Okazuje się, że metoda jest skuteczniejsza w przypadku alergenów sezonowych oraz jeśli u chorego występuje uczulenie na jeden alergen. W przypadku alergii na wiele czynników należy wybrać ten, który wywołuje najsilniejsze objawy lub którego unikanie jest najtrudniejsze.

Immunoterapii swoistej nie można zastosować u pacjentów z zaburzeniami układu odpornościowego. Są to zwykle pacjenci z niedoborami odporności (na przykład zakażeni wirusem HIV), chorobami autoimmunologicznymi (toczeń rumieniowaty układowy, choroba Hashimoto) lub chorobami nowotworowymi. Innymi przeciwwskazaniami są ostre infekcje, ciężkie choroby układu sercowo-naczyniowego oraz niewyrównana astma. Nie zaleca się rozpoczynania odczulania w ciąży. Ponieważ ta metoda leczenia wymaga pewnej współpracy z pacjentem, nie zaleca się jej stosowania u chorych z zaburzeniami psychicznymi. Przeciwwskazaniem jest również wiek pacjentów – nie powinno się odczulać małych dzieci poniżej 5 roku życia, ponieważ ich układ odpornościowy nie jest jeszcze całkowicie ukształtowany i podanie alergenu mogłoby spowodować nasilone reakcje alergiczne.

Działania niepożądane terapii

Ponieważ do organizmu wprowadzany jest czynnik, na który dany pacjent jest uczulony, terapia może wywołać niepożądane reakcje. Należą do nich:

  • zmiany skórne – rumień, obrzęk, świąd i ból w miejscu wstrzyknięcia. W cięższych przypadkach może pojawić się pokrzywka lub nawet obrzęk naczynioruchowy,
  • nasilenie astmy lub ciężki napad astmy –należą do rzadkich powikłań,
  • obrzęk krtani i niedrożność dróg oddechowych,
  • wstrząs anafilaktyczny – najgroźniejsze działanie niepożądane mogące doprowadzić do zgonu.

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, immunoterapię swoistą powinien prowadzić doświadczony lekarz alergolog, a szczepionki podawać przeszkolona pielęgniarka. Po podaniu alergenu pacjent powinien przez około pół godziny pozostać pod obserwacją lekarza i zgłaszać wszystkie niepokojące objawy.

Chociaż immunoterapia swoista jest obecnie najlepszą metodą leczenia alergii, ma ona swoje ograniczenia. Nie można jej zastosować we wszystkich przypadkach uczulenia – prowadzone są badania nad skutecznością tej metody w alergii pokarmowej i atopowym zapaleniu skóry. Należy także zawsze informować pacjenta, że możliwa będzie konieczność dalszego stosowania leków przeciwhistaminowych w celu opanowania objawów.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Jakie alergeny mogą wywołać atak astmy?

Nasilenie objawów astmy w dużej mierze uzależnione jest narażenia na czynnik w postaci alergenu. Alergeny ...

Uczulenie na pyłki roślin

Uczulenie na pyłki roślin jest bardzo często występującym schorzeniem, a liczba chorych ciągle wzrasta. Pyłki ...

Alergeny wziewne

Substancje uczulające dostają się do ustroju różnymi drogami. Te, które wnikają przez błony śluzowe dróg ...

Choroba posurowicza

Choroba posurowicza jest zaliczana do ogólnoustrojowych reakcji alergicznych. Wywołuje ją nadmierna reakcja układu immunologicznego na ...

Co to jest alergen?

Wśród wielu chorób występujących u człowieka alergia zajmuje szczególne miejsce, gdyż jest to jedno z ...

Alergia kontaktowa

Alergie skórne są poważnym problemem dzisiejszych czasów. Wysypka, świąd, pokrzywka, szczególnie na odsłoniętych częściach ciała, ...

Alergeny - rodzaje

Codziennie nasz organizm spotyka obce dla siebie substancje. Na szczęście nie wszystkie wywołują objawy uczulenia. ...

Odczulanie u dziecka

Odczulanie to jedyna metoda leczenia alergii, która działa na przyczynę jej powstawania, a nie tylko ...

Alergia na kurz

Alergia na kurz jest chorobą niezwykle często współistniejącą z innymi alergiami, zarówno u dzieci, jak ...

Jakie są przyczyny i rodzaje alergii u niemowląt i dzieci?

Choroby alergiczne są rozpowszechnioną grupą schorzeń u dzieci. Występują one zarówno u młodszych, jak i ...

Atopia – co to jest, jakie są przyczyny, jak leczyć i zapobiegać?

Atopia to dziedziczna i genetycznie uwarunkowana predyspozycja do rozwoju chorób alergicznych, w patogenezie której zasadniczą ...

Zwierzęta a alergie

Alergia na zwierzęta jest schorzeniem, w którym objawy są wynikiem nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego na ...

Komentarze (0)