Nietolerancja laktozy u dzieci

Nietolerancja laktozy to schorzenie stosunkowo często występujące u dzieci. Czasem może powodować dolegliwości uporczywe zarówno dla samego dziecka, jak i jego rodziców. Warto pamiętać, że większość nietolerancji wynika z przyczyn odwracalnych, a te wrodzone, nieodwracalne, występują bardzo rzadko.

Co to jest laktoza?

Laktoza jest węglowodanem (cukrem, takim jak glukoza czy fruktoza) występującym w mleku, zarówno krowim, jak i ludzkim. Jest ona dwucukrem zbudowanym z cząsteczki glukozy i galaktozy. Po spożyciu jest rozkładana w jelicie cienkim przez specjalny enzym – laktazę – do prostszych produktów, które ulegają wchłonięciu do krwi i po odpowiednich przemianach są wykorzystywane przez organizm. W pewnych przypadkach, kiedy laktaza z różnych powodów nie działa prawidłowo lub w ogóle jest nieobecna, nierozłożona laktoza może powodować różnorodne objawy kliniczne.

Przyczyny nietolerancji laktozy

Nietolerancja laktozy u dzieci jest zaliczana do tak zwanych nietolerancji węglowodanów, czyli niepożądanych nietoksycznych reakcji pokarmowych. Może mieć ona przyczynę pierwotną, dotyczącą samego enzymu laktazy (wtedy zazwyczaj jest uwarunkowana genetycznie i nieodwracalna) lub wtórną, kiedy w przebiegu różnych schorzeń uszkodzone zostaje miejsce trawienia i/lub wchłaniania laktozy, pomimo prawidłowego działania laktazy. W przypadku przyczyn wtórnych – po wyleczeniu choroby podstawowej objawy nietolerancji laktozy zwykle ustępują. Do przyczyn pierwotnych zaliczamy np. wrodzony niedobór disacharydaz,do których należy laktaza. Przyczyny wtórne wynikają z uszkodzenia jelita w przebiegu następujących schorzeń:

  • celiakii – w tej chorobie dochodzi do zaniku kosmków jelitowych, w nabłonku których znajduje się laktaza. Powoduje to zaburzenia trawienia laktozy, czyli objawy nietolerancji;
  • w chorobie Leśniowskiego-Crohna – jest to zapalna choroba jelit, w przebiegu której uszkodzona zostaje cała ściana jelita, co także upośledza rozkład węglowodanów;
  • w chorobach infekcyjnych i pasożytniczych przewodu pokarmowego – najczęściej wywoływanych przez rotawirusy (u niemowląt i małych dzieci) oraz adenowirusy (u starszych dzieci). Infekcje pokarmowe mogą być ponadto wywoływane przez bakterie – niektóre szczepy Escherichia coli, Salmonella, Shigella, a także pasożyty – Giardia lamblia, Entamoeba. W wyniku powyższych schorzeń zostaje zniszczony nabłonek jelita, co – podobnie jak w celiakii – upośledza trawienie węglowodanów.
  • w stosowaniu niektórych leków – głównie antybiotyków lub leków cytostatycznych (w przypadkach chorób nowotworowych). Powoduje to zniszczenie naturalnej flory bakteryjnej jelita, co z kolei sprzyja rozwojowi chorobotwórczych drobnoustrojów wymienionych w poprzednim punkcie.

Objawy nietolerancji laktozy

Objawy nietolerancji laktozy mogą wystąpić u dzieci w każdym wieku, jednak im młodsze dziecko, tym objawy te są bardziej burzliwe. Nasilenie objawów zależy od ilości spożytego mleka i od postaci, w jakiej pokarm został przyjęty (lepiej tolerowane są takie przetwory, jak kefir i jogurt). Najczęściej występującymi objawami nietolerancji laktozy są: biegunka, wzdęcia i bóle brzucha oraz wymioty i odbijanie. Objawy te występują w różnym czasie po spożyciu pokarmów zawierających laktozę. Wynikają one z tego, że nierozłożona laktoza przedostaje się do jelita grubego, gdzie pod wpływem bakterii jelitowych ulega fermentacji. Powstają gazy fermentacyjne, wywołujące wzdęcia oraz wodnista biegunka, spowodowana zatrzymywaniem wody przez laktozę.

