Obrzęk naczynioruchowy

Obrzęk naczynioruchowy to reakcja nadwrażliwości na określone czynniki, która może przybierać różne formy, takie jak spuchnięcie powieki, wargi czy narządów płciowych. Leczenie obrzęku naczynioruchowego jest uzależnione od jego przyczyny. W sytuacjach, które nie są zagrożeniem życia, wdraża się leczenie farmakologiczne.

Co to jest obrzęk naczynioruchowy?

Obrzękiem naczynioruchowym (znanym też jako obrzęk Quinckego) nazywa się obrzęk tkanki znajdującej się pod skórą bądź pod błoną śluzową w wyniku rozszerzenia się naczyń krwionośnych i przepuszczania płynu z naczyń do tkanki otaczającej. Obrzęk jest dość dobrze odgraniczony od tkanek otaczających i zazwyczaj obejmuje:

  • powieki,
  • wargi,
  • palce,
  • narządy płciowe.

Skóra w miejscu obrzęku jest blada, czasem lekko zaczerwieniona, może być bolesna. Obrzęk może się utrzymywać nawet trzy dni. Jeżeli obrzęk zajmuje tkankę podśluzową przewodu pokarmowego, pacjent może skarżyć się na:

  • ból brzucha,
  • nudności,
  • wymioty,
  • biegunkę.

Nierzadko zdarza się, że objawy obrzęku jelit przypominają zapalenie wyrostka robaczkowego, co może mylnie doprowadzić do niepotrzebnych zabiegów chirurgicznych. Jeżeli obrzęk zajmie tkankę podśluzową układu oddechowego, może początkowo objawiać się chrypką, uczuciem drapania w gardle i narastającą trudnością w złapaniu powietrza. Jest to stan zagrożenia życia.

W klasyfikacji obrzęk naczynioruchowy dzieli się na:

  • towarzyszący pokrzywce - współistniejący z charakterystycznymi dla pokrzywki bąblami na skórze:
    • alergiczny,
    • niealergiczny;
  • wrodzony;
  • nabyty.

Przyczyny obrzęku naczynioruchowego

Przyczynami obrzęku naczynioruchowego postaci alergicznej są:

leki – penicylina, sulfonamidy,

produkty spożywcze – orzeszki ziemne, orzechy włoskie, mleko, jaja, owoce morza i inne,

jad owadów (głównie os i pszczół).

Przyczynami obrzęku naczynioruchowego postaci niealergicznej są:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen,
  • kontrast radiologiczny używany w badaniach obrazowych,
  • czynniki fizyczne – wibracja, zimno, słońce i inne.

Czasem forma ta pojawia się bez uchwytnej przyczyny, mówi się wówczas o postaci idiopatycznej niealergicznego obrzęku naczynioruchowego towarzyszącego pokrzywce.

U podłoża dolegliwości wrodzonych leży niedobór bądź nieprawidłowe działanie inhibitora C1 (C1-INH), który reguluje aktywację trzech ważnych układów: krzepnięcia, dopełniacza i fibrynolizy (rozpuszczania skrzeplin) nie dopuszczając do nadmiernego wzrostu stężenia bradykininy we krwi uwalnianej w tych procesach. To właśnie bradykinina w nadmiernej ilości odpowiedzialna jest za wystąpienie obrzęku, który może pojawić się w dowolnym momencie.

W postaciach wrodzonych nie stwierdza się pokrzywki, zaś dużo częściej występują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Niedobór C1-INH może pojawić się także w ciągu życia, mowa wówczas o obrzęku nabytym związanym z niedoborem C1-INH. Przyczyną nabytego niedoboru mogą być choroby hematologiczne (chłoniak z komórek B, szpiczak mnogi, przewlekła białaczka limfocytowa) lub choroby układowe (zazwyczaj toczeń rumieniowaty układowy), mówi się wtedy o zespole Caldwella.

Niedobór C1-INH może się również pojawić, gdy organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała przeciwko C1-INH znoszące jego działanie, mówi się wówczas o pierwotnym nabytym obrzęku naczynioruchowym.

Obrzęk naczynioruchowy nabyty może pojawiać się także po stosowaniu inhibitorów angiotensyny (ACEI), stosowanych zazwyczaj w leczeniu nadciśnienia, ponieważ ich mechanizm działania doprowadza do wzrostu stężenie bradykininy we krwi. Obrzęk występuje jednak u niewielkiej liczby osób zażywających te leki, u około połowy pacjentów w pierwszym tygodniu ich stosowania.

W każdym przypadku obrzęku naczynioruchowego należy wykonać dodatkowe badania określające m.in. stężenie oraz aktywność C1-INH, a także sprawdzić, czy we krwi są obecne przeciwciała przeciwko niemu. Ważne jest, by pamiętać, że u osoby, u której obrzęk występuje spontanicznie po raz pierwszy w życiu, należy rozszerzyć badania o morfologię i ewentualną diagnostykę w kierunku chorób układowych.

