zarejestruj się zaloguj się

Dieta przeciwnowotworowa – czy dieta może zapobiegać rakowi?

Tekst: mgr inż. Kinga Kryska-Domańska
Dieta przeciwnowotworowa – czy dieta może zapobiegać rakowi?
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 27. lutego, 2015

Choroby nowotworowe stanowią, po chorobach sercowo-naczyniowych, najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce i na świecie. Niestety prognozy nie są zbyt optymistyczne, bowiem zachorowalność na raka wciąż będzie rosnąć. Na szczęście duże znaczenie w zapobieganiu rozwojowi nowotworów mają działania profilaktyczne. Odpowiednia dieta przeciwnowotworowa może w dużym stopniu zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka.

SPIS TREŚCI:

    Dieta a nowotwór

     

    Liczne badania naukowe i obserwacje prowadzone od lat pokazują, że zwyczaje żywieniowe przyczyniają się do rozwoju choroby nowotworowej. Na tą chwilę naukowcom udało się wyróżnić już ponad 500 składników znajdujących się w żywności, które mają istotne znaczenie w procesie karcynogenezy. To, jakie pokarmy i napoje spożywamy oraz w jaki sposób zostały wyprodukowane lub konserwowane, w dużym stopniu wpływa na powstanie i rozwój raka.

    Niekorzystny wpływ w profilaktyce i leczeniu choroby nowotworowej wykazują następujące czynniki:

     

    Nadmiar cukrów i węglowodanów złożonych w diecie

     

    Nadmiar cukrów i węglowodanów złożonych w diecie – nadmiar cukrów pochodzących przede wszystkim ze słodyczy oraz węglowodanów złożonych, których głównymi źródłami są produkty mączne prowadzą do hiperglikemii (wysoki poziom glukozy we krwi) oraz wysokich stężeń insuliny. Glukoza jest podstawowym źródłem energetycznym komórek nowotworowych, ułatwiającym ich rozrost. Cukier upośledza także tworzenie enzymów naprawczych, które niszczą patogenne komórki. Insulina jest natomiast czynnikiem wzrostowym, który w niesprzyjających warunkach nasila proces karcynogenezy. Długotrwały stan podwyższonego poziomu glukozy i insuliny w organizmie doprowadza do rozwoju insulinooporności, która również przyczynia się do patologicznego rozrostu komórek nowotworowych.

     

    Nadmiar tłuszczy omega-6

     

    Nadmiar tłuszczy omega-6 – uważa się, że zwiększona ilość tłuszczu w diecie sprzyja rozwojowi nowotworów. Istotne jest jednak, że nie chodzi tutaj o wszystkie rodzaje tłuszczów, tylko nadmiar tłuszczy z rodziny omega-6. W ciągu ostatnich dziesięcioleci nastąpiło znaczne zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych omega-6, których źródłem w diecie są oleje słonecznikowy, sojowy i kukurydziany przy jednoczesnym obniżeniu spożycia kwasów tłuszczowych omega-3 (głównym źródłem są ryby). To wszystko sprawia, że współczesna dieta jest niezwykle bogata w tłuszcze omega-6, a stosunek między omega-6 do omega-3 wynosi 20:1. Taka proporcja jest bardzo groźna, gdyż sprzyja występowaniu wielu chorób, w tym głównie nowotworów. Prawidłowy stosunek omega-6 do omega-3, który uważany jest za bezpieczny, wynosi 2:1. Należy też podkreślić, że wysoki poziom spożycia tłuszczy nasyconych (smalec, masło, olej palmowy, olej kokosowy) hamuje rozwój nowotworów w porównaniu do takiego samego spożycia tłuszczy, których źródłem są oleje roślinne, zawierające omega-6. Można więc wysunąć wniosek, że nadmiar w diecie olejów słonecznikowego, sojowego i kukurydzianego, będących źródłem tłuszczy omega-6, jest czynnikiem sprzyjającym występowaniu choroby nowotworowej.

