zarejestruj się zaloguj się

Awitaminoza – przyczyny i skutki niedoboru witamin

Tekst: mgr Marzena Rojek
Dodane: 30. października, 2013

Awitaminoza jest chorobą, która powstaje na skutek braku danej witaminy w organizmie. Przyczyny braku lub bardzo niskiej ilości tych substancji organicznych w ustroju wiążą się najczęściej z nieprawidłową, źle zbilansowaną dietą. Mogą być także wynikiem zaburzeń przyswajania konkretnych witamin.

mgr Marzena Rojek
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co to jest awitaminoza?

     

    Model żywienia, który prowadzi do wystąpienia niedoborów najczęściej charakteryzuje się dużym udziałem żywności przetworzonej, małym spożyciem warzyw i owoców, obecnością używek, brakiem prawidłowego urozmaicenia diety. Prawidłowo zaplanowany jadłospis pokrywa zapotrzebowanie na witaminy gwarantując ich odpowiednią podaż z produktami spożywczymi. Właściwy poziom tych substancji w organizmie jest niezwykle ważny dla jego sprawnego funkcjonowania. Witaminy są to, bowiem związki organiczne, które choć nie stanowią źródła energii oraz budulca tkanek, są niezbędne dla prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych. Są koenzymami, czyli związkami chemicznymi warunkującymi działanie enzymów. Enzymy to katalizatory reakcji chemicznych określanych szerzej mianem przemian metabolicznych.

    Źródłem witamin jest przede wszystkim żywność. Im mniej jest ona przetworzona, tym więcej dostarcza nam tych substancji. Niektóre witaminy mogą również być syntetyzowane w przewodzie pokarmowym za sprawą znajdujących się tam bakterii. Przykładem takiego procesu jest powstawanie witaminy K czy B12. Warto jednak pamiętać, że synteza ta zachodzi na stosunkowo niewielką skalę. Inną witaminą wytwarzaną przez nasz ustrój jest witamina D3, która powstaje w skórze pod wpływem działania promieni UV. Zdecydowana większość witamin dostarczana jest jednak z pokarmem.

    Na skutek błędów żywieniowych lub/i też zaburzeń wchłaniania witamin o różnym podłożu może dojść do znacznego niedoboru witamin lub ich całkowitego braku. Wiąże się to z szeregiem niekorzystnych dla naszego zdrowia konsekwencji.

     

    Niedobór witaminy C

     

    Udowodniono, że przewlekłe niedobory witaminy C wpływają na podniesienie ciśnienia krwi oraz sprzyjają zmianom aterogennym naczyń krwionośnych. Stan głębokiego niedoboru kwasu askorbinowego prowadzi do choroby zwanej szkorbutem czyli inaczej gnilcem. Jest to schorzenie wielonarządowe, które objawia się krwawieniami samoistnymi, bólami mięśni, stawów i kości, osłabieniem, słabym gojeniem się ran czy złamaniami kości. Ostry niedobór powoduje także obniżenie wydolności fizycznej i zdolności adaptacji do niskich temperatur. Należy dodać, że szkorbut współcześnie występuje niezwykle rzadko.

    Na niedobory witaminy C narażeni są szczególnie palacze, alkoholicy, osoby przyjmujące niektóre leki, osoby w podeszłym wieku. Przedstawiciele tych grup powinni zadbać by ich dieta obfitowała w źródła tej witaminy takie jak papryka, brukselka, nać pietruszki, brokuły, kapusta, kalafior, truskawki, kiwi, owoce dzikiej róży, porzeczki, cytrusy. Warto pamiętać, że witamina C należy do najbardziej nietrwałych witamin. Jest wrażliwa na działanie tlenu, wysokiej temperatury, enzymów czy metali ciężkich. Dlatego produkty będące jej źródłem warto spożywać, gdy są świeże w formie surowej.

     

    Niedobór witamin z grupy B – B1 i B2 i B12

     

    Długotrwały niedobór tej witaminy prowadzi do powstawania choroby zwanej beri-beri. Wiąże się ona z występowaniem zmian w obrębie układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Wynika to z zaburzeń metabolizmu glukozy,  które skutkują odkładaniem się w tkankach i płynach ustrojowych kwasu pirogronowego. Prowadzi to do uszkodzenia ważnych dla organizmu tkanek takich jak tkanka nerwowa czy mięśniowa. Choroba beri-beri wiąże się z występowaniem polineuropatii, zaników mięśni, zaburzeniami pracy serca, brakiem łaknienia czy zaburzeniami psychicznymi. Współcześnie występuje bardzo rzadko. Źródłami tiaminy, czyli witaminy B1 w pożywieniu są produkty zbożowe, wędliny, mięso, drożdże i nasiona roślin strączkowych. Podobnie jak witamina C tiamina również jest stosunkowo nietrwałą substancją. Znaczne jej straty zachodzą pod wpływem działanie wysokiej temperatury, tlenu oraz promieni jonizujących.

    Objawy niedoboru ryboflawiny są niespecyficzne i obejmują łuszczenie się naskórka, pękanie warg, stany zapalne języka i skóry, niedokrwistość normocytarną i zmiany w narządzie wzroku. Na niedobory tej witaminy szczególnie narażone są osoby nadużywające alkoholu, młodzież, dzieci, osoby w podeszłym wieku, diabetycy, kobiety ciężarne. Źródłami witaminy B2 w pożywieniu są mleko, produkty nabiałowe, jajka, mięso, pełnoziarniste produkty zbożowe.

