zarejestruj się zaloguj się

Badania psychologiczne kierowców (psychotesty)

Tekst: mgr Ewa Marańda
Dodane: 19. grudnia, 2013

Zrozumienie charakterystyki pracy kierowcy jest podstawą, aby można było właściwie wykonywać badania psychologiczne kierowców. Pozwala to prawidłowo dobierać procedury badawcze jak i precyzyjnie prowadzić wywiad psychologiczny. Z całą pewnością praca kierowcy jest pracą ciężką, męcząco zarówno psychicznie jak i fizycznie.

mgr Ewa Marańda
AUTOR
mgr Ewa Marańda psycholog
SPIS TREŚCI:

    Badania pracownicze a rys historyczny

     

    Badania psychologiczne kierowców, jakie wykonuje się obecnie posiadają długą historię. O ich początkach można mówić w kontekście rozwoju psychologii jako nauki i tu sięgnąć do początków zeszłego stulecia, jak i w kontekście rozwoju przemysłu motoryzacyjnego. W dzisiejszej formie stanowią one jeden z elementów doboru zawodowego.

    O istotności doboru zawodowego ludzie wiedzieli już w starożytności. Wówczas próbowali optymalizować go, zarówno na stanowiska wyższe jak i niewolnicze. Oczywiście nie było wówczas mowy o psychologii. Stosowano wówczas dobór naturalny. O jego brutalności świadczy choćby tragiczna historia budowy muru chińskiego, gdzie pracownicy albo umierali z wycieńczenia, albo byli już tak słabi, że zakopywano ich żywcem na miejscu. Dowód skuteczności takiego doboru pracowników jest przetrwał wieki.

    Rodzimy przykład – do wypalania cegieł pod budowę Wawelu wybrano najlepszy cech rzemiosł. Czeladnicy byli przygotowywani do zawodu bardzo długo, a karą za źle wykonaną pracę była amputacja ręki. Mimo tak okrutnych technik psychologicznych cegły przygotowane przez ówczesnych czeladników przetrwały próbę czasu, wojen i Kraków może szczycić się Wawelem po dziś dzień.

    Umaszynowienie i zautomatyzowanie procesów produkcyjnych uprościło niesłychanie procedurę doboru zawodowego. Z powodu podziału procesów produkcyjnych na pojedyncze, drobne czynności obniżono znacznie wymagania w stosunku do predyspozycji pracowników. Jednocześnie wyspecjalizowanie maszyn odciążyło człowieka od wykonywania skomplikowanych procedur, ale tym samym zaowocowało koniecznością specjalizacji w obsłudze coraz bardziej zaawansowanych technologicznie maszyn.

    Pierwsze próby doboru ludzi do pracy na bazie naukowej podjęli tzw. psychotechnicy na początku XX wieku. Ciekawostką jest, że do dziś dnia kierowcy zawodowi nazywają badania psychologiczne psychotestami. Owe próby związane były z doborem pracowników do zawodów związanych z transportem. Potrzebę taką zauważono po serii katastrof kolejowych, powietrznych i żeglugowych, min. po katastrofie Titanica. Pierwsza pracownia psychologii pracy powstała w Paryżu w 1908 roku. Badania obejmowały przede wszystkim dobór pracowników na maszynistów kolejowych.

    Pierwsza w Polsce pracownia psychotechniczna powstała także na potrzeby kolei pod nazwą Biuro Badań Personalnych PKP. Działalność tą przerwały obie wojny światowe. Po ich zakończeniu okazało się, że rozwój badań z zakresu psychotechniki musi się znacząco zmienić – zamiast poszukiwać idealnych pracowników do danego zawodu zaczęto starać się tak zoptymalizować stanowiska pracy, aby możliwe było obsadzanie ich ludźmi z różnym doświadczeniem, różnymi zdolnościami i predyspozycjami psychologicznymi. Chwilę później powstały nowe pracownie psychologii pracy, pierwsza w warszawskim MZK i zakładzie Psychologii Komunikacji.

