zarejestruj się zaloguj się

Jak rozwija się uzależnienie?

Tekst: lek. Rafał Pniewski
Jak rozwija się uzależnienie?
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 16. października, 2013

Uzależnienie to złożony zespół różnych zjawisk zachodzących w ciele i psychice człowieka. Dotyczy zjawisk fizjologicznych (czyli biologicznych funkcji organizmu), behawioralnych (czyli zachowań) oraz poznawczych (czyli sposobu myślenia).

lek. Rafał Pniewski
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Jak dochodzi do rozwoju uzależnienia?

     

    Uzależnienie to złożony zespół różnych zjawisk zachodzących w ciele i psychice człowieka. Dotyczy zjawisk fizjologicznych (czyli biologicznych funkcji organizmu), behawioralnych (czyli zachowań) i poznawczych (czyli sposobu myślenia), dla których wspólnym mianownikiem jest to, że przyjmowanie substancji psychoaktywnej jest ważniejsze niż cokolwiek innego, niezależnie od tego, jak wielką miało wcześniej dla danego człowieka wartość.

    Substancja psychoaktywna to substancja, która wpływa bezpośrednio na mózg i powoduje zmiany nastroju, spostrzegania, myślenia, motywacji, odczuwania, emocji, innymi słowy – wszystkiego, co składa się na całokształt nazywany ludzką psychiką.

    Nałogowa regulacja uczuć to nieprawidłowy proces psychologiczny, który jest jednym z podstawowych zjawisk w powstawaniu i utrwalaniu się uzależnień. W przypadku niektórych substancji psychoaktywnych proces ten ma również podłoże biologiczne.

     

    Dlaczego ludzie się uzależniają?

     

    Zdrowy rozsądek podpowiada, że ludzie nie powinni się uzależniać. Utrata wszystkiego: zdrowia, rodziny, pracy i ludzkiej godności wydają się niewarte chwilowej przyjemności związanej z użyciem substancji psychoaktywnej. Prawdopodobnie jednak wszyscy znamy kogoś, kto nałogowo pali tytoń i większość z nas zna przynajmniej jedną smutną historię, w której głównym czarnym bohaterem był alkohol.

    Nadal jest w tej sprawie więcej znaków zapytania niż jednoznacznych odpowiedzi. Jak zwykle w takich nie do końca wyjaśnionych sytuacjach pod uwagę bierze się zarówno przyczyny leżące po stronie osoby, u której doszło do powstania uzależnienia, jak i cechy uzależniającej substancji. Z pewnością jedno i drugie ma znaczenie.

    Co w takim razie wiadomo o czynnikach leżących po stronie człowieka, który się uzależnił albo któremu uzależnienie grozi? Nadal niewiele.

    Badano związek pewnych cech osobowości z ryzykiem rozwoju uzależnienia, jednak nie uzyskano  jednoznacznych wyników. Wygląda na to, ze ludzie z bardzo różnymi cechami osobowości mogą być w podobny sposób narażeni na uzależnienie. Być może przyczyną tego jest wspólny dla wszystkich substancji psychoaktywnych cel ich używania. Człowiek nieśmiały potrzebuje dodać sobie odwagi, a zbyt impulsywny chce się uspokoić. Introwertyk w narkotyku będzie poszukiwał większej otwartości na ludzi i śmiałości, a ekstrawertyk będzie chciał się jeszcze lepiej bawić i chętnie weźmie udział we wspólnym narkotykowym doświadczeniu.

    Do powstawania uzależnień przyczyniają się prawdopodobnie pewne czynniki genetyczne, nadal nie wiadomo dokładnie jakie, ale badania losów bliźniąt i dzieci adoptowanych wykazały, że czynnik genetyczny ma znaczenie. Okazało się, że dzieci uzależnionych rodziców, adoptowane przez rodziny, w których nie było osób uzależnionych, popadały w nałóg częściej, natomiast dzieci adoptowane do rodzin, w których rodzice adopcyjni byli uzależnieni, niekoniecznie same stawały się osobami uzależnionymi w swoim dorosłym życiu.

    Badania te udowodniły, po pierwsze, istnienie jakiegoś czynnika genetycznego, który sprzyja uzależnieniom, po drugie wykazały przewagę cech uwarunkowanych biologicznie nad sposobem wychowania. Oczywiście nie oznacza to, że wzorce wyniesione z domu rodzinnego nie mają znaczenia. Dziecko wychowane w tak zwanym alkoholowym domu jest obciążone dużo większym ryzykiem uzależnienia niż jego rówieśnicy. Zazwyczaj jest to współudział genów i wpływów najbliższego otoczenia.

     

    Uzależnienie a substancja psychoaktywna

     

    Nieco więcej można powiedzieć o cechach uzależniających substancji psychoaktywnych:

    • działają na organizm człowieka, na komórki i zachodzące w nich procesy fizjologiczne,
    • wszystkie substancje psychoaktywne wywierają wpływ na komórki układu nerwowego – mózgu,
    • wchodzą w interakcje z naturalnymi neuroprzekaźnikami albo z receptorami reagującymi na naturalne dla człowieka neuroprzekaźniki (neuroprzekaźniki to substancje chemiczne wytwarzane w organizmie człowieka, których funkcją jest regulowanie wszystkich procesów zachodzących w układzie nerwowym, poczynając od podstawowych popędów, takich jak głód i pragnienie, a kończąc na skomplikowanych działaniach, abstrakcyjnym i twórczym myśleniu czy zjawiskach tak złożonych, jak zdolność do empatii),
    • doprowadzają do zmiany nastroju, spostrzegania i zachowania,
    • efekt działania substancji psychoaktywnej jest odczuwany jako przyjemny, dlatego dalsze zażywanie substancji jest często pożądane i na początku powstawania uzależnienia wydaje się być aktem własnej woli.