     

    Tłuszcze trans w diecie

     

    Tłuszcze trans w diecie – głównym źródłem tłuszczy trans są chemicznie przetworzone tłuszcze roślinne, czyli rafinowane oleje i margaryny. Liczne badania wykazały, że ten rodzaj tłuszczu w organizmie ludzkim wykazuje wiele niepożądanych działań. Obok wzrostu ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, tłuszcze te przyczyniają się do powstania stanów zapalnych, sprzyjających rozwojowi nowotworów, szczególnie raka jelit. Tłuszcze trans obecne są we wszystkich produktach, podczas wytwarzania których stosowano rafinowane oleje, a więc w: ciastkach, herbatnikach, wypiekanego przemysłowo chleba, chipsach, krakersach, dressingach do sałatek, gotowych sosach, zupach, itp. Tłuszcze trans mogą powstawać także w wyniku ogrzewania olejów w wysokiej temperaturze oraz podczas wielokrotnego smażenia na tym samym tłuszczu.

     

    Czerwone mięso

     

    Czerwone mięso – do niedawna eksperci podkreślali, że czerwone mięso czyli wieprzowinę, wołowinę i cielęcinę powinno spożywać się maksymalnie trzy razy w tygodniu. Czerwone mięso zawiera stosunkowo dużo tłuszczy nasyconych, które uznawane były za rakotwórcze. Obecnie pojawia się jednak coraz więcej doniesień naukowych, które negują stare podejście do tematu i podkreślają, że mięso zawiera takie tłuszcze nasycone, które w żadnym wypadku nie zwiększają ryzyka rozwoju nowotworów. Warunkiem jednak jest spożywanie mięsa z hodowli, w których nie stosuje się w czasie produkcji żadnych związków chemicznych.

     

    Chemiczne dodatki do żywności

     

    Chemiczne dodatki do żywności, czyli konserwanty, barwniki, emulgatory, spulchniacze, słodziki – szacuje się, że w ciągu roku przeciętny mieszkaniec Europy spożywa około 2 kg chemicznych związków dodawanych do żywności. Większość z nich jest przebadana i uważana za względnie bezpieczne. Ale pomimo tego, że żaden z tych związków występując oddzielnie nie jest groźny, to ciągłe przyjmowanie ich, w połączeniu z innymi związkami, w dużych ilościach, w różnych produktach żywnościowych, radykalnie zwiększa ryzyko rozwoju różnych chorób, w tym nowotworów.

     

    Smażenie

     

    Smażenie – w czasie smażenia oraz długotrwałego pieczenia zachodzi reakcja pomiędzy cukrami i aminokwasami, w wyniku której tworzy się niebezpieczny związek chemiczny – akrylamid. Reakcja ta powoduje „brązowienie” żywności i nadaje jedzeniu specyficzny smak i aromat. Jednym z przykładów takiej reakcji jest podgrzewanie białego pieczywa dla otrzymania brązowych tostów. Jak wykazano w wielu badaniach, długotrwałe narażenie na nadmiar akrylamidu zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów oraz prowadzi do wyniszczenia systemu nerwowego. Największą ilością tego związku cechują się produkty, które niestety większość ludzi lubi, a szczególnie dzieci, czyli: chipsy ziemniaczane, frytki, smażone ziemniaki, pieczywo (przypieczona skórka), płatki śniadaniowe, wszelkiego rodzaju ciastka i krakersy, mięsa i ryby w panierkach. Wszystkie te produkty są smażone lub pieczone w wysokiej temperaturze. Znaczenie ma także czas obróbki termicznej, gdyż wydłużony proces smażenia lub pieczenia zwiększa ilość tego związku kilkanaście razy.

     

    Nadmierne spożycie alkoholu

     

    Nadmierne spożycie alkoholu – alkohol zmniejsza stężenie kwasu foliowego we krwi, który chroni komórki przed zmianami mogącymi prowadzić do karcynogenezy. Ponadto alkohol jest metabolizowany przez enzymy wytwarzające wolne rodniki tlenowe. Wolne rodniki uszkadzają DNA komórek, co powoduje zwiększenie ryzyka powstania raka. Ponadto spożyciu alkoholu często towarzyszy palenie tytoniu, co jeszcze bardziej zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.

     

    Co sprzyja rozwojowi raka?