     

    Metody badań kierowców

     

    W dobie rozwoju badań psychologicznych kierowców problemem okazał się brak spójności i rzetelności dla stosowanych procedur badawczych w różnych pracowniach. Po długim okresie zawirowań wojennych w polskiej psychologii zapanował chaos. Brakowało właściwych metod badawczych, które byłyby znormalizowane i wystandaryzowane. Wprowadziło to niezliczoną ilość procedur badawczych, praktycznie każda pracownia psychologiczna zajmująca się badaniem kierowców posiadała inne metody badawcze i inną aparaturę. Miało to negatywny wynik na miarodajność stosowanych metod badawczych, jaki i na same wyniki. Mogło bowiem zdarzyć się tak, że w jednej pracowni ten sam człowiek uzyskiwał wynik negatywny, a w innej dopuszczający do zawodu kierowcy. Powodowało to nieskuteczność doboru. W końcu powołano Zakład Psychologii Komunikacji w Instytucie Transportu Samochodowego. Dzięki ogromowi pracy, jaką włożyli jego pracownicy udało się stworzyć sprawnie działającą strukturę pracowni psychologicznych. Powstały pierwsze opracowania metodyki badań kierowców, tak aby w każdej pracowni w Polsce badania były wykonywane tymi samymi metodami, mierzone takimi samymi normami, a wystandaryzowane wyniki pokazywały rzetelny i realny opis cech psychologicznych badanego.

    Dzięki zorganizowaniu właściwych metod do badań kierowców uwaga psychologów skupiła się na wybranych i najważniejszych aspektach pracy kierowcy.

    • Badano przede wszystkim percepcję wzrokową i tu skupiono się na widzeniu przestrzennym (przez kierowców wciąż nazywane patyczkami ze względu na konieczność ustawienia patyczków, słupków w jedną linię), na ocenie prędkości liniowej oraz na adaptacji do ciemności.
    • Drugą grupą cech psychofizycznych stały się motoryka i tu ważny był czas reakcji, sprawność manualna i kinestetyczna. 
    • Ostatni obszar badań obejmował badanie inteligencji ogólnej itechnicznej oraz umiejętności intelektualnych. Wówczas badanie cech osobowości czy temperamentu nie zajmowały znaczącej roli w procesie doboru, skupiono się głównie na sprawności psychofizycznej.

    Do dziś dnia w przepisach dotyczących badań kierowców widnieje zapis o sprawności psychofizycznej. Dzięki udostępnieniu wszystkim pracowniom psychologicznym jednolitych procedur badawczych udało się uzyskać jednolite wyniki surowe, które w Instytucie Transportu Samochodowego zostały przeliczone na normy ogólnopolskie.

    Została wydana książka „Metodyka psychologicznych badań kierowców”, która stała się swego rodzaju Biblią dla psychologów transportu. Co najważniejsze – udało się znormalizować i wystandaryzować procedury badawcze zarówno z zakresu testów papierowych jak i testów aparaturowych. Dzięki temu wyniki uzyskiwane przez badanych są obecnie miarodajne i rzetelne oraz trafne. Dlatego dziś kierowca niezależnie od tego, w której pracowni psychologicznej wykona badania, uzyskuje jednakowe i spójne wyniki. Obecnie wykonywane badania oparte są o wówczas wypracowane standardy i zasady.

     Podczas lat doświadczeń w psychologii transportu zaszło wiele zmian. Dzieje się tak na skutek poszerzającej się wiedzy z zakresu psychologii i medycyny, ze względu na rozwój motoryzacji i coraz bardziej ergonomiczne samochody. W końcu dzieje się tak na skutek zmian w społeczeństwie i polityce pracy.

    Kierowcy zawodowi z wieloletnim doświadczeniem chętnie wspominają czasy, kiedy kierowcy pracę zaczynali od pracy z kanale, tak, aby poznać budowę auta. Niegdyś kierowca musiał umieć poradzić sobie z awarią w każdej sytuacji i był zdany tylko na siebie, swoją wiedzę i doświadczenie. Podobnie całkiem dobrym pomysłem było nadawanie uprawnień do kierowania pojazdem według określonej kategorii prawa jazdy kierowcy, który mógł poszczycić się stażem oraz nagrodami od pracodawcy.