     

    Nałogowa regulacja uczuć

     

    Z używaniem substancji psychoaktywnych związane jest zjawisko powstawania tolerancji. W skrócie można opisać je jako potrzebę zwiększania dawki substancji dla uzyskania oczekiwanego efektu. Innymi słowy, chęć zażywania substancji coraz częściej i w coraz większych ilościach nasila się wraz z upływem czasu. Wynika to z trzech powodów:

    • efekt użycia substancji psychoaktywnej jest przyjemny (cokolwiek to znaczy: jedna z hipotez tłumaczących powstawanie uzależnień mówi o próbach „samoleczenia” u ludzi, którym być może brakuje jakiegoś neuroprzekaźnika. Oznaczałoby to, że substancja psychoaktywna usuwa albo łagodzi to, co na co dzień jest nieprzyjemne. Z drugiej strony uzależniają się również  osoby, o których nie można powiedzieć, że wcześniej czuły się źle, wręcz przeciwnie, wszystko w ich życiu było w jak najlepszym porządku, a dopiero eksperymentowanie z narkotykami albo alkoholem doprowadziło do uzależnienia i cierpienia),
    • z używaniem substancji psychoaktywnych jest związane zjawisko tolerancji afektywnej. Ta sama substancja przyjęta w tej samej co wcześniej dawce traci swoją moc, natomiast potrzeba uzyskania przyjemnego stanu pozostaje bez zmian albo narasta. Z tego powodu wraz z rozwojem uzależnienia ludzie sięgają po coraz większe dawki narkotyku, jest to mechanizm błędnego koła,
    • skoro stan po zażyciu substancji był przyjemny, to sytuacja, kiedy substancji zaczyna brakować, jest odczuwana jako nieprzyjemna i tym większa jest chęć jej uniknięcia. Niektóre substancje, na przykład alkohol, nikotyna i heroina, wywołują to zjawisko na poziomie biologicznym. Z innymi substancjami, ich przedstawicielem może być na przykład marihuana, związane są przede wszystkim zjawiska psychologiczne.

     

    Uzależnienie a przymus

     

    Wraz z upływem czasu poszukiwanie kolejnego przyjemnego odczucia zamienia się w przymus uwarunkowany koniecznością pozbywania się uczuć nieprzyjemnych, wynikających z braku substancji. Klasycznym przykładem jest picie na kaca albo konieczność zapalenia kolejnego papierosa – u nałogowego palacza nie chodzi o to, żeby poczuć się dobrze. Odwrotnie, kiedy spada stężenie nikotyny w organizmie, samopoczucie robi się złe i nadrzędna jest potrzeba pozbycia się tego nieprzyjemnego stanu.

    W ten sposób życie uzależnionego człowieka staje się coraz bardziej wypełnione stanami bezpośrednio związanymi z używaną substancją: albo jest nieprzyjemnie, bo narkotyku brakuje, albo jest chwilowo przyjemnie, bo właśnie został zażyty. To właśnie nazywa się nałogową regulacją uczuć. O ile wcześniej procesy psychologiczne człowieka były regulowane jego własnymi neuroprzekaźnikami (co w codziennym doświadczeniu oznacza, że człowiek ten w miarę dobrze i normalnie na co dzień sobie radził), to u osoby uzależnionej wszystko, co składa się na pojęcie „życie”, staje się zależne od pochodzącej z zewnątrz substancji psychoaktywnej,  a wcześniejsze umiejętności stopniowo są tracone.

    Nałóg wypełnia stopniowo całe życie, które staje się podporządkowane zdobywaniu substancji, jej używaniu, byciu pod wpływem albo dochodzeniu do siebie po użyciu i tak w kółko. W tym momencie można zapytać, czy utrzymanie abstynencji pozwala wyjść z nałogu. Niestety, nie jest to takie proste. Po pierwsze, samo utrzymanie abstynencji jest dla większości ludzi bardzo trudne. Po drugie, dochodzenie do siebie zajmuje bardzo długi czas. Po trzecie, pewne skojarzenia i zjawiska związane z uzależnieniem są trwałe – pozostają na zawsze. Z tego powodu nie można przestać być alkoholikiem albo narkomanem. Jest to stan przewlekły i nieuleczalny. Jedyną możliwością jest nieustające powstrzymywanie się od sięgania po substancję, która uzależniła (jak i po inne – człowiek uzależniony od heroiny, który zaczyna pić alkohol, jest nadal tak samo czynnie uzależniony jak wcześniej, tyle że zmienił substancję psychoaktywną). Jedyne rozsądne rozwiązanie to po prostu nie zaczynać.

    Autor: lek. Rafał Pniewski
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Dziecko a alkohol i narkotyki
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.