zarejestruj się zaloguj się

Nowotwory głowy i szyi

Tekst: lek. Marcin Fajkis
Dodane: 12. grudnia, 2014

Większość raków głowy i szyi wywodzi się z nabłonka, który buduje błony śluzowe tej części ciała. Tytoń, alkohol oraz zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) są istotnymi czynnikami ryzyka dla tej grupy nowotworów. Objawy nowotworów głowy i szyi są różne: zmiana głosu, chrypka, wyczuwalny guz, trudności w połykaniu pokarmów, ból gardła, który trudno wyleczyć. Leczeniezależy od wielu czynników. Ważną rolę odgrywa rehabilitacja chorych.

lek. Marcin Fajkis
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co to są nowotwory głowy i szyi?

     

    Nowotwory głowy i szyi wywodzą się zwykle z nabłonka płaskiego, który buduje błony śluzowe tej okolicy ciała (np. wewnątrz jamy ustnej, gardła i nosa). Z tego powodu często określa się je jako raki płaskonabłonkowe głowy i szyi. Nowotwory mogą rozwinąć się również z różnych komórek gruczołów ślinowych, jednak występują one stosunkowo rzadko. Ze względu na okolicę, z której wywodzą się raki głowy i szyi, wyróżniamy nowotwory:

    • jamy ustnej – 2/3 przedniej powierzchni języka, dziąseł, wewnętrznej powierzchni policzka, przedsionka i dna jamy ustnej, podniebienia twardego;
    • gardła – składającego się z trzech części: nosogardła (rozpoczynająca się za jamą nosową), części ustnej gardła (środkowa część gardła łącząca się z jamą ustną, zawiera podniebienie miękkie, podstawę języka i migdały podniebienne) oraz części krtaniowej gardła (dolna część gardła łącząca się z krtanią i przełykiem);
    • krtani – położonej między gardłem i tchawicą, zawiera struny głosowe;
    • zatok przynosowych (pustych przestrzeni w kościach wokół nosa) i jamy nosowej (wewnątrz nosa);
    • gruczołów ślinowych (podżuchwowych, przyusznych, podniebiennych) produkujących ślinę.

    Nowotwory mózgu, oka, przełyku, tarczycy, mięśni i kości głowy, jak również raki skóry głowy, nie są klasyfikowane jako nowotwory głowy i szyi.

    U kogo występują nowotwory głowy i szyi? Raki głowy i szyi nie są częste, stanowią zaledwie kilka procent wszystkich rozpoznań złośliwych nowotworów nabłonkowych. Występują prawie dwa razy częściej u mężczyzn niż u kobiet, a ich częstość rośnie wraz z wiekiem. Szczyt zapadalności przypada na 5. dekadę życia.

     

    Nowotwory głowy i szyi – przyczyny

     

    Tytoń (zarówno w postaci papierosów, jak również tytoniu do żucia lub tabaki) oraz alkohol są głównymi czynnikami ryzyka rozwoju nowotworów głowy i szyi, a szczególnie raków jamy ustnej, części ustnej i krtaniowej gardła, a także samej krtani. Obie używki są odpowiedzialne za ¾ przypadków zachorowań na nowotwory głowy i szyi. Stosowane łącznie, wzmagają swoje działanie rakotwórcze. Nie stanowią natomiast zagrożenia dla rozwoju nowotworów ślinianek.

    Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie onkogennym typem HPV-16, jest innym istotnym czynnikiem ryzyka nowotworów głowy i szyi. Dotyczy to głównie raków jamy ustnej i gardła (migdałków lub podstawy języka).

    Do rozwoju nowotworów głowy i szyi predysponują również:

    • spożycie konserwowanych i solonych pokarmów (rak nosogardła);
    • niewystarczająca higiena jamy ustnej (raki jamy ustnej);
    • drażnienie mechaniczne błony śluzowej policzków przez niedopasowane protezy zębowe lub nawykowe przygryzanie błony śluzowej warg i policzków (rak jamy ustnej);
    • narażenie zawodowe na pył pochodzący z drewna (rak nosogardła), azbest i włókna syntetyczne (rak krtani);
    • ekspozycja na opiłki niklu, pyłu z drewna oraz formaldehyd (rak zatok przynosowych i jamy nosowej);
    • narażenie na działanie promieniowania rentgenowskiego w obrębie głowy i szyi, np. z powodu przebytej radioterapii guza w tej okolicy (rak ślinianek);
    • zakażenie wirusem EBV – Epsteina-Barr, np. w mononukleozie zakaźnej (rak nosogardła);
    • czynniki genetyczne (częstsze występowanie raka nosogardła wśród populacji azjatyckiej).

     

    Objawy nowotworów głowy i szyi

     

    Nowotwory głowy i szyi mogą powodować trudności w połykaniu pokarmów, chrypkę lub trwałą zmianę głosu oraz ból gardła niepoddający się leczeniu. Czasem chory wyczuwa guz, z którym zgłasza się do lekarza. Powyższe symptomy sygnalizują obecność raka, natomiast nie są dla niego specyficzne i mogą występować w innych, na ogół mniej groźnych chorobach. Ważne jest, aby w przypadku jakiejkolwiek wątpliwości, udać się wcześnie do swojego lekarza rodzinnego lub poddać się badaniu stomatologicznemu. Do innych niepokojących sygnałów, mogących świadczyć o obecności raka głowy lub szyi, należą:

    • jama ustna – białe lub czerwone trwałe naloty na dziąsłach, nalot na języku lub błonie śluzowej jamy ustnej, ból jamy ustnej, obrzęk szczęki;
    • gardło – trudności w oddychaniu, mówieniu, ból podczas przełykania, utrzymujący się ból szyi i ból gardła, ból lub dzwonienie w uszach, problemy ze słuchem;
    • krtań – ból podczas połykania (odynofagia), zmiana głosu, chrypka;
    • zatoki przynosowe – przewlekłe stany zapalne wynikające z ich niedrożności, zwłaszcza nieodpowiadające na leczenie antybiotykami;
    • jama nosowa – krwawienia z nosa, częste bóle głowy, obrzęk powiek, ból górnych zębów;
    • ślinianki – obrzęk podbródkowy lub okołoszczękowy; utrzymujące się mimo leczenia drętwienia lub ból twarzy, brody lub szyi, porażenia mięśni twarzy.