    I tak kiedyś kierowcą autobusu, czyli posiadającym kategorię D mógł zostać kierowca, który posiadał już kategorię B, C oraz odpowiedni staż pracy a także znajomość budowy i funkcjonowania samochodu. Nie bez znaczenia była także siła fizyczna, gdyż kiedyś auta ciężarowe nie posiadały wspomagania i jak to mówią kierowcy „było, czym kręcić”.

    Dziś ubiegać się o kategorię D, czyli ubiegać się o kierowanie autobusem, mogą już 21-letnie osoby, które dotychczas nie pracowały jako kierowcy. Jedynym obostrzeniem w aktualnych przepisach (Ustawa o kierujących pojazdami z dnia 5 stycznia 2011 r. Dz. U. 2011 Nr 30 poz. 151) jest to, że „w okresie między 21 a 23 rokiem życia otrzymują prawo jazdy kategorii D i D + E z ograniczeniem do wykonywania regularnych przewozów osób na liniach komunikacyjnych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym na trasie nieprzekraczającej 50 km”.

    Same badania psychologiczne wykonywane były przed podjęciem pracy a później dopiero po 55 roku życia i tu już okresowo. Obecnie kierowca zawodowy ma obowiązek wykonywać te badania przed uzyskaniem uprawnień do zawodowego kierowania pojazdem, a następnie, co 5 lat do 60 roku życia, po 60 roku życia badania wykonuje się co dwa i pół roku.

     

    Praca kierowcy a badania psychologiczne

     

    Zrozumienie charakterystyki pracy kierowcy jest podstawą, aby można było właściwie wykonywać badania psychologiczne kierowców. Pozwala to prawidłowo dobierać procedury badawcze jak i precyzyjnie prowadzić wywiad psychologiczny z badanym. Z całą pewnością praca kierowcy jest pracą ciężką, męcząco zarówno psychicznie jak i fizycznie. Kierowca także musi liczyć się z potrzebą dużej dyspozycyjności i mieć świadomość tego, że znaczną część czasu spędza się daleko poza domem. \

    • Pracę kierowcy charakteryzuje konieczność długotrwałego utrzymywania bardzo dobrej koncentracji uwagi.
    • Kierowca musi odbierać informacje, podejmować szybko decyzje i je równie szybko wykonywać.
    • Równie ważna jest świadomość ciągłego kontrolowania przestrzeni przed, za i dookoła pojazdu, jak i w jego wnętrzu.
    • Percepcja wzrokowa kierowcy musi obejmować także znaki, sygnalizatory.

    Wzrok kierowcy pracuje w świetle dziennym jak i nocnym. Kierowca ma wciąż dekoncentrowaną uwagę bodźcami typu radio, telefon, GPS, CB radio. Kierowca reaguje na bodźce wzrokowe, akustyczne i kinestetyczne. Dziś nowoczesne samochody są tak konstruowane, iż wspomagają i ułatwiają pracę,  niemniej należy pamiętać, że to jest układ człowiek-maszyna.

    Kiedy analizuje się wypadki, zazwyczaj ich powodem jest człowiek. Doświadczeni kierowcy powinni wykładać w szkołach jazdy, aby pokazać wszystkim kandydatom minusy pracy z tym zawodzie. A bez wątpienia jest ich wiele:

    • zagrożenie dla życia i zdrowia,
    • po latach jazdy niemal każdy kierowca ma tzw.: chorobę zawodową, czyli:
      • bóle pleców,
      • wrzody żołądka,
      • nadciśnienie,
    • często też wady wzroku.
    • z psychologicznego zaś punktu widzenia praca wyjazdowa nie sprzyja budowaniu więzi rodzinnej,
    • zaburza budowanie stałego związku małżeńskiego,
    • rodzi poważne problemy w kontaktach z dziećmi.

    Taki stan rzeczy zdają się potwierdzać dane, które mogę analizować w wypełnionych przez kierowców ankietach personalnych. Staram się o tym rozmawiać z kandydatami na kierowcę, lecz wydaje mi się, że badania te są wciąż traktowane, jako psychotesty, które po prostu trzeba zrobić.

