zarejestruj się zaloguj się

Dieta w trakcie i po chemioterapii

Tekst: mgr Marzena Rojek
Dodane: 29. października, 2013

Nowotwory to druga w kolejności po chorobach układu krążenia przyczyna zgonów Polaków. Przebieg tych schorzeń wiąże się ściśle z występowaniem zaburzeń stanu odżywienia, które mają wpływ na skuteczność procesów leczenia. Dlatego też prawidłowe żywienie pacjentów chorych na nowotwór stanowi podstawowy element postępowania w leczeniu onkologicznym.

mgr Marzena Rojek
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Rak a odżywianie pacjenta

     

    Stan odżywienia pacjenta jest to jeden z ważnych czynników wpływających na rokowania leczenia choroby onkologicznej. Szacuje się, że 80% pacjentów przyjmowanych na oddziały onkologiczne to osoby niedożywione. A stan ten wiąże się bezpośrednio ze zwiększeniem ilości powikłań. U pacjentów obserwuje się często:

    • brak apetytu,
    • spadek masy ciała,
    • męczliwość,
    • osłabienie,
    • znaczny spadek odporności.

     

    Niedostateczne odżywienie w chorobie nowotworowej wiąże się z kilkoma czynnikami. Po pierwsze stanowi ona rodzaj stanu zapalnego w organizmie. Komórki nowotworowe dzielą się i wytwarzają substancje zwane cytokinami, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Przypuszcza się, że na spadek apetytu wpływa zaburzenie równowagi pomiędzy substancjami regulującymi odczuwanie głodu i sytości (min. leptyna, neuropeptydy). Równocześnie dochodzi do zaburzeń metabolizmu białek, tłuszczy i węglowodanów. Rozwijający się nowotwór produkuje substancje indukujące lipolizę, czyli zjawisko rozpadu tkanki tłuszczowej.

     

    Proteolioza

     

    Inne substancje nasilają się również zjawisko proteolizy, która to prowadzi do zmniejszenia masy mięśni poprzecznie prążkowanych. W sytuacji wystąpienia stanu zapalnego makrofagi, czyli komórki biorące udział w odpowiedzi immunologicznej organizmu produkują czynnik martwicy guza tzw. TNF, który hamuje aktywność enzymu wpływającego na produkcję tłuszczu, czyli lipazy lipoproteinowej.

    TNF także nasila się proces rozpadu tłuszczu, czyli lipolizę. Niektóre guzy lite o słabym ukrwieniu czerpią energię z beztlenowego spalania glukozy. Wymaga to dostarczania dużej ilości tego cukru prostego, co powoduje jego wzmożoną produkcje ze składników niecukrowych w wątrobie. Prowadzi to znacznej utraty masy ciała. Co więcej niektóre nowotwory mogą produkować substancje, które pełnia w ustroju role podobną do insuliny prowadząc do występowania u pacjentów hipoglikemii.

     

    Pogorszenie stanu odżywiania

     

    Podsumowując produkowane przez nowotwór substancje nasilają się rozpad białek i tłuszczy w organizmie, co nawet u pacjentów odżywiających się prawidłowo prowadzi do pogorszenia stanu odżywienia. Kolejnym czynnikiem prowadzącym do utraty wagi mogą być nowotwory umiejscowione w narządach kluczowych dla spożywania, trawienia i wchłaniania posiłków. Jeśli guz umiejscowiony jest w jamie ustnej lub np. przełyku będzie utrudniał pacjentowi przełykanie. Jeśli będzie umiejscowiony w okolicach innych struktur przewodu pokarmowego będzie wpływał na zaburzenie ich pracy a zatem zmiany w procesach trawienia i wchłaniania składników pokarmowych. Leczenie nowotworów również wiąże się z występowaniem wielu efektów ubocznych takich jak biegunka, wymioty czy utrata apetytu, które mają wpływ na stan odżywienia chorego. Jako, że również terapia może pogłębić stan niedożywienia właściwe żywienie pacjentów onkologicznych stanowi jeden z podstawowych elementów postępowania w leczeniu chorób nowotworowych.

     

    Chemioterapia a stan odżywienia pacjenta

     

    Chemioterapia jest jedną z najczęściej stosowanych metod leczenia choroby nowotworowej. Polega na podawaniu pacjentowi różnymi drogami (także doustną) substancji chemicznych, których celem jest zniszczenie komórek nowotworowych. Oddziałuje ona na wszystkie komórki w organizmie a nie tak jak się to dzieje w przypadku radioterapii obszar objęty nowotworem. Oznacza to, że niszcząc komórki nowotworowe uszkadza również zdrowe komórki naszego ciała. Dlatego też stosowanie chemioterapii wiąże się w wieloma skutkami ubocznymi. Do najczęściej występujących zaliczamy:

    • brak apetytu,
    • nudności,
    • wymioty,
    • biegunkę.

