zarejestruj się zaloguj się

Antyoksydanty (przeciwutleniacze)

Tekst: Mateusz Kolasa
Antyoksydanty (przeciwutleniacze)
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 11. lipca, 2013

W ostatnim czasie słowo „antyoksydanty” stało się terminem niemal tak powszechnym, jak „witaminy”. Mamy świadomość, że mają one pozytywny wpływ na nasz organizm, toteż zwracamy uwagę na ich obecność w kremach i kosmetykach. Aby lepiej poznać działanie antyoksydantów, należy poznać bliżej charakterystykę związków, którym przeciwdziałają.

SPIS TREŚCI:

    Antyoksydanty – popularny termin

     

    W ostatnich latach znacznie rozwinęła się wiedza na temat antyoksydantów. Dowiedziono, iż mają one korzystny wpływ na wiele procesów zachodzących w obrębie naszego organizmu. Udowodniono ich skuteczność w walce z wieloma chorobami, występującymi zwłaszcza w późniejszym okresie naszego życia. W ostatnim czasie słowo „antyoksydanty” stało się terminem niemal tak znanym i powszechnym, jak „witaminy”. Mamy świadomość, że mają one pozytywny wpływ na nasz organizm, toteż zwracamy uwagę na ich obecność w kremach, kosmetykach, a także żywności.

    Układ antyoksydacyjny tworzy swoistą barierę ochronną, a w jego skład wchodzą liczne związki o właściwościach przeciwutleniających.

     

    Czym są wolne rodniki?

     

    Aby lepiej poznać działanie antyoksydantów, należy poznać bliżej charakterystykę związków, którym przeciwdziałają.

    Terminem „wolne rodniki” określa się atomy bądź cząsteczki, które bardzo łatwo wchodzą w interakcję z białkami, lipidami, DNA oraz innymi cząsteczkami. Powstają one podczas procesów oksydacji (utlenienia), w wyniku których nasz organizm otrzymuje energię niezbędna do życia. Można więc powiedzieć, iż wolne rodniki są produktami ubocznymi procesu przemiany materii.

    Swoją wysoką reaktywność zawdzięczają obecności niesparowanego elektronu na powłoce walencyjnej – ostatniej powłoce atomu. W momencie, gdy atom lub grupa atomów utraci komplementarny elektron, zaczynają one dążyć do uzupełnienia braku w celu zneutralizowania swojej formy. Takie działanie może skutkować pobraniem brakującego elementu, np. z białek naszego organizmu, co spowoduje uszkodzenie bądź zniszczenie ich struktury. Powstające uszkodzenia przyczyniają się do szybszego starzenia naszego ustroju oraz zwiększają ryzyko wystąpienia wielu chorób, m.in. związanych z układem krążenia.

    U ludzi młodych mechanizmy usuwające szkodliwe rodniki działają bardzo sprawnie, natomiast w starzejącym się organizmie procesy te nie są już tak wydajne, co przyczynia się do degeneracji tkanek.

    Wolne rodniki – zwane również rodnikami tlenowymi – ze względu na obecność atomu tlenu w swojej strukturze są wydzielane fizjologicznie przez komórki zapobiegające infekcjom bakteryjnym, czyli fagocyty, makrofagi, monocyty oraz neutrofile, gdyż działają one destrukcyjnie na struktury komórki bakterii. Musimy jednak pamiętać, iż nie jest to jedyna droga powstawania tych reaktywnych cząsteczek i że możemy znacząco przyczynić się do zredukowania ich liczby do minimum.

    Rodniki tlenowe powstają także wskutek palenia papierosów, spożywania alkoholu, jak również stosowania wysokokalorycznej diety. Zrezygnowanie z używek i odpowiednia dieta na pewno zmniejszy liczbę wolnych rodników uwalnianych w obrębie naszego organizmu.

     

    Przeciwutleniacze – co to takiego?

     

    Nasz organizm naturalnie posiada możliwość do wytwarzania antyoksydantów (przeciwutleniaczy), związków chroniących molekuły naszego organizmu przed szkodliwym działaniem rodników tlenowych. Wygaszają one reakcje wolnorodnikowe, chroniąc białka, tłuszcze i materiał genetyczny komórki przed degradacją. Tak więc przeciwutleniacze są związkami chemicznymi syntetyzowanymi w obrębie naszego organizmu bądź dostarczanymi wraz z dietą, dlatego też dzielimy je na substancje endogenne i egzogenne.

     

    Przeciwutleniacze – mechanizmy działania

     

    W walce ze związkami powodującymi liczne uszkodzenia naszych tkanek środki przeciwutleniające działają na wielu różnych płaszczyznach. Ich aktywność nie ogranicza się tylko do oddania wolnym rodnikom elektronu w celu zahamowania reakcji łańcuchowej powstawania szkodliwych rodników, stabilizacji ich cząsteczki, a w ostatecznym efekcie neutralizacji.

    Dzięki swojej różnorodnej budowie antyoksydanty pośredniczą w reakcjach wolnych rodników z innymi związkami i zapobiegają powstawaniu niestabilnych cząsteczek. Na terenie naszego organizmu zachodzą reakcje utlenienia, w których biorą udział m.in. jony metali, takich jak żelazo i miedź. Przeciwutleniacze zmniejszają intensywność tych reakcji i redukują liczbę powstających rodników tlenowych. Przypisuje im się także udział w procesie usuwania już zdegradowanych przez wolne rodniki cząsteczek i struktur.