     

    Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi choroby nowotworowej jest niewątpliwie nadwaga, a przede wszystkim otyłość. Nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje rozwój wielu zaburzeń metabolicznych, immunologicznych, procesów zapalnych i nowotworowych. Za procesy kancerogenne u osób z nadmierną masą ciała odpowiedzialne są zazwyczaj występująca insulinooporność, wysokie stężenia insuliny oraz podwyższone stężenia czynnika wzrostu IGF. Ponadto u osób otyłych wytwarzane są także w nadmiarze estrogeny, które dodatkowo pobudzają oporność na insulinę oraz nasilają wytwarzanie IGF. Kolejnym czynnikiem patogenetycznym w procesie nowotworzenia u osób otyłych jest nieprawidłowe wydzielanie leptyny, która nasila wzrost komórek nowotworowych w raku piersi, przełyku, żołądka, trzustki, prostaty, jajników i płuc.

     

    Jak zapobiegać rakowi?

     

    Obecnie najlepszą bronią w walce przeciw nowotworom jest dostarczanie organizmowi pokarmów, które zawierają jak najwięcej substancji przeciwrakowych. Cennymi związkami biologicznie czynnymi są:

    • polifenole,
    • karotenoidy,
    • błonnik pokarmowy,
    • składniki mineralne, takie jak wapń i selen,
    • witaminy (C, D, E, foliany),
    • tłuszcze omega-3,
    • probiotyki i prebiotyki.

     

    Polifenole

     

    Polifenole stanowią jedną z największych i najbardziej rozpowszechnionych związków biologicznie czynnych, wykazujących dobroczynny wpływ na organizm. Występują one w owocach, warzywach oraz innych roślinach, pełniąc funkcję ochronną przed wolnymi rodnikami tlenowymi. Najbardziej znane polifenole to flawonoidy występujące w brokułach, cebuli, selerze, czy pietruszce oraz owocach, głównie w ciemnych winogronach, czarnej porzeczce, malinach, owocach czarnego bzu, aronii, borówce i innych. Ochronny mechanizm oddziaływania tych fitoskładników na organizm polega przede wszystkim na ochronie komórek przed uszkodzeniem spowodowanym czynnikami kancerogennymi, rozkładzie komórek zmienionych nowotworowo, hamowaniu angiogenezy (unaczynnienie zmian nowotworowych) oraz działanie antyoksydacyjne.

     

    Karotenoidy

     

    Istotne dla ochrony przed chorobami nowotworowymi mogą być również karotenoidy, czyli rozpuszczalne w tłuszczach barwniki roślinne. Do karotenoidów zaliczamy między innymi β-karoten i likopen. Dobrym źródłem tej grupy składników pokarmowych są przede wszystkim żółte, pomarańczowe i zielone warzywa oraz owoce, na przykład marchew, pomidory, czerwona papryka, dynia, szpinak, kapusta włoska, melon. Likopen spośród wszystkich znanych karotenoidów wykazuje największe prozdrowotne właściwości, dzięki czemu zalecany jest w profilaktyce wielu chorób przewlekłych, w tym schorzeń nowotworowych. Prace naukowe potwierdzają, że lepsze efekty zdrowotne można osiągnąć poprzez zróżnicowaną dietę, dostarczającą wszystkich karotenoidów niż suplementowanie diety pojedynczym związkiem zaliczanym do tej grupy.

     

    Błonnik pokarmowy

     

    Błonnik pokarmowy to jadalne składniki tkanek roślinnych i zwierzęcych, które nie ulegają strawieniu w przewodzie pokarmowym, tylko zostają wydalone. Dieta bogata w błonnik wykazuje działanie ochronne w stosunku do nowotworów jelita grubego. Dane wykazują, że mechanizm zapobiegający rozwojowi raka polega na skróceniu czasu pasażu jelitowego oraz zmniejszeniu czasu kontaktu substancji rakotwórczych z błoną śluzową jelita grubego. Ponadto błonnik pokarmowy stymuluje rozwój korzystnej mikroflory jelitowej.

     

    Wapń i selen

     

    Liczne badania pokazują, że produkty dostarczające wapń z dużym prawdopodobieństwem chronią przed chorobą nowotworową, szczególnie jelita grubego i piersi. Mechanizmy przeciwrakowego działania wapnia są różnorodne: wapń ogranicza rozrost zmienionych nowotworowo komórek, wykazuje działanie przeciwmutagenne i ułatwia samoistny rozpad komórek rakowych.