     

    Badanie psychologiczne kierowcy obecnie

     

    Obecnie badania psychologiczne kierowców składa się z kilku etapów.

    • Początkowo kierowca jest informowany o przebiegu badania jak i jego celu,
    • badany proszony jest o wypełnienie testów papierowych,
    • następnie sprawdzana jest sprawność psychofizyczna na aparaturze do badań kierowców,
    • kolejnym etapem jest wywiad, analiza uzyskanych wyników, omówienie ich z badanym oraz ostatecznie wydanie orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak lub przeciwwskazania do pracy w zawodzie kierowcy.

    Stosowane testy papierowe oraz uzyskane dzięki nim wyniki pozwalają stwierdzić natężenie badanych cech. Między innymi:

    • stabilność emocjonalną,
    • natężenie cech ekstrawertywnych,
    • psychotyzm,
    • przystosowanie społeczne.

    Można także oszacować posiadany przez badanego styl radzenia sobie w sytuacjach stresujących. Innym testem można sprawdzić cechy temperamentu badanego i tu m.in.:

    • żywiołowość,
    • perseweratywność,
    • poziom aktywności,
    • wytrzymałości na zmęczenie.

    Testy służące do badania koncentracji kierowców uwagi pozwalają sprawdzić, na jakim poziomie znajduje się umiejętność jej koncentrowania i jak badany radzi sobie w badaniach z presją czasu. Obecnie dostępnych jest bardzo dużo różnych i znakomicie opracowanych testów psychologicznych. Ich stosowanie pozwala szybko i precyzyjnie określić wiele cech badanego kierowcy.

    Należy zaznaczyć, że pomimo stosowania testów – jest to nadal badanie psychologiczne i znaczenie ma wszystko, co badany mówi i robi, sposób, w jaki się zachowuje i jakie ma podejście do samego badania i badającego. Dla mnie bardzo ważne są informacje pozyskiwane bezpośrednio od badanego w trakcie wywiadu psychologicznego.

    Kolejnym etapem badania jest badanie koncentracji uwagi oraz procesów poznawczych, w tym inteligencji. Kierowcy, którzy wielokrotnie wykonywali badanie, bardzo nie lubią tej części, gdyż wiąże się ona zazwyczaj z odrobiną wysiłku umysłowego i koniecznością skupienia się, często pod presją czasu. Pomimo niechęci to tych badań, wykonywanie ich jest ważne i nieodzowne w procesie diagnostycznym. Pozwala oszacować np. poziom inteligencji badanego.

    Kierowcy stresują się tym badaniem całkiem niesłusznie, gdyż większość ma poziom inteligencji na tzw. „normalnym” poziomie. Skoro byli zdolni przejść szereg szkoleń i kursów, nie ma powodu wątpić w swój intelekt. Warto też pamiętać, że oczekuje się normy, nie wyników powyżej przeciętnej, gdyż w doborze zawodowym wykonujący badanie psycholog nastawiony jest na określenie zdolności do wykonywania danego zawodu.

    Do sprawdzenia sprawności psychofizycznej służą specjalnie do tego tworzone znormalizowane aparaty. Na nich możemy sprawdzić:

    • czas reakcji badanego,
    • widzenie przestrzenne,
    • koncentrację uwagi,
    • spostrzegawczość,
    • sprawność manualną, 
    • widzenie po olśnieniu i widzenie zmierzchowe.

    Wszystkie te cechy są bardzo ważne w pracy kierowcy. Istotną częścią badania jest wywiad psychologiczny, który pozwala uzyskać wiele informacji o podejściu badanego do pracy, m.in. do zaangażowania w nią, pozwala dowiedzieć się, jaki styl jazdy badany reprezentuje.

    Kolejnym ważnym etapem jest podanie badanemu informacji zwrotnej, czyli omówienie uzyskanych wyników w testach pisemnych jak i aparatowych. Bardzo często zdarza się, że omawiając kolejne wyniki i opierając się o podawanie przykładów różnych sytuacji badani otwierają się i chętnie opowiadają o sobie. To ważne, bo to pozwala zrozumieć sens wykonywania testów.