     

    Jak diagnozować i rozpoznawać nowotwory głowy i szyi

     

    Wykrywanie chorób nowotworowych głowy i szyi rozpoczyna staranne zebranie przez lekarza wywiadu z pacjentem oraz umiejętne badanie fizykalne. Charakter objawów oraz ustalenie czynników ryzyka są często pierwszym sygnałem o nowotworowym tle zgłaszanych dolegliwości. Następnie przeprowadza się konieczne badania laboratoryjne i endoskopowe.

    Pewne rozpoznanie raka głowy lub szyi może być postawione tylko na podstawie badania mikroskopowego materiału tkankowego pobranego ze zmiany podejrzanej o proces nowotworowy (badanie histopatologiczne).

    W celu oszacowania stopnia zaawansowania raka w obrębie szyi lub głowy, konieczne może być zastosowanie badań obrazowych, takich jak;

    Ostatecznym etapem diagnostycznym jest zaplanowanie procesu leczenia. Diagnostyka nowotworów głowy i szyi pooperacyjna służy wykrywaniu obecności przerzutów nowotworowych lub wznów choroby nowotworowej w miejscach po zabiegu chirurgicznym. Do tego celu również wykorzystuje się wyżej wymienione badania obrazowe.

     

    Jak leczyć nowotwory głowy i szyi?

     

    Leczenie nowotworów głowy i szyi zależy od wielu czynników, do których zalicza się m.in.:

    • lokalizację oraz typ histologiczny nowotworu;
    • stopień zaawansowania choroby nowotworowej;
    • wieku oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

    Sposób postępowania terapeutycznego w nowotworach głowy i szyi powinien być skonsultowany z Pacjentem przed podjęciem leczenia, gdyż może on mieć wpływ na wygląd, sposób mówienia lub jedzenia chorego, zwłaszcza po zabiegu operacyjnym. Po zaakceptowaniu planu leczenia przechodzi się do jego realizacji. Może on obejmować różne dostępne metody:

    • leczenie operacyjne,
    • chemioterapię,
    • radioterapię,
    • terapię celowaną w oparciu o leki biologiczne,
    • kombinację powyższych technik (leczenie skojarzone).

    Działaniami niepożądanymi radioterapii w leczeniu nowotworów głowy i szyi może być zaczerwienienie lub podrażnienie skóry poddanej napromienianiu, owrzodzenia i suchość w jamie ustnej, trudności w połykaniu, zagęszczenie śliny, zaburzenia smaku, spadek apetytu, nudności. Pacjenci mogą odnieść wrażenie opadania skóry pod brodą lub nadmiernego obrzmienia tkanek w obrębie szyi. Usztywnienie szczęki może ograniczyć zakres jej ruchomości w porównaniu do okresu poprzedzającego radioterapię.

    Istotną częścią leczenia nowotworów głowy i szyi jest rehabilitacja chorych., która zależy od zastosowanego leczenia. Może ona obejmować fizykoterapię, poradnictwo dietetyczne, konsultacje logopedyczne (pomoc w mówieniu i wypowiadaniu słów). Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie operacji rekonstrukcyjnych w celu odtworzenia struktur sprzed operacji (np. rak jamy ustnej). W przypadku braku możliwości wykonania zabiegów z zakresu chirurgii plastycznej dla poprawy jakości życia chorych stosuje się protezy, z których pacjenci muszą się nauczyć korzystać. Chorzy po operacji mogą wymagać zastosowania specjalnych technik żywienia, np. żywienia pozajelitowego bezpośrednio do żyły lub poprzez cewnik do żołądka.

     

    Jak zapobiegać nowotworom głowy i szyi?

     

    Osoby nadużywające tytoniu (zarówno nałogowi palacze, jak również osoby stosujące tabakę oraz tytoń do żucia – snus) powinny mieć świadomość zwiększonego ryzyka rozwoju raka głowy i szyi. Muszą one częściej i regularnie poddawać się badaniom kontrolnym. Ważna jest również redukcja spożywania wysokoprocentowych napojów alkoholowych.

    Zapobieganie zakażeniu wirusem HPV stanowi istotny element profilaktyki. Należy ograniczyć ryzykowne kontakty seksualne (zwłaszcza seks oralny), a jeśli takie mają miejsce, należy pamiętać, by używać barierowych metod antykoncepcji (prezerwatywy).

    Istotne z punktu widzenia profilaktyki nowotworów głowy i szyi jest też właściwe dbanie o higienę jamy ustnej, umiejętne dopasowywanie protez zębowych, rezygnacja ze zbyt częstego spożywania wysoko przetworzonej żywności (marynat, wędzonych, solonych i konserwowanych chemicznie pokarmów).

    Autor: lek. Marcin Fajkis

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.