zarejestruj się zaloguj się

Zatrucie pokarmowe – leczenie

Tekst: mgr Monika Pyzio
Zatrucie pokarmowe – leczenie
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 14. maja, 2014

Zatrucie pokarmowe zwykle ma łagodny przebieg. Niekiedy jednak objawy zatrucia pokarmowego mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, dlatego konieczne może okazać się wdrożenie leczenia. Najczęściej stosowany jest węgiel leczniczy oraz środki uzupełniające utraconą wodę i elektrolity. W poważniejszych przypadkach zatruć bakteryjnych lekarz zleci przyjmowanie antybiotyków.

mgr Monika Pyzio
AUTOR
mgr Monika Pyzio farmaceuta
SPIS TREŚCI:

    Zatrucie pokarmowe - przyczyny i objawy

     

    Zatrucia pokarmowe wywoływane są przez czynniki patogenne (głównie bakterie i ich toksyny, ale także mykotoksyny, pasożyty i wirusy), które szybko się namnażają zarówno w płynach, jak i w pokarmach stałych. Sprzyja temu brak higieny u producentów żywności, lecz również niewłaściwe jej przechowywanie oraz konsumowanie po upływie terminu przydatności do spożycia. Przyczyną zatruć pokarmowych mogą być ponadto toksyny naturalnie występujące w pokarmach, np. alkaloidy naparstnicy, czy toksyny grzybów wyższych.

    Najczęstsze, bakteryjne zatrucia pokarmowe wywołane są przez różnie szczepy gronkowców i enterokoków oraz przez pałeczki Salmonella, Shigella, Escherichia coli, Campylobacter jejuni i Proteus, przy czym najniebezpieczniejsze są zatrucia toksyną botulinową wytwarzaną przez Clostridium botulinum.

    Objawy bakteryjnego zatrucia pokarmowego mogą pojawić się od kilku godzin do 2-3 dni po spożyciu skażonego produktu. Zależy to w dużej mierze od rodzaju toksyny. Z kolei w przypadku zakażeń wirusowych, takich jak WZW typu A, okres wylęgania choroby trwa zwykle 2 do 6 tygodni.

    Po zatruciu pokarmowym pacjenci najczęściej uskarżają się na:

    • uporczywe nudności,
    • gwałtowne wymioty,
    • skurcze i bóle brzucha,
    • biegunki, często ostre (w niektórych zatruciach występują krwawe stolce).

    Oprócz objawów ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego, czasami pojawia się również gorączka, dreszcze i bóle mięśniowe. Objawom tym towarzyszyć może odwodnienie (z hiporkaliemią, hiponatremią i hipochloremią) i spadek ciśnienia krwi. Chory jest osłabiony, wyczerpany i nie ma apetytu.

    W sytuacji zatrucia toksyną botulinową (wytwarzaną przez laseczki jadu kiełbasianego) nie ma gorączki i biegunki, obserwuje się natomiast:

    • zawroty i bóle głowy,
    • niedowład mięśni twarzy (oraz utrudnione mówienie i połykanie),
    • rozszerzenie źrenic i podwójne widzenie, ponieważ jad atakuje układ nerwowy. Nawet niewielka ilość tej toksyny może okazać się śmiertelna dla osoby dorosłej.

     

    Zatrucie pokarmowe - zapobieganie i leczenie

     

    W celu zapobiegania bakteryjnym zatruciom pokarmowym najistotniejsze jest przestrzeganie zasad higieny – mycie rąk lub produktów przed przygotowywaniem posiłków oraz dbanie o czystość naczyń i przyborów kuchennych. Należy również chronić blaty robocze i jedzenie przed kontaktem ze zwierzętami oraz osobami chorymi. Oczywiście konieczne jest prawidłowe przechowywanie żywności, np. w lodówce lub zamrażarce oraz jej właściwa obróbka termiczna, a także spożywanie pokarmów dobrej jakości i przed upływem jej terminu przydatności do spożycia. Z kolei przed zatruciem jadem kiełbasianym, najsilniejszą toksyną bakteryjną, za którą odpowiada beztlenowa bakteria Clostridium botulinum, ustrzec powinien widoczny tzw. bombaż, czyli wydęcie denka puszki konserw, nakrętki lub wieczka. Ponadto, w ograniczeniu wzrostu szkodliwych drobnoustrojów jelitowych pomóc może olej lniany.