     

    Jako, że chemioterapeutyki wpływają szczególnie na komórki, które szybko się dzielą, a zatem także błonę śluzową przewodu pokarmowego pacjent może także cierpieć na występujące owrzodzenia przewodupokarmowego w tym jamy ustnej. Wszystkie te skutki prowadzą do zmniejszenia ilości przyjmowanego pokarmu oraz zaburzenia przyswajania składników odżywczych z pożywienia, co pogarsza stan odżywienia chorego utrudniając proces leczenia.

     

    Żywienie w trakcie i po chemioterapii

     

    Jeśli nie ma wskazań do innego sposobu żywienia pokarmy podajemy doustnie. Muszą one dostarczyć odpowiednią ilość energii i składników odżywczych organizmowi. Planując żywienie takiego pacjenta musimy ocenić jego stan odżywienia. Warto pamiętać, że nawet, jeśli nie mamy jeszcze do czynienia z niedożywieniem osoba taka jest nim poważnie zagrożona.

    • Zapotrzebowanie na energie waha się od 25-35 kcal/kg m.c. na dobę.
    • U pacjentów niedożywionych wartość ta wzrasta do 35-45 kcal/kg.mc. na dobę.

     

    W trakcie choroby nowotworowej rośnie również zapotrzebowanie na białko. W zależności od potrzeb pacjenta i chorób towarzyszących podajemy około 0,8-1,5g białka/ kg m.c. na dobę. Białko powinno dostarczać 15-20% zapotrzebowania na energię, tłuszcze około 30-35%, a węglowodany od 30-50%.

     

