zarejestruj się zaloguj się

Sól – jaką sól stosować i w jakich ilościach?

Tekst: mgr inż. Kinga Kryska-Domańska
Sól – jaką sól stosować i w jakich ilościach?
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 27. lutego, 2015

Sól (chlorek sodu) jest przyprawą od lat powszechnie znaną i stosowaną w kuchni. Budzi jednak wiele kontrowersji w świecie nauki i medycyny. Jedni eksperci uważają, że jest „białą śmiercią”, inni, że to przesada. Niewątpliwie sól jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Trzeba tylko wiedzieć, ile i jaką sól można używać. Zdrowa sól to przede wszystkim sól morska, bogata w minerały oraz sól himalajska.

SPIS TREŚCI:

    Właściwości soli

     

    Sól to zwyczajowa nazwa chlorku sodu, krystalicznego związku chemicznego, odgrywającego w organizmie ogromną rolę. Występuje on głównie w formie jonowej, gdzie sód jest kationem, a chlorek anionem. Chlorek sodu wchłaniany jest prawie cały w jelicie cienkim, a poszczególne jony wydalane głównie z moczem oraz w mniejszym stopniu z potem. Ilość jonów w organizmie regulowana jest stale przez nerki.

    Sód wraz z chlorkiem jest jonem niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, bierze on udział w:

    • regulacji ciśnienia,
    • utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej,
    • zapobieganiu odwodnieniu organizmu,
    • w kurczliwości mięśni i przewodnictwie nerwowym,
    • w transporcie aminokwasów, cukrów i witamin.

     

    Niedobór soli w organizmie

     

    Badania biochemiczne pokazują, że chlorek sodu, a przede wszystkim sód, odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie. Należy jednak pamiętać, że ani nadmiar soli, ani jej niedobór nie jest korzystny.

    Niedobory chlorku sodu występują przy niskiej podaży substancji, bądź związane są z dużymi stratami, na przykład podczas silnego pocenia, przy długotrwałych biegunkach, czy wymiotach lub podczas stosowania środków moczopędnych. Niedobory sodu objawiają się wtedy w postaci:

    Nie zawsze sól jest niebezpieczna i niezdrowa – dodatkowa ilość soli jest niezbędna osobom, które intensywnie się pocą lub uprawiają sport w wysokiej temperaturze. W takich przypadkach zaleca się do spożywanej wody dodać odrobinę soli, w celu zapobiegnięcia skurczom.

     

    Nadmiar soli

     

    O wiele częściej mamy do czynienia jednak z nadmiernym spożyciem soli. Zbyt duża jej ilość staje się przyczyną poważnych zagrożeń dla zdrowia. Udowodniono, że długotrwałe przyjmowanie nadmiernej ilości soli zwiększa ryzyko rozwoju nadciśnienia oraz zwiększa ryzyko zgonu na zawał serca, czy udar mózgu. Nie u wszystkich osób nadmiar soli prowadzi do rozwoju nadciśnienia. Związane jest to z istnieniem indywidualnej, uwarunkowanej genetycznie, wrażliwości na sód. Niemniej jednak naukowcy twierdzą, że u prawie wszystkich chorych ograniczenie spożycia soli wpływa korzystnie na spadek ciśnienia tętniczego.

    Niestety, nadmiar soli w diecie, oprócz chorób sercowo-naczyniowych, powoduje również:

    • podrażnienia błony śluzowej żołądka, w wyniku czego ułatwiona zostaje kolonizacja bakterii Helicobater pylori, a to zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu żołądka;
    • uszkodzenia nerek;
    • rozwój kamicy nerkowej;
    • zwiększone ryzyko rozwoju osteoporozy, gdyż nadmiar sodu sprzyja wypłukiwaniu wapnia z kości;
    • częstsze zachorowania na astmę;
    • częstsze zaburzenia błędnika;
    • zwiększoną podatność na infekcje.