    Zatrucia pokarmowe przeważnie nie wymagają hospitalizacji. Większość objawów ustępuje samoistnie w ciągu paru dni bez konieczności leczenia. Są jednak przypadki intoksykacji, po których niezbędna jest interwencja lekarska, a nawet pobyt w szpitalu. Do takich sytuacji dochodzi, gdy mamy do czynienia np. z wirusem WZW typu A, salmonellą czy zatruciami jadem kiełbasianym. Szczególnej uwagi wymagają przypadki zatruć u kobiet w ciąży, niemowląt i małych dzieci, a także osób w podeszłym wieku i osłabionych. Pomocy należy szukać także w sytuacji, gdy objawy choroby utrzymują się dłużej niż kilka dni oraz kiedy w stolcu pojawia się krew lub żółto-zielony śluz.

     

    Leki na zatrucia pokarmowe

     

    Objawowe leczenie zatruć pokarmowych polega głównie na uzupełnianiu strat wodno-elektrolitowych. Podczas nudności i wymiotów zaleca się krótkotrwałą ścisłą głodówkę, ale należy równocześnie zadbać o dużą podaż płynów (picie dużej ilości wody, małymi łykami). W odwodnieniu niewielkiego stopnia warto stosować dostępne w aptekach bez recepty doustne płyny nawadniające (hipoosmolarne płyny glukozo-elektrolitowe), których skład zapobiega zaburzeniom gospodarki wodnej i jonowej. Mają one postać proszku (pakowany w saszetki), który należy rozpuścić w odpowiedniej ilości wody, i mogą być stosowane zarówno przez dzieci, jak i osoby dorosłe. Określane są jako „dietetyczne środki spożywcze specjalnego medycznego przeznaczenia”. Uzupełniają straty składników mineralnych - glukozy, chlorków, cytrynianów, sodu i potasu, a to ułatwia wchłanianie wody przez nabłonek jelita cienkiego, dzięki czemu preparaty te zmniejszają ryzyko powikłań będących następstwem odwodnienia wskutek biegunek i wymiotów. Alternatywą dla nich mogą być tabletki musujące, zawierające glukozę, sód i witaminę C, albo picie wody ze szczyptą soli, odrobiną miodu i dodatkiem soku owocowego. We wstrząsie i ciężkich przypadkach odwodnienia konieczne jest leczenie ambulatoryjne, a więc dożylne przetaczanie płynów.

    Szczególnie pomocny w leczeniu zatruć pokarmowych jest aktywowany węgiel leczniczy(carbo medicinalis), który charakteryzuje się dużą powierzchnią adsorpcyjną, po podaniu doustnym nie wchłania się z przewodu pokarmowego i wydalany jest z kałem (barwi go na czarno). Wiąże on fizycznie toksyny (dzięki czemu nie wchłaniają się lub wchłaniają dużo gorzej), a jednocześnie działa osłaniająco i zmniejsza podrażnienie błon śluzowych przewodu pokarmowego. Węgiel aktywowany to powszechnie stosowany i jednocześnie najbardziej skuteczny lek adsorbujący (tzw. odtrutka uniwersalna), który należy podać w ciągu godziny od zatrucia, początkowo w dawce 0,5-1 g/kg masy ciała. Należy pamiętać, że wpływa na wchłanianie różnych substancji, także leczniczych (np. antybiotyków), dlatego inne leki należy stosować co najmniej 2 godziny przed przyjęciem węgla lub 2 godziny po jego zażyciu.

     

    Leczenie zatrucia pokarmowego a odwodnienie

     

    W wyjątkowych sytuacjach, kiedy ostre i masywne biegunki stwarzają ryzyko odwodnienia, głównie u dzieci, zastosowanie znajduje również smektan dwuoktanosześcienny (diosmektyd). Substancja ta skraca czas trwania biegunki, nie wpływając przy tym na objętość wydalanego stolca. Posiada ponadto silne właściwości powlekające błonę śluzową przewodu pokarmowego i ochraniające ją przed czynnikami drażniącymi, dzięki budowie warstwowej i dużej lepkości. Diosmektyd nie wchłania się po podaniu doustnym i nie hamuje pasażu jelitowego, wykazuje jednak właściwości adsorpcyjne, polegające na wiązaniu substancji toksycznych, wirusów i bakterii, dzięki czemu możliwe jest ich szybkie usuwanie z organizmu. Diosmektyd występuje w postaci proszku do sporządzania zawiesiny doustnej i jest dostępny w aptekach bez recepty, ale przed jego zastosowaniem, zwłaszcza u dzieci, należy skonsultować się z lekarzem.