    Badanie psychologiczne jest czasami też okazją dla kierowców, aby uzyskać od psychologa informacje na tematy, które aktualnie ich trapią. To bardzo ważne, aby po podaniu wyników omówić je dokładnie i w miarę możliwości udzielić wskazówek, co z posiadaną wiedzą mogą zrobić dla siebie i np. poprawienia komunikacji w związkach interpersonalnych.

    Dobrze byłoby gdyby kierowcy traktowali badania psychologiczne jako możliwość lepszego poznania siebie, swoich mocnych i słabszych stron, i na bazie tego wyciągnęli wnioski i lepiej zrozumieli siebie oraz swoje postępowanie.

     

    Cechy idealnego kierowcy

     

    Często pada pytanie: „Czy ktoś tych badań nie zdał?”, „Jakie trzeba mieć cechy, żeby nie zdać?”. Kierowcy zazwyczaj stresują się tzw. psychotestami, gdyż towarzyszy im obawa o utratę pracy. Psychologowie nie mają na celu pozbawianie swoich pacjentów pracy, sensem badania jest sprawdzenie posiadanych predyspozycji do pracy kierowcy, oczywiście w obowiązku psychologa jest wydanie orzeczenia negatywnego, gdyby stwierdzono istnienie przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania zawodu kierowcy.

    Trudno jednoznacznie stwierdzić jaka konkretna przyczyna eliminuje człowieka z zawodu, zazwyczaj jest to cały zespół cech, który analizuje się po uzyskaniu wszystkich wyników podczas całego badania.

    Jaki zatem powinien być kierowca idealny? Problem jest złożony.

    U młodych kierowców ich sprawność psychofizyczna jest na bardzo wysokim poziomie. Z wiekiem sprawność fizyczna spada, obniża się za tym także sprawność manualna. Za to z wiekiem:

    • wzrasta poszanowanie innych uczestników ruchu drogowego,
    • spada zapotrzebowanie na brawurę i ryzykowną jazdę,
    • pojawia się rozsadek i wywarzenie.

    Za to młody kierowca cechuje się znakomitą sprawnością psychofizyczną, ale charakteryzuje nadmierna wiara w swoje możliwości i brak doświadczenia.

    Optymalnie za dobrego i bezpiecznego kierowcę uważa się osobę pomiędzy 30 a 50 rokiem życia. Wówczas dochodzi do wyrównania obu wyżej wymienionych krzywych, czyli kierowca:

    • posiada  doświadczenie,
    • wiedzę i umiejętności do kierowania samochodem bezpiecznie,
    • jest opanowany i zna swoje granice,
    • jest przewidujący i przewidywalny,
    • jest odpowiedzialny za siebie oraz za innych na drodze 
    • ma sprawność psychofizyczna na dobrym, prawidłowym poziomie.

    W psychologii istnieje też stwierdzenie „niemal wypadek”. Chodzi o zagrażającą zdrowiu bądź życiu sytuację drogową, która jednakże zakończyła się szczęśliwe uniknięciem zderzenia. Takie doświadczenie uczy kierowcę ostrożności, pozwala wyciągnąć wnioski, że sytuacja ryzykowna na drodze to ułamki sekund i brak czasu na możliwość analizowania sytuacji.

     

    Praca kierowcy niezawodowego

     

    W pracy psychologa transportu oprócz kierowców zawodowych znajduje się jeszcze grupa kierowców z kategorią B, który są uprawnieni do korzystania z samochodu w celach służbowych. Te badania stanowią poważne wyzwanie dla psychologa, gdyż zazwyczaj badania dotyczą osób, które czasem posiadają znikome doświadczenie w kierowaniu pojazdem, w porównaniu do kierowców zawodowych.

    Z racji tego, że badanie to dla tej grupy często jest pierwszym kontaktem z psychologiem, staram się tak przeprowadzać badanie, aby po jego zakończeniu osoba miała świadomość swoich mocnych, ale też i słabych stron.