Obrzęk naczynioruchowy a inne choroby

Wyróżnia się kilka chorób, które mogą przypominać objawami obrzęk naczynioruchowy, a które należy wykluczyć przed wdrożeniem leczenia. Są to:

Róża - czyli zapalenie tkanki podskórnej wywołane przez paciorkowce i przebiegające z obrzękiem twarzy;

Obrzęk limfatyczny – spowodowany utrudnionym odpływem limfy z tkanek i zaleganiem jej w postaci obrzęku;

Półpasiec – choroba wirusowa, która może przybierać postać obejmującą twarz;

Choroba Crohna jamy ustnej i warg przebiegająca z opuchnięciem i owrzodzeniem tych okolic;

Zespół żyły głównej górnej – spowodowany utrudnionym odpływem krwi żylnej z górnej części ciała (głowy, szyi, górnej części klatki piersiowej), prowadzący do obrzęku i zaczerwienienia;

Zespół Melkerssona-Rosenthala – złożony zespół przebiegający między innymi z obrzękiem twarzy,

Choroby objawiające się tzw. „ostrym brzuchem” – np. zapalenie wyrostka robaczkowego, skręt torbieli jajnika, które należy różnicować z postacią pokarmową obrzęku naczynioruchowego;

Ostre alergiczne kontaktowe zapalenie skóry – mogące wystąpić w każdym miejscu na ciele, zazwyczaj wywołane określonym czynnikiem, np. kontaktem z metalem;

Zapalenie skórno-mięśniowe – choroba, która w stanie ostrym może przebiegać między innymi z zaczerwienieniem i obrzękiem powiek, tzw. „rzekomymi okularami”.

Leczenie obrzęku naczynioruchowego

W każdym przypadku obrzęku naczynioruchowego najważniejsza jest kontrola stanu drożności dróg oddechowych. Jeśli bowiem obrzęk zajmie krtań lub tkanki gardła, może nawet dojść do uduszenia i zgonu. Dlatego w dramatycznych sytuacjach niezbędne jest instrumentalne zapewnienie drożności dróg oddechowych poprzez intubację dotchawiczą lub tracheotomię (nacięcie tchawicy i wprowadzenie rurki do dróg oddechowych poniżej opuchniętego miejsca). W sytuacjach, które nie są zagrożeniem życia, wdraża się leczenie farmakologiczne. Zależy ono od przyczyny obrzęku.

W leczeniu obrzęku przebiegającego z pokrzywką stosuje się leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy, jeśli obecne są objawy ogólnoustrojowe. Ważne jest unikanie czynników wyzwalających – niektórych pokarmów czy leków. Coraz więcej uwagi zwraca się na stosowanie nowych leków biologicznych.

U osób cierpiących na postać wrodzoną obrzęku naczynioruchowego lub postać nabytą z niedoborem C1-INH, stosuje się przede wszystkim koncentrat tej substancji, zwłaszcza w stanach zagrożenia życia. Możliwe jest też stosowanie androgenów (danazolu), kwasu traneksamowego, leków przeciwbólowych (by zmniejszyć ból występujący w obrzęku ściany przewodu pokarmowego), świeżo mrożonego osocza (skuteczność kontrowersyjna), modulatorów szlaków kinin. Ważne jest stosowanie odpowiedniego leczenia przewlekłego, które ma na celu zapobieganie wystąpienia obrzęku. Efekt terapeutyczny stosowanych leków monitoruje się regularnymi pomiarami, m.in. stężenia lub aktywności C1-INH.

Opublikowano: ; aktualizacja: 18.02.2016

Oceń:
4.5


Może cię

Obrzęk Quinckego

Obrzęk Quinckego, czyli obrzęk naczynioruchowy to choroba charakteryzująca się powstawaniem dobrze ograniczonego, niebolesnego obrzęku w ...

Alergeny w domu

Alergen to każdy czynnik czy substancja, która po wniknięciu do naszego organizmu wywołuje nieprawidłową, nadmierną ...

Jakie alergeny mogą wywołać atak astmy?

Nasilenie objawów astmy w dużej mierze uzależnione jest narażenia na czynnik w postaci alergenu. Alergeny ...

Nietolerancja laktozy u dzieci

Nietolerancja laktozy to schorzenie stosunkowo często występujące u dzieci. Czasem może powodować dolegliwości uporczywe zarówno ...

Alergia na soję

Alergia na soję spotykana jest zarówno u dzieci (również tych najmłodszych), jak i u osób ...

Obrzęk limfatyczny – przyczyny, objawy, leczenie

Obrzęk limfatyczny jest obrzękiem tkanek, wywołanym zastojem chłonki wskutek nabytego uszkodzenia naczyń chłonnych lub wad ...

Pokrzywka naczyniowa

Pokrzywka naczyniowa stanowi jakby połączenie choroby skóry z chorobą układową tkanki łącznej. Istotą chorób tkanki ...

Kurz jako przyczyna alergii

Choroby alergiczne, w różnie nasilonych formach, dotykają obecnie sporą część populacji. Co więcej, ich rozpowszechnienie ...

Wideo – Alergia pokarmowa

Alergię może wywoływać każdy produkt spożywczy, są jednak takie, które wywołują ją znacznie częściej niż ...

Astma alergiczna (atopowa)

Astma alergiczna, inaczej astma atopowa to choroba układu oddechowego, w której czynnikiem wywołującym objawy jest ...

Jak leczy się alergię pokarmową?

Alergia pokarmowa to schorzenie, które dotyczy około 3 % osób dorosłych i 6 % dzieci. ...

Alergie u dorosłych i u dzieci

Z roku na rok alergia staje się coraz większym problemem zdrowotnym, dotykającym zarówno dzieci, jak ...

Komentarze (0)