    Jej niedobór podobnie jak w przypadku kwasu foliowego prowadzi do powstawania niedokrwistości megaloblastycznej. Prowadzi także do uszkodzeń układu nerwowego. Niedobór witaminy B12 może być związany nie tylko z zbyt niską jej podażą z pożywieniem. Inną przyczyną awitaminozy jest brak czynnika wewnętrznego zwanego czynnikiem Castle’a. Jest to substancja niezbędna dla przyswojenia witaminy B12.

    Zaburzenia wytwarzania czynnika wewnętrznego występują min u osób z uszkodzeniami błony śluzowej żołądka. W przypadku stosowania diety wegańskiej należy suplementować witaminę B12. Występuje ona, bowiem tylko w produktach pochodzenia zwierzęcego min. podrobach, mięsie, żółtku jaja, mleku czy nabiale.

     

    Niedobór witaminy PP

     

    Niedobór witaminy PP powoduje występowanie choroby zwanej pelagrą. Jej objawami są biegunki, zmiany zapalne skóry, nudności, niedokrwistość, zmiany w obrębie jamy ustnej i na języku. W zaawansowanej postaci pelagra prowadzi do paraliżu oraz demencji. Witaminę PP znajdziemy w produktach takich jak drożdże, otręby pszenne, orzeszki ziemne, mięso. Mniejsza ilość tej witaminy zawierają mleko oraz jaja. Są one jednak równocześnie bogate w aminokwas tryptofan, z którego może zostać zsyntetyzowana niacyna.

     

    Niedobór witaminy A

     

    Niedobór witaminy A powoduje wiele niekorzystnych zmian w naszym ustroju. Występujący długoterminowo prowadzi do powstawania zmian skórnych, utraty przejrzystości gałki ocznej, upośledzenia działania gruczołów łzowych, występowania plamek Bitota, czyli zgrubień w gałce ocznej o różnym zabarwieniu. Innym objawem towarzyszącym niedoborom jest tzw. „kurza ślepota”, czyli zaburzenia widzenia po zmierzchu. Długotrwałe niedobory witaminy A mogą prowadzić nawet do utraty wzroku. Powodują także uszkodzenia błon śluzowych przewodu pokarmowego, pochwy czy dróg oddechowych.

    Prowadzą również do obniżenia odporności, uszkodzeń włókien nerwowych, zaburzeń wzrostu kości i rozwoju zębów. Witamina A w żywności występuje zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego (w postaci retinolu) jak i w produktach pochodzenia roślinnego, (jako prowitamina a czyli beta karoten). Jej źródłem w pożywieniu będą: tłuste ryby takie jak śledź, makrela, trany, masło, jaja, mleko i nabiał tłusty, mięso, marchew, pomidory, brzoskwinie, pomarańcze, warzywa liściaste.

     

    Niedobór witaminy D

     

    Jest to witamina, która pełni szczególną rolę w procesie tworzenia tkanki kostnej i utrzymaniu prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej. Jej niedobór prowadzi do demineralizacji kości. U dzieci wiąże się to z występowaniem krzywicy.

    U dorosłych prowadzi do występowania osteomalacji, czyli rozmiękczania kości. Warto wiedzieć, że witamina D jest dostarczana z pożywieniem w produktach takich jak makrela, śledź, żółtko jaja, masło, mleko (nieodtłuszczone), podroby oraz grzyby. Jest również wytwarzana w naszej skórze z pochodnej cholesterolu pod wpływem działania promieni UV. Wielkość syntezy skórnej jest uzależniona od min. od stopnia pigmentacji skóry, czasu przebywania na słońcu, powierzchni ciała poddanej ekspozycji czy różnic osobniczych.

     

    Niedobór witaminy K

     

    Jest ważnym czynnikiem wpływającym na prawidłową krzepliwość krwi. Jej niedobór wiąże się z występowaniem problemów z gojeniem się ran, słabą krzepliwością krwi, częstymi i łatwo pojawiającymi się krwawieniami. Jest syntetyzowana przez bakterie znajdujące się w przewodzie pokarmowym. Występuje również w żywności w produktach takich jak zielone warzywa liściaste ( szpinak, brukselka, sałata), podroby, zielona herbata oraz w mniejszych ilościach w mleku, maśle, jajach.

     

    Zapobieganie niedoborom witamin

     

    Najlepszym sposobem zapobiegania niedoborom witamin jest stosowanie zróżnicowanego, zdrowego jadłospisu. Ważne jest by wybierać produkty z różnych grup żywnościowych tak by pokryć zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne substancje. Wskazane jest sięgać po produkty zbożowe pełnoziarniste, które będą dostarczać witamin z grupy B. Do każdego posiłku powinniśmy dodawać warzywa lub owoce. Najlepiej by były one spożywane w formie surowej.

    Im bardziej kolorowy będzie nasz jadłospis tym większa szansa, że pokryjemy zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne witaminy. Należy unikać używek takich jak alkohol czy papierosy oraz dużej ilości naturalnej kawy. Jednocześnie powinniśmy unikać przetworzonej żywności. Dostarcza ona nam, bowiem tylko tzw. pustych kalorii a zatem wyłącznie energii.

    Nie zawiera natomiast ważnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu witamin. Gdy dochodzi do poważnych niedoborów tych składników często poza zmianą sposobu żywienia potrzebna jest także uzupełnienie brakujących substancji wraz z preparatami będącymi suplementami diety lub lekami.

    Autor: mgr Marzena Rojek

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.