    Często podczas wywiadów okazuje się, że badani byli ofiarami wypadków i do dziś dnia obawiają się jazdy, nie czują się komfortowo jako kierowcy. Jest to przesłanka, aby wykluczyć ich z obowiązku korzystania z samochodu w celach służbowych. Ważny jest też sam charakter pracy, inaczej podchodzi się do badań przedstawiciela handlowego, który  potrafi prowadzić samochód w ciągu dnia o wiele dłużej niż kierowca zawodowy z racji na brak przepisów regulujących czas pracy takiego pracownika. Inaczej podchodzi się do badania np. pielęgniarki, która samochód wykorzystuje w celach dojazdu do pacjenta.

    Uważam, że w przypadku badań pracowników, który mają możliwość kierowania pojazdem kategorii B w pracy, bardzo istotny jest przede wszystkim wywiad. Chodzi o zebranie wiadomości na temat ewentualnych:

    • wypadków,
    • kolizji,
    • punktów karnych,
    • jazdy po alkoholu lub innych środkach działających odurzająco.

    Ważne jest skupienie się na podejściu do jazdy, na doświadczeniu, charakterze tras, jakie kierowca dotychczas wykonywał i ma wykonywać. Zdarza się bowiem czasami, że pracownik posiada skierowanie na badanie psychologiczne, a pomimo posiadanego prawa jazdy nigdy nie jeździł samochodem lub w ogóle prawa jazdy nie posiada. Trudnością w orzecznictwie w tym przypadku jest fakt, iż mamy do czynienia z tzw. amatorem, który poniekąd zostaje kierowcą. Dlatego też uważam za bardzo ważne wykonywanie badań psychologicznych pracownikom, którzy ubiegają się o uprawnienia do kierowania pojazdem w celach służbowych, gdyż dzięki badaniom osoby te bardzo często zdają sobie sprawę z odpowiedzialności jaką na siebie przyjęli jak i dowiadują się, jakimi są kierowcami i na co muszą uważać, aby jeździć bezpiecznie.

    Podczas badań staram się także przekazywać wiedzę z psychologii transportu, np. o zasadzie 3 sekund. Chodzi o utrzymywanie prawidłowej odległości pomiędzy naszym pojazdem a pojazdem jadącym przed nami. Jeśli pojazd przed nami mija jakiś charakterystyczny znak, np. duży słup reklamowy i my dojedziemy do tego słupa za 3 sekundy po nim, to oznacza, iż mamy prawidłową odległość od pojazdu jadącego przed nami. Zaś do 5 sekund powinniśmy wydłużyć czas, kiedy nawierzchnia jest śliska, mokra. Proces badawczy kierowców z kategorią B nie różni się zasadniczo od badania kierowcy zawodowego, z tą różnicą, iż dla każdej grupy opracowane i stosowane są odrębne normy dla testów i aparatów.

    Badania psychologiczne kierowców jak i cała psychologia transportu są nauką, która wciąż się rozwija i dzięki już posiadanej wiedzy pozwala w sposób naukowy diagnozować i formułować tezy na temat zdolności poszczególnych osób do pracy. Ten swoisty dobór zawodowy mam nadzieję wpływa na poprawę bezpieczeństwa na drogach. Zdaje się, że ideałem byłoby zapewnienie badań psychologicznych w symulatorach jazdy, kiedy psycholog mógłby niejako na żywo sprawdzić jak kierowca reaguje w sytuacjach drogowych. Gdyby tak się stało, psychologia transportu zatoczyłaby koło, gdyż jak wspominałam, pierwsze badania psychotechniczne odbywały się w specjalnie przygotowanych parowozach, gdzie kandydat na maszynistę musiał obsługiwać parowóz i podczas tego mierzono wszystkie potrzebne cechy danego kandydata.

    O istotności stosowania badań psychologicznych dla kierowców zawodowych czy takich, którzy w pracy kierują pojazdem kategorii B w celach służbowych, przemawia też fakt, że zazwyczaj jedno na 100 badań kończy się wydaniem zaświadczenia negatywnego lub ograniczającego. Statystycznie ukazuje to rzetelność stosowanych metod badawczych i pozwala stwierdzić, iż wykonywanie owych badań faktycznie ma sens i realnie wpływa na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego i bezpieczeństwo pracy.

    Autor: mgr Ewa Marańda

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.