    W prawidłowej komórce występuje równowaga pomiędzy środkami prowadzącymi do utlenienia a przeciwutleniaczami. Jeśli liczba produkowanych związków tlenowych się zwiększy bądź jeśli zawartość przeciwutleniaczy znacznie się zmniejszy, doprowadzi to do stresu tlenowego i późniejszego uszkodzenia komórki. Dlatego niezwykle ważne jest, aby ta równowaga została zachowana.

     

    Najważniejsze przeciwutleniacze

     

    Jak już wyżej było wspomniane, antyoksydanty możemy podzielić na dwie grupy, te produkowane w obrębie naszego ustroju (endogenne) oraz dostarczane z zewnątrz (egzogenne). Pierwszą grupę stanowią:

    • enzymy:
      • katalaza,
      • dysmutaza ponadtlenkowa,
      • peroksydaza glutationowa,
    • związki drobnocząsteczkowe,
    • białka,
    • koenzymy.

    Każdy z wymienionych układów enzymatycznych pełni ważną funkcję: katalaza usuwa szkodliwy nadtlenek wodoru, dysmutaza ponadtlenkowa degraduje rodniki ponadtlenkowe, zaś peroksydaza glutationowa dostarcza elektronów, które neutralizują nadtlenek wodoru. Istnieją one w każdej komórce i chronią nasz organizm od środka.

    Na poziom przeciwutleniaczy endogennych mamy niewielki wpływ, lecz sytuacja wygląda nieco inaczej w przypadku antyoksydantów egzogennych. Związki przyjmowane z pokarmem przez człowieka tworzą niezwykle szeroką pulę substancji znoszących szkodliwe działanie wolnych rodników. Do składników o największym znaczeniu możemy zaliczyć:

    • witaminę A,
    • witaminę E,
    • witaminę C,
    • β-karoten,
    • koenzym Q10.

    Witaminy A i E, które dzięki temu, iż są rozpuszczalne w tłuszczach, z łatwością dyfundują poprzez lipidowe błony komórek, wnikając do ich wnętrza. Tam blokują rodniki tlenowe poprzez przyłączenie się do nich i oddanie im elektronu. Witamina E po zniszczeniu wolnego rodnika staje się jednak niestabilna i ulega rozpadowi. Dlatego też świetnie dopełnia się ona z kwasem askorbinowym (witaminą C), gdyż ten posiada właściwości umożliwiające jej regenerację. Ponadto, witamina C chroni kolagen i elastynę. Sama po zniszczeniu wolnego rodnika szybko ulega regeneracji, przez co jedna jej cząsteczka może zneutralizować wiele szkodliwych substancji.

    Istotną rolę odgrywa także dostarczany z pokarmem β-karoten, który dzięki swojemu działaniu protekcyjnemu przeciwko promieniowaniu UV zapobiega degradacji błon komórkowych i stanowi również substrat do syntezy retinolu (witaminy A).

    Nie mniejszą rolę w obronie naszego organizmu przypisuje się koenzymowi Q10, który znajduje się w każdej żywej komórce, gdyż jest związany z procesem oddychania komórkowego. Ponadto uruchamia on mechanizmy obronne naskórka, chroni jego komórki przed utlenieniem, przyśpiesza jego regenerację i metabolizm poprzez wysycenie węglowodanami i aminokwasami, a w ostatecznym efekcie opóźnia proces starzenia się skóry.

    Niestety, wraz z procesem starzenia się organizmu ilość produkowanych przez niego antyoksydantów spada, dlatego też osoby starsze powinny zatroszczyć się o zwiększenie stężenia przeciwutleniaczy egzogennych w diecie. Należy pamiętać, iż prawidłowe odżywianie ma ogromny wpływ na zdrowie oraz równowagę naszego organizmu, szczególnie u osób w podeszłym wieku, których układy antyoksydacyjne nie są już aż tak wydolne.

     

    Przeciwutleniacze a choroby

     

    W ostatnich latach znacząco rozwinęła się świadomość ludzi na temat genezy szerokiej liczby chorób. Udowodniono również znaczący udział związków przeciwdziałających utlenianiu w ich prewencji. Od niedawna wiadomo, że zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia oraz łagodzą przebieg schorzeń związanych z układem nerwowym – choroby Alzheimera oraz Parkinsona. Znaczącą rolę przypisuje im się także w przeciwdziałaniu rozwoju procesów nowotworowych, gdyż wpływają hamująco na podział zmutowanych komórek. Przeciwdziałają także rozwojowi jakże częstej dolegliwości – wrzodów żołądka.

    Jak łatwo zauważyć, antyoksydantom przypisuje się nie tylko działanie odmładzające w stosunku do naszej skóry i organizmu, ale także chronią nas one przed szeregiem rozmaitych chorób. Należy wystrzegać się działań zwiększających podaż wolnych rodników i pamiętać, że na wzrost całkowitej liczby przeciwutleniaczy i ryzyka wystąpienia niektórych dolegliwości mają wpływ wybrane składniki codziennej diety.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.