    Eksperci żywienia zachęcają również, aby redukować ilość soli w diecie niemowląt. W związku z tym, że małe dzieci inaczej odczuwają smak niż osoby dorosłe, zaleca się nawet całkowitą eliminację chlorku sodu z jadłospisu. Udowodniono, że u niemowląt spożywających zbyt dużo soli może pojawić się także nadciśnienie, a z pewnością wzrasta ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w późniejszym wieku. Nadmiar soli w diecie dzieci poniżej 1 roku życia może przyczynić się również do pojawienia się niewydolności nerek. Udowodniono, że skłonność do używania nadmiaru soli nabywana jest już we wczesnym dzieciństwie. Należy więc od najmłodszych lat dbać o kształtowanie zdrowych nawyków żywieniowych i ograniczać spożycie chlorku sodu.

    W tym miejscu należy wspomnieć, że pojawiają się też prace naukowe kwestionujące przydatność stosowania diet z ograniczoną ilością soli. Według niektórych ekspertów stosowanie takiej diety praktycznie nie ma wpływu na wartość ciśnienia a nawet może wywoływać niepożądane skutki metaboliczne i hormonalne. W piśmiennictwie notuje się, że pojawiły się przypadki pacjentów, u których ograniczenie soli wywołało insulinooporność oraz wzrost stężenia cholesterolu we krwi. W związku z pojawieniem się tego typu doniesień naukowych celowe wydaje się prowadzenie dalszych, długoterminowych badań sprawdzających wpływu soli na zdrowie człowieka a przede wszystkim na rozwój nadciśnienia.

     

    Gdzie występuje sól?

     

    Niestety większość soli, którą spożywamy w diecie, dodawana jest podczas produkcji żywności. Tylko kilkanaście procent w porcji stanowi nasze indywidualne dosalanie. Producenci w chwili obecnej nie mają, a szkoda, obowiązku podawania ilości soli w danym produkcie. Czasami na etykiecie można znależć informacje na temat zawartości sodu. Warto wiedzieć, że 1 g sodu (Na) odpowiada 2,5 g soli kuchennej (NaCl).

    Produkty zawierające największą ilość soli to:

    • sery żółte, topione, sery owcze, ser feta;
    • kiełbasy i wędzone wędliny;
    • konserwy rybne i ryby wędzone, solone śledzie;
    • pieczywo;
    • ketchup, musztarda;
    • gotowe sosy i zupy;
    • gotowe sosy do sałatek, grilla, itp.;
    • gotowe posiłki (w słoikach);
    • gotowe mieszanki przypraw;
    • chipsy, paluszki, słone orzeszki, itp.

    Zgodnie z ostatnimi doniesieniami, głównym źródłem sodu w diecie Polaków jest pieczywo, które zawiera około 1 g soli w 100 g. Dla porównania jabłko zawiera 0,005 g soli, pomidor 0,02 g, a chipsy paprykowe (chętnie spożywane przez dzieci) – aż 2 g NaCl w 100 g produktu.

    Warto wspomnieć również, że źródłem sodu w diecie oprócz soli kuchennej są też inne związki chemiczne – na przykład glutaminian sodu. Związek ten jest powszechnie obecny w większości wysokoprzetworzonych produktach spożywczych. Glutaminian sodu, podobnie jak chlorek sodu, przy nadmiernym spożyciu przyczynia się do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.

     

    Ile można spożywać soli?

     

    Ilość sodu i chloru, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, nie została dokładnie określona. Pewne jest natomiast, że dobowe straty chlorku sodu w organizmie wynoszą około 1,5 g i z pewnością taka ilość powinna być uzupełniona.

    Według zaleceń ekspertów, dzienne spożycie soli nie powinno być większe niż 5 g, co odpowiada 1 łyżeczce. Ograniczenie to szczególnie korzystnie wpływa na osoby zagrożone nadciśnieniem. Obecnie coraz więcej jest też głosów, aby spożycie chlorku sodu obniżyć nawet do 3,8 g na dobę.

