zarejestruj się zaloguj się

Metody na rzucenie palenia

Tekst: mgr Marta Natkańska
Metody na rzucenie palenia
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 21. listopada, 2013

Uzależnienie od nikotyny prowadzi do rozwoju szeregu groźnych dla zdrowia i życia zaburzeń, które zagrażają nie tylko samym palaczom, ale także osobom z ich najbliższego otoczenia. Istnieje wiele metod pozwalających na rzucenie palenia tytoniu. Najważniejszym czynnikiem decydującym o skuteczności rzucenia palenia jest odpowiednia motywacja.

mgr Marta Natkańska
AUTOR
mgr Marta Natkańska specjalista zdrowia publicznego
SPIS TREŚCI:

    Dlaczego palenie uzależnia?

     

    Nałóg palenia papierosów głównie wywołany jest przez uzależnienie od nikotyny, ale także przez uzależnienie behawioralne. Nikotyna dostarczana sukcesywnie do organizmu wywołuje efekt o różnym stopniu nasilenia. Wdychana wraz z dymem papierosowym w niezwykle szybkim tempie dociera do mózgu i oddziałuje pobudzająco na jego komórki. Udowodniono, że nikotyna cechuje się działaniem psychoaktywujacym i euforyzującym, wpływając na czynności mózgu (tj. nastrój, myślenie, ogólną sprawność umysłową). Zmniejszenie ilości nikotyny lub jej nagły brak jest negatywnie odczuwalny przez organizm palacza z uwagi na zaburzenia działania układu nerwowego, którego czynność przystosowuje się do dostarczanego stężenia nikotyny i ulega zaburzeniu w przypadku jej zmniejszenia lub odstawienia.

    Behawioralny aspekt nałogu tytoniowego głównie związany jest z szeregiem czynników środowiskowych i psychologicznych. Palenie papierosów, zależnie od reakcji najbliższego otoczenia, może niekiedy wpłynąć na zwiększenie poczucia własnej wartości czy pozornie pokazywać dorosłość i dojrzałość. Dla niektórych palenie tytoniu to także sposób na rozładowanie napięcia i stresu oraz sposób radzenia sobie z problemami, niepowodzeniami dnia codziennego. Najczęściej nałóg jest kontynuowany, gdyż palacze identyfikują go jako środek pozwalający na odczuwanie przyjemności, pobudzenia czy spokoju.

    Niekiedy również akceptacja społeczna, czyli np. brak napiętnowania ze strony najbliższych, ich milczenie i przyzwolenie na palenie wyrobów tytoniowych sprzyja kontynuowaniu nałogu.

    Sama czynność palenia papierosów oraz farmakologiczny wpływ nikotyny wynikają z kilku różnych czynników wewnętrznych, czyli psychologicznych oraz zewnętrznych (np. picie alkoholu czy kawy, palenie przez innych w towarzystwie, spożycie posiłku). Wszystkie one powodują chęć palenia, co skutkuje wyrobieniem odruchu warunkowego.

     

    Co decyduje o podjęciu próby rzucenia palenia?

     

    Głównym motorem odpowiedzialnym za decyzję o rzuceniu palenia jest motywacja. Im silniejsze i głębsze jest pragnienie rzucenia nałogu, tym skuteczniejsza będzie wybrana metoda. Czynników bezpośrednio przekonujących do zerwania z nałogiem tytoniowym może być wiele. Najczęściej wskazywany jest stan zdrowia palacza, troska o najbliższych pozostających pod opieką osoby palącej (najczęściej dzieci), względy estetyczne czy finansowe. Proces sprzyjający decyzji o odejściu od nałogu przebiega w kilku etapach:

    1. Prekontemplacja, czyli czas, w którym palacz nie myśli o zerwaniu z nałogiem;
    2. Kontemplacja, czyli okres intensywnego zastanawiania się nad rzuceniem palenia, który zwykle kończy się podjęciem ostatecznej decyzji o zaprzestaniu palenia. Palacz znajduje się na etapie kontemplacji, gdy zaplanował próbę skończenia z nałogiem w czasie później niż za miesiąc;
    3. Działanie, czyli aktywna próba rzucenia palenia tytoniu. Palacz znajduje się na tym etapie, gdy decyzja o zaprzestaniu palenia jest ustalona na konkretną datę lub planuje skończyć z nałogiem przed upływem miesiąca.

    Przy odpowiednio silnej motywacji i odkryciu przez palacza woli do podjęcia próby rzucenia palenia można wybrać jedną z kilku dostępnych metod terapii odwykowej, wśród których wyróżniane są m.in.:

    • metody behawioralne,
    • samokontrola,
    • hipnoza,
    • akupunktura,
    • terapia przy wykorzystaniu cytyzyny,
    • nikotynowa terapia zastępcza,
    • leki antydepresyjne,
    • terapia grupowa.

     

    Metody behawioralne

     

    Metody behawioralne pozwalają na wprowadzenie trwałych zmian w postępowaniu osoby palącej i zdobyciu zdolności radzenia sobie z nałogiem, tak by utrzymać stan niepalenia. Dostępne są tu dwie przeciwstawne techniki:

    • awersyjna – oparta na wzmocnieniu negatywnym, czyli zabiegach mających na celu obrzydzenie nałogu palenia, np. zatrzymywanie oddechu, wywoływanie nieprzyjemnych skojarzeń w kontakcie z wyglądem czy zapachem resztek po wypalonych papierosach, nasycenie papierosami (czyli wypalania dużej ilości papierosów w szybkim tempie do chwili pojawienia się nudności i wymiotów),
    • pozytywnego wzmocnienia – polegająca na wzmocnieniu pozytywnym poprzez różnego rodzaju zabiegi nagradzające poprawne postępowanie (czyli w tym wypadku niepalenie tytoniu), np. drobne prezenty jako nagroda za wytrzymanie w postanowieniu niepalenia, utożsamianie się z wzorcem, który jest naśladowany.