    Naukowcy nie mają także wątpliwości, że ważnym składnikiem diety wykazującym działanie antynowotworowe jest selen. Chroni on przed rakiem jelita grubego, płuc, krtani, prostaty, trzustki, żołądka i przełyku. Selen chroni przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, hamuje namnażanie komórek nowotworowych, neutralizuje pierwiastki rakotwórcze (ołów, rtęć, kadm) i wykazuje wiele innych właściwości, sprzyjających zachowaniu dobrego stanu zdrowia. Eksperci jednak podkreślają, że źródłem selenu powinna być zróżnicowana dieta oraz w wyjątkowych sytuacjach preparaty zawierające ten pierwiastek. Zaleca się przed rozpoczęciem suplementacji przeprowadzenie badania poziomu selenu w organizmie, gdyż jego nadmiar jest niebezpieczny. Selenu nie można też podawać kobietom, które znajdują się w grupie dużego ryzyka raka piersi i jajnika, bez wcześniejszej analizy genu BRCA1.

     

    Witamina C

     

    Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy jest silnie działającym przeciwulteniaczem, który wyłapuje i unieszkodliwia wolne rodniki, odpowiedzialne między innymi za procesy nowotworzenia. Witamina C zmniejsza uszkodzenia w komórkach, przyczyniając się w ten sposób do obniżenia ryzyka rozwoju raka. Oprócz tego chroni przed tworzeniem mutagennych związków oraz wzmacnia funkcjonowanie układu immunologicznego. Kwas L-askorbinowy spowalnia również unaczynnienie chorych tkanek, dzięki czemu zahamowany zostaje wzrost i tworzenie przerzutów guza. Eksperymenty dowiodły jednak, że działanie przeciwzapalne witaminy C jest możliwe tylko przy dużej suplementacji tym związkiem. Niektórzy eksperci zalecają w ramach profilaktyki zażywanie 4-10 g kwasu L-askorbinowego na dobę, a w przypadku zmian chorobowych, dawka ta ulega zwiększeniu nawet kilkukrotnie.

     

    Witamina D

     

    Postęp nauki spowodował, że w ostatnich latach zaczęto zwracać uwagę na różnorodne działanie witaminy D na organizm. Okazało się, że jej niedobory, oprócz zwiększenia ryzyka rozwoju osteoporozy, mają również wpływ na rozwój nowotworów. Mechanizmy antynowotworowego działania witaminy D polegają na hamowaniu proliferacji (czyli mnożenie się komórek), aktywacji apoptozy (inaczej naturalna „śmierć” komórki) komórek nowotworowych i między innymi hamowanie angiogenezy. Zmiana trybu życia, zanieczyszczenie atmosferyczne i stosowanie filtrów UV spowodowało, że współczesny człowiek w krajach rozwiniętych ma nagminnie niedobory witaminy D. Niedobory te wywołane przez niedostateczną syntezę skórną bardzo trudno uzupełnić przy pomocy diety. Dlatego też zaleca się stosowanie doustnej suplementacji jako profilaktyki krzywicy, osteoporozy, a także chorób autoimmunologicznych i właśnie nowotworów.

     

    Witamina E

     

    Witamina E to osiem różnych rozpuszczalnych w tłuszczach związków chemicznych, zaliczanych do tokoferoli i tokotrienoli. Głównym źródłem pokarmowym tych substancji są oleje roślinne, orzechy, nasiona słonecznika, czy zarodki pszenne. Tokoferole oraz tokotrienole mogą przyczyniać się do zmniejszania zachorowalności na nowotwory złośliwe głównie dzięki swojej bardzo silnej aktywności antyoksydacyjnej, która chroni komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi.

    Wśród naturalnych składników pokarmowych ważną rolę w profilaktyce schorzeń nowotworowych odgrywają też foliany. Związki te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórek, a ich niedobory mogą zapoczątkować proces kancerogenezy. Dieta bogata w foliany, czyli zawierająca duże ilości warzyw i owoców skutecznie redukuje ryzyko zachorowania na nowotwory jelita grubego, przełyku i trzustki.