    Na podstawie danych GUS przeciętne spożycie soli w Polsce wynosi 15 g, co znacznie przekracza zalecenia dietetyków i lekarzy. Ilość tą można zmniejszyć przez stosowanie zamienników chlorku sodu, które posiadają oczywiście słony smak. Na rynku można znaleźć kilka substytutów soli kuchennej:

    • najczęściej – chlorek potasu,
    • rzadziej chlorek wapnia, chlorek amonu, czy chlorek magnezu.

     

    Dieta niskosodowa

     

    Dieta niskosodowa to po prostu dieta bez soli, inaczej nazywana też dietą z ograniczoną ilością soli. Jest zalecana w celu zapobiegania lub leczenia nadciśnienia. Dieta niskosodowa powinna być w pełni zbilansowana, a jej głównym założeniem jest zmniejszenie spożycia chlorku sodu oraz zwiększenie spożycia produktów bogatych w potas, wapń i magnez.

    Największą niedogodnością diety bez soli jest uzyskanie słonego smaku potraw. Rozwiązaniem może okazać się sól o zmniejszonej zawartości sodu, tzw. sól dietetyczna, którą można używać do solenia jedzenia.

    Tradycyjna sól kuchenna powinna zostać wyeliminowana całkowicie. Podczas przygotowywania posiłków bez soli smak potraw można uatrakcyjnić stosując sok z cytryny, czosnek, cebulę, szczypiorek, naturalne soki owocowe i warzywne, a także zioła i przyprawy bez soli. Podczas gotowania należy zrezygnować również z dodawania kostek bulionowych, przypraw w płynie i jarzynek, a także gotowych sosów i zup w proszku, gdyż zawierają glutaminian sodu. Zaleca się produkty wędliniarskie i podroby (szynka, kiełbasa, pasztety, konserwy mięsne) zastępować domowym mięsem pieczonym lub pastami mięsno-warzywnymi z dodatkiem ziół.

    Podczas stosowania diety bez soli nie należy spożywać pieczywa cukierniczego z dodatkiem sody oczyszczonej lub proszku do pieczenia, ponieważ są one dodatkowym źródłem sodu. Dobrym rozwiązaniem jest też nie kupowanie chleba i bułek w sklepach na rzecz własnoręcznego wypiekania pieczywa, dzięki czemu możliwa jest kontrola ilości dodawanej soli. Unikać również należy solonych śledzi, ryb wędzonych, konserw rybnych, kiszonek, serów topionych i serów dojrzewających. Bezwzględnie nie można spożywać słonych przekąsek typu chipsy, słone paluszki, solone orzeszki oraz zakazane są wszelkie fast foody.

    Tak jak wspomniano wcześniej, nie u wszystkich nadmiar chlorku sodu wywoła od razu nadciśnienie. Dlatego też osoby, które nie są genetycznie obarczone chorobami sercowo-naczyniowymi, mogą w ograniczonej ilości używać sól.

    Warto jednak stosować zdrową sól. Według dietetyków najcenniejszą solą jest sól morska, bogata w minerały, a przede wszystkim w jod, bez którego tarczyca nie funkcjonuje prawidłowo. Bardzo zdrowa jest również sól himalajska – wydobywana w Himalajach, której główną zaletą jest brak zanieczyszczeń oraz bogactwo minerałów.

    Reasumując, w celu obniżenia ilości spożywanej soli należy:

    1. Zrezygnować z dosalania potraw;
    2. Podczas gotowania stosować przyprawy (polecane są bazylia, tymianek, estragon, majeranek, imbir, curry, itp.);
    3. Ograniczyć spożycie produktów przetworzonych – wędlin, produktów wędzonych i z puszek oraz serów żółtych;
    4. Wyeliminować słone przekąski oraz fast foody;
    5. Wybierać ze sklepowych półek produkty o obniżonej zawartości soli.
    Autor: mgr inż. Kinga Kryska-Domańska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Skutki nadmiaru soli w diecie
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.