     

    Samokontrola

     

    Samokontrola to ścisłe monitorowanie zachowań związanych bezpośrednio z nałogiem prowadzone przez samego palacza. Opiera się na prowadzeniu tzw. „dziennika nałogu”, w którym odnotowywany jest każdy wypalony papieros wraz z opisem czasu, miejsca i okoliczności towarzyszących. Jeśli wzmianki dotyczące zachowań są prowadzone szczegółowo i zgodnie z prawdą, pomagają w dogłębnym uświadomieniu sobie własnego nałogu, co może prowadzić do istotnych zmian w zachowaniu. Nie jest to jednak metoda o wysokiej skuteczności.

     

    Hipnoza i akupunktura w rzucaniu palenia

     

    Hipnoza i akupunktura są często uznawane za niekonwencjonalne metody, skuteczne jedynie w przypadku stosowania ich jako wsparcie, w połączeniu z innymi technikami. Hipnoza ma bezpośrednio zasugerować zmiany zachowania palacza, wyrobić u niego awersję wobec palenia papierosów czy wreszcie pozwolić na zmiany w postrzeganiu własnego nałogu. Akupunktura, polegająca na nakłuwaniu w dwóch punktach – w okolicy nosa oraz ucha – pozwala na osiągnięcie niechęci do palenia papierosów na skutek zmniejszenia przekrwienia układu oddechowego. Metoda ta odznacza się skutecznością w przedziale ok. 8 %-40 % wśród osób rzucających nałóg przynajmniej na 1 rok.

     

    Cytyzyna a rzucenie palenia

     

    Kolejna metoda rzucenia palenia to zastosowanie preparatów farmaceutycznych, które w swoim składzie nie zawierają nikotyny, a substancję najbliższą dla nikotyny pod względem efektów farmakologicznych, czyli cytyzynę (np. tabletki). Cytyzyna poprzez blokowanie wiązań nikotyny z odpowiednimi receptorami w mózgu pozwala na skuteczne zniesienie odczuwania przyjemności z przyjmowania nikotyny. Umożliwia zatem łagodzenie objawów zerwania z nałogiem tytoniowym. Jest to substancja istotnie wpływająca na wzrost szans na trwałą abstynencję tytoniową po 6 miesiącach oraz po roku od końca kuracji.

    Cytyzyna, w odróżnieniu od nikotyny, nie prowadzi do powstania uzależnienia. Stosowanie preparatów zawierających tę substancję powinno każdorazowo opierać się o zalecany schemat dawkowania w połączeniu ze zmniejszeniem ilości wypalanych papierosów. Wówczas zastosowana terapia będzie skuteczna i przyniesie pożądane efekty.

     

    Nikotynowa terapia zastępcza i leki antydepresyjne

     

    To metoda polegająca na stosowaniu preparatów dostarczających uzależnionemu organizmowi palacza nikotynę w ilościach pozwalających na zmniejszenie objawów abstynencji i koncentracji na wprowadzeniu trwałych zmian zachowań. Dostępne są różne postacie farmaceutyków zawierających nikotynę (np. plastry, guma do żucia), która uwalniana jest w zmniejszających się stopniowo dawkach bez dodatkowych, szkodliwych substancji, wydzielanych w procesie tradycyjnego palenia wyrobów tytoniowych.

    Zastosowanie nikotynowej terapii zastępczej winno być poprzedzone określeniem wielkości uzależnienia. Najbardziej popularną metodą pozwalającą ocenić siłę nałogu jest prosty test uzależnienia od nikotyny wg Fagerströma, który składa się z 6 pytań, a każda odpowiedź pozwala na uzyskanie od 0 do 3 pkt. Uzyskanie łącznej liczby 7 i więcej punktów wskazuje na potrzebę zastosowania leczenia zastępczego. Skuteczność tej metody wzrasta wraz z zastosowaniem innych technik terapeutycznych. Leki antydepresyjne (np. zawierające bupropion) pozwalają na skuteczną walkę z uzależnieniem od nikotyny, najczęściej w skojarzeniu z nikotynową terapią zastępczą.

     

    Terapia grupowa

     

    Terapia grupowa to zajęcia w grupach osób będących nałogowymi palaczami, które głównie przyczyniają się do wzmocnienia motywacji do walki z uzależnieniem, uczą, jak radzić sobie z objawami odstawienia (abstynencji), pozwalają na dostrzeżenie czynników bezpośrednio wywołujących chęć sięgnięcia po papierosa oraz uczą, jak panować nad odruchem palenia. Skuteczność tej metody wzrasta wraz z zastosowaniem innych technik terapeutycznych.

    Niezależnie od wybranej metody terapii odwykowej, należy być świadomym, że za jej sukces uznaje się zaprzestanie palenia wyrobów tytoniowych od okres co najmniej roku. Jest to zatem minimalny czas, po upływie którego należy podejmować ewaluację skuteczności wdrożonych działań antynikotynowych.

    Autor: mgr Marta Natkańska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.