    Innym preparatem o właściwościach adsorpcyjnych jest syntetyczny polimer – poliwinylopirolidon (wolinian), który, podawany w dawce 2,0 g co 6 godzin, skutecznie wspomaga działanie leków chemioterapeutycznych w biegunce bakteryjnej. Natomiast w celu zmniejszenia dalszego wchłaniania toksyny botulinowej i jej wstępnej eliminacji praktykowane jest także szybkie oczyszczanie jelit siarczanem sodu.

    Mimo, że na ogół nie zaleca się hamowania wymiotów i biegunek, bowiem przyspieszają one usuwanie enterotoksyn z przewodu pokarmowego, w sytuacji nasilonych i długotrwałych objawów, aby powstrzymać uporczywe dolegliwości i zapobiec odwodnieniu, konieczne może okazać się podanie leków hamujących wymioty (chlorpomazyny, tietylperazyny, czy dimenhydrynatu), bądź leków przeciwbiegunkowych i zwalniających perystaltykę jelit (np. loperamid). Decyzję taką powinien jednak zawsze podjąć lekarz. Ponadto, w przypadku biegunki o domniemanej lub potwierdzonej etiologii wirusowej, korzystne uzupełnienie leczenia stanowi podawanie probiotyków, które mogą skrócić czas trwania choroby.

    Na koniec warto wspomnieć o silnym działaniu odtruwającym, jakim charakteryzują się, zwłaszcza nieprzetworzone,owoce ostropestu plamistego(Silybum marianum), których szerokie spektrum zastosowania obejmuje również zatrucia pokarmowe. Uważa się, że surowiec ten dzięki zawartości sylimaryny, wykazującej działanie antyhepatoksyczne, leczy schorzenia powstałe m.in. w wyniku ostrych i przewlekłych zatruć (na jego bazie produkowany jest popularny lek regenerujący wątrobę). Intensywne oczyszczenie organizmu z toksyn przyspiesza bowiem proces zdrowienia i skraca czas potrzebny na odbudowę uszkodzonych tkanek.

     

    Swoista terapia przeciwbakteryjna

     

    W przypadku różnych zakażeń bakteryjnych, np. w bakteriemii salmonelozowej (szczególnie u osób z grup wysokiego ryzyka - pacjenci z upośledzoną odpornością, dzieci i ludzie w podeszłym wieku), lekarz może wdrożyć leczenie odpowiednio dobranymi antybiotykami lub chemioterapeutykami (najlepiej po uprzednim wykonaniu badania mikrobiologicznego stolca). Jednakże antybiotykoterapia zakażeń przewodu pokarmowego nie jest stosowana nazbyt często, z uwagi na ich zwykle skąpoobjawowy przebieg i samoograniczający się charakter. Przeważnie jest konieczna dopiero wtedy, gdy objawy zakażenia nie ustępują samoistnie po dwudniowym nawadnianiu organizmu, albo w sytuacji, gdy pojawi się wstrząs. Konieczność jej wdrożenia występuje na przykład wówczas, gdy czynnikiem etiologicznym jest zakażenie Shigella sp. albo Salmonella. Wówczas lekarz najprawdopodobniej zapisze jeden z fluorochinolonów (np. cyprofloksacynę), kotrimoksazol lub azytromycynę i zaleci ich przyjmowanie przez okres 2-5 dni.

    W przypadku botulizmu antybiotyki nie poprawiają przebiegu choroby, a nawet mogą nasilać jej objawy na drodze uwalniania dodatkowych ilości neurotoksyny botulinowej z obumarłych komórek bakteryjnych. Leczenie zatrucia jadem kiełbasianym wymaga unieczynnienia krążącej w organizmie toksyny na drodze podania poliwalentnej antytoksyny botulinowej – surowicy przeciwbotulinowej pochodzenia końskiego typu A, B, E lub immunoglobuliny przeciwbotulinowej wytwarzanej z osocza immunizowanych ludzi. Największą skuteczność tych preparatów obserwuje się w ciągu pierwszych 24 godzin od wystąpienia objawów. Najczęstszym działaniem niepożądanym po ich podaniu jest zaczerwienienie skóry. Niekiedy istnieje ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego w czasie podawania leku.

    Autor: mgr Monika Pyzio

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.