    • Pokrycie zwiększonego zapotrzebowania energetycznego jest niezwykle trudne ze względu na występujące objawy uboczne chemioterapii. Obniżenie apetytu, zaburzenie odczuwania smaku, nudności czy biegunki prowadzą często do tego, że pacjent ogranicza ilość spożywanego pokarmu. Aby łagodzić wspomniane skutki uboczne stosuje się farmakoterapię np. środki przeciwwymiotne. Ważnym elementem jest również odpowiednia modyfikacja diety chorego. Powinna ona mieć charakter łatwostrawny, co zwiąże się odpowiednim doborem produktów spożywczych oraz technik kulinarnych poprawiających przyswajalność posiłków.
    • Z codziennego jadłospisu chorego należy wykluczyć potrawy pikantne i ograniczyć produkty wzdymające (np. warzywa kapustne). Posiłki ciężkostrawne, tłuste, długo zalegające w żołądku również nie znajdą tutaj zastosowania.
    • Powinniśmy unikać pokarmów o bardzo intensywnym smaku i zapachu, jeśli pacjent źle je toleruje.
    • Podczas chemioterapii często dochodzi do pogorszenia odczuwania smaków. Jest to związane ze zmianami, jakie zachodzą w kubkach smakowych. Dlatego też u takich pacjentów poleca się stosować aromatyczne, ale łagodne przyprawy ziołowe. Jeśli nie występują równocześnie owrzodzenia jamy ustnej można również przyprawiać potrawy za pomocą soku z cytryny czy odrobiny octu.
    • Nieprzyjemny metaliczny posmak towarzyszący spożywaniu produktów białkowych można łagodzić np. marynując mięsa.
    • Pacjent powinien przed posiłkiem płukać usta wodą.
    • Można również do konsumpcji posiłków używać plastikowych sztućców. Zwykle po zakończeniu chemioterapii w przeciągu 6-8 tygodni pacjent ponownie zaczyna odczuwać smaki.
    • Potrawy należy przygotowywać za pomocą następujących metod obróbki termicznej: gotowanie, gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania, w niektórych przypadkach także pieczenie bez dodatku tłuszczu. Wyklucza się smażenie oraz tradycyjne pieczenie.
    • Należy również unikać produktów wędzonych. Chory powinien spożywać małe objętościowo, częste posiłki. Ich ilość w ciągu dnia powinna wynosić od 5 do 8.
    • Temperatura posiłków nie może być zbyt wysoka i zbyt niska. Powodowałoby to dodatkowe podrażnienie termiczne błony śluzowej. Temperatura podawanych posiłków powinna być umiarkowana. Chory powinien spożywać je powoli, długo żując kęsy.
    • Z diety należy wykluczyć alkohol.
    • Jeśli występuje owrzodzenia jamy ustnej musimy unikać pokarmów kwaśnych oraz suchych produktów.
    • Aby sprawić, że dania będą bardziej miękkie i łatwe do przełknięcia warto polewać potrawy sosami, drobno siekać kawałki mięsa, rozdrabniać pokarmy przygotowując musy, puree, usuwać skórki z chleba, podawać koktajle.
    • W przypadku dolegliwości bólowych ulgę może przynieść ssanie kostek lodu.
    • Jeśli pacjent cierpi na biegunki należy ograniczyć w diecie produkty z duża zawartością błonnika np. grube kasze, pełnoziarniste pieczywo.
    • Owoce i warzywa podajemy najczęściej w formie gotowanej. W jadłospisie należy również uwzględnić pokarmy o charakterze zapierającym np. kleiki ryżowe, galaretki, mąkę ziemniaczaną, gotowana marchew, dojrzałe banany.
    • Pacjentowi można podać płyny zawierające garbniki o właściwościach ściągających, czyli kakao na wodzie, mocną herbatę czy napar z suszonych jagód. Ważnym elementem jest podawanie odpowiedniej ilości płynów.
    • Nienależnie od tego czy mamy do czynienia z biegunką ostrą czy przewlekła pacjent powinien na bieżąco uzupełniać utratę wody. Zastosowanie znajdzie tutaj przede wszystkich woda mineralna niegazowana, czarna herbata, woda z miodem czy wspomniane kakao na wodzie. Należy unikać kawy, napojów energetycznych czy sztucznie słodzonych. Utrata wody wiąże się również z utratą składników mineralnych, dlatego pacjent powinien może w tym wypadku sięgać po wysokozmienralizowaną wodę mineralną. Powinien również w takim wypadku uwzględnić w swojej diecie sól, jako źródło sodu oraz pokarmy zawierające potas np. pomidory, banany. Z diety należy wykluczyć produkty z dodatkiem sorbitolu, czyli substancji używanej w celu podniesienia słodkości, która może mieć działanie przeczyszające.
    • Bardzo ostrożnie należy stosować produkty mleczne. U wielu pacjentów w trakcie procesu leczenia pojawia się nietolerancja cukru mlecznego, czyli laktozy. Dlatego z jadłospisu należy wyeliminować mleko. Można zastąpić je fermentowanymi napojami mlecznymi takimi jak jogurt czy kefir obserwując czy nie powodują one objawów takich jak wzdęcia, bóle brzucha czy nasilenie biegunki. Produkty te zawarte w diecie wpłyną korzystnie na odbudowę zniszczonej mikroflory jelit.
    • W związku ze spadkiem odporności po leczeniu chemioterapeutycznym należy także szczególnie zadbać o higienę przygotowania posiłków. Produkty spożywcze używane do przygotowywania dań powinny zawsze być świeże. Produkty pochodzenia zwierzęcego należy zawsze poddawać obróbce termicznej.
    • Nie należy spożywać surowego mięsa czy jajek (np. w postaci kogla mogla). Posiłki powinno konsumować się po jego przygotowaniu.

     

    Często pokrycie wspomnianego zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze jest w praktyce za pomocą tradycyjnych produktów spożywczych bardzo trudne. Wtedy w leczeniu żywieniowym sięgamy po specjalne środki spożywcze, które ułatwiają zapewnienie odpowiedniej podaży wszystkich niezbędnych składników. Takimi preparatami są np. napoje hiperkaloryczne. Jeden ml takiego preparatu dostarcza od 1,5 do 2 kcal. Mogą one stanowić samodzielny posiłek lub być dodawane do dań celem podniesienia ich wartości odżywczych. Zastosowanie w żywieniu doustnym znajdują również preparaty w proszku, które rozpuszcza się w napojach i daniach.

    Produkty, których należy unikać:

    • sok grejpfrutowy – jego składniki mogą wchodzić w interakcję z przyjmowanymi lekami,
    • alkohol,
    • dania smażone i pieczone w tłuszczu,
    • kawa,
    • gazowane napoje,
    • żywność typu fast ford,
    • dania ostro przyprawione,
    • pokarmy wzdymające (warzywa kapustne, nasiona roślin strączkowych),
    • surowe mięsa i ryby oraz potrawy z surowymi jajami np. kogel mogel.
    Autor: mgr Marzena Rojek
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Chemioterapia
    Znaleziono: 2 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 2 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.