Nietolerancja laktozy – rozpoznanie

W diagnostyce nietolerancji laktozy lekarz, oprócz przeprowadzenia rozmowy na temat objawów, może zlecić dodatkowe badania:

  • próbę eliminacji i prowokacji pokarmowej – w celu potwierdzenia związku występowania objawów ze spożyciem laktozy. Po dwóch tygodniach stosowania diety bezlaktozowej objawy powinny ustąpić. Jeżeli po ponownym włączeniu tego cukru do diety dolegliwości znów się pojawią, można podejrzewać nietolerancję laktozy u dziecka. W próbie eliminacji należy pamiętać, że laktoza występuje nie tylko w mleku i jego przetworach, lecz może być obecna także w takich produktach, jak płatki śniadaniowe, pieczywo, zupy w proszku, ciasta, słodycze. Jest to bardzo ważne podczas ustalania diety eliminującej laktozę;
  • wodorowy test oddechowy – jest on najcenniejszym nieinwazyjnym badaniem. Polega na podaniu doustnie na czczo określonej dawki laktozy i pomiarze stężenia wodoru w wydychanym powietrzu. Ponieważ laktoza jest rozkładana przez bakterie jelita grubego, u osób z nietolerancją tego cukru stężenie wodoru w wydychanym powietrzu będzie większe niż u osób zdrowych;
  • badanie stolca – mierzy się zwykle jego odczyn. Jeśli jest on kwaśny, świadczy to zazwyczaj o nietolerancji węglowodanów (niekoniecznie laktozy). W przypadku tego badania należy pamiętać, że niemowlęta i małe dzieci mają bardziej kwaśny stolec, ponieważ naturalnie spożywają większe ilości laktozy z mlekiem matki, co sprzyja rozwojowi bakterii beztlenowych (Lactobacillus, Bifidobacterium), które powodują zakwaszenie stolca;
  • oznaczenie aktywności disacharydaz w wycinkach jelita pobranych podczas badania endoskopowego jelita.

Nietolerancja laktozy – leczenie

Leczenie nietolerancji laktozy u dzieci obejmuje dietę i polega na eliminacji produktów wywołujących objawy nietolerancji. Jednak całkowita eliminacja nie zawsze jest konieczna. Zazwyczaj wystarczy ograniczenie ilości spożywanej laktozy do dawki tolerowanej przez dziecko, a bezwzględny zakaz przyjmowania laktozy dotyczy tylko rzadkich przypadków wrodzonego niedoboru laktazy.

Dieta eliminacyjna może jednak powodować niedobory takich składników, jak wapń (laktoza wspomaga jego wchłanianie w jelitach) czy białko, co u dzieci może skutkować zaburzeniami wzrostu. W takich przypadkach konieczna jest suplementacja preparatami wapnia. U dzieci poniżej 2 roku życia zalecane są dostępne na rynku mieszanki mlekozastępcze bezlaktozowe. Dzieci starsze dobrze tolerują kefiry i jogurty. W użyciu są także preparaty zawierające sztucznie wytworzony enzym laktazy, które podaje się wraz z produktami zawierającymi laktozę.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Wideo – Alergia na mleko

Czynnikiem wyzwalającym reakcję alergiczną jest kilka białek: alfa-laktoglobulina, beta-laktoglobulina, kazeina, lipoproteina i różne mieszaniny peptydowe. ...

Skaza białkowa

Choć nietolerancje pokarmowe dotykają głównie dzieci, coraz więcej dorosłych miewa alergiczne objawy po spożyciu pewnych ...

Alergia na mleko krowie u dzieci

Alergie pokarmowe, w tym alergia na mleko krowie u dziecka, to reakcje immunologiczne powstałe w ...

Alergia na białka mleka krowiego – jak objawia się alergia na mleko? Na czym polega leczenie uczulenia?

Alergia na białko mleka krowiego jest jedną z najczęściej diagnozowanych typów alergii pokarmowej u dzieci, ...

Alergia na mleko u dziecka

Alergia na mleko krowie jest najczęściej spotykaną alergią pokarmową występującą u dzieci. Uczulenie na mleko ...

Jak leczy się alergię pokarmową?

Alergia pokarmowa to schorzenie, które dotyczy około 3 % osób dorosłych i 6 % dzieci. ...

Astma alergiczna (atopowa)

Astma alergiczna, inaczej astma atopowa to choroba układu oddechowego, w której czynnikiem wywołującym objawy jest ...

Choroba posurowicza

Choroba posurowicza jest zaliczana do ogólnoustrojowych reakcji alergicznych. Wywołuje ją nadmierna reakcja układu immunologicznego na ...

Alergia na białka mleka krowiego – jak objawia się alergia na mleko? Na czym polega leczenie uczulenia?

Alergia na białko mleka krowiego jest jedną z najczęściej diagnozowanych typów alergii pokarmowej u dzieci, ...

Alergia na leki

Reakcja alergiczna występuje najczęściej po podaniu leków pozajelitowo, czyli na przykład poprzez zastrzyk domięśniowy lub ...

Jakie są przyczyny alergii skórnej?

Objawy alergii skórnej mogą wywołać praktycznie wszystkie możliwe alergeny. Wśród przyczyn jest zarówno alergia pokarmowa ...

Dieta w alergii na białko mleka

Alergie pokarmowe stanowią poważny problem społeczny i zdrowotny. Wynikają one z zaburzenia prawidłowej odpowiedzi immunologicznej ...

Komentarze (0)