     

    Tłuszcze omega-3

     

    Liczne badania epidemiologiczne wykazały, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 przyczyniają się do zmniejszenia zachorowalności na większość nowotworów złośliwych. Mechanizmy ochronnej roli tłuszczów omega-3 są bardzo złożone i nie do końca jeszcze poznane. Wiadomo jest na pewno, że wykazują swoje antynowotworowe działanie na każdym etapie kancerogenezy. Ponadto uczeni zwracają uwagę, że spożywanie omega-3 hamuje wytwarzanie się w organizmie kwasu tłuszczowego arachidonowego (z rodziny omega-6), który charakteryzuje się silnym działaniem prozapalnym i nowotworowym. Korzystny, antynowotworowy wpływ tłuszczy omega-3 osiąga się poprzez dostarczanie około 0,5 g tłuszczy EPA i DHA na dobę, co odpowiada 3 porcjom ryb zjedzonych w ciągu tygodnia. Inni badacze podkreślają, że dostarczenie omega-3 z dietą jest trudne do zrealizowania przy obecnych nawykach żywieniowych ludzi, dlatego też zalecana jest suplementacja kwasami tłuszczowymi omega-3.

     

    Probiotyki i prebiotyki

     

    Ostatnimi składnikami diety wykazującymi ochronę przez rozwojem nowotworów są probiotyki i prebiotyki. Probiotyki to mikroorganizmy, które po spożyciu wykazują dobroczynny wpływ na organizm, poprzez regulację mikroflory jelitowej. Korzystne działanie bakterii jelitowych stymulowane jest przez prebiotyki, czyli substancje nietrawione w świetle przewodu pokarmowego. Ochronne działanie probiotyków przed nowotworami polega na modyfikacji składników pożywienia tak, że zyskują one biologiczną aktywność.

     

    Dieta nowotworowa – co jeść, a czego unikać w diecie?

     

    Prostym i skutecznym sposobem redukcji ryzyka zachorowania na nowotwory jest urozmaicona dieta, bogata w warzywa, owoce i zdrowe tłuszcze. Do tego połączona z kontrolą dostarczanych kalorii, aby zapobiegać otyłości, która jest jednym z czynników sprzyjających rozwojowi raka.

    Najważniejsze elementy diety antyrakowej to:

    1. Spożywanie dużej ilości warzyw i owoców, najlepiej na surowo. Najwięcej wartości odżywczych mają warzywa i owoce spożywane w ich sezonie;
    2. Włączenie do diety zdrowych kaszy, takich jak: kasza gryczana, jaglana, pęczak, amarantu, czy komosa ryżowa;
    3. Ograniczenie w diecie ilości cukru, którego głównym źródłem są słodycze i słodkie napoje;
    4. Spożywanie ryb minimum trzy razy w tygodniu, głównie tych zawierających duże ilości tłuszczy omega-3, czyli łososia atlantyckiego, dorsza, czy pstrąga;
    5. Ograniczać smażenia ryb, bo w wyniku takiej obróbki termicznej tracą one wszystkie dobroczynne właściwości. O wiele bardziej korzystne jest gotowanie na parze, w wodzie i pieczenie;
    6. Wykluczenie z diety olejów: słonecznikowego, kukurydzianego i sojowego, będących źródłem tłuszczy omega-6 na rzecz oliwy z oliwek i oleju rzepakowego (źródło tłuszczy jednonienasyconych) oraz oleju lnianego (omega-3);
    7. Wyeliminowanie żywności wysokoprzetworzonej, gdyż jest ona skarbnicą niebezpiecznych tłuszczów trans, rakotwórczego akrylamidu i chemicznych dodatków do żywności – chodzi o: żywność typu fast food, chipsy, krakersy, gotowe zupy i sosy, dressingi do sałatek, ciasta, ciasteczka i wiele innych;
    8. Opieranie się na żywności dobrej jakościowo, najlepiej ze źródeł ekologicznych. Chodzi przede wszystkim o spożywanie mięsa, ryb, nabiału, jaj ze sprawdzonych, bezpiecznych hodowli, które będą wolne od antybiotyków, sterydów i innych substancji dodawanych w czasie wytwarzania żywności;
    9. Ograniczenie alkoholu, choć 1-2 lampki w tygodniu czerwonego wytrawnego wina, bogatego w polifenole jest bardzo skuteczną ochroną przed rozwojem choroby nowotworowej;
    10. Suplementacja tłuszczy omega-3, witaminy D i witaminy C;
    11. Aktywność fizyczna każdego dnia (minimum 30 min).
    Autor: mgr inż. Kinga Kryska-Domańska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.