zarejestruj się zaloguj się

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Tekst: mgr Monika Pyzio
Niesteroidowe leki przeciwzapalne
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 14. maja, 2014

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to bardzo duża grupa leków posiadająca szerokie zastosowanie w farmakoterapii. Leki te działają głównie przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Pochodne kwasów enolowych, alkanony, sulfonanilidy oraz koksyby są jednak mniej popularne w lecznictwie niż pochodne kwasów karboksylowych.

mgr Monika Pyzio
AUTOR
mgr Monika Pyzio farmaceuta
SPIS TREŚCI:

    NLPZ - charakterystyka i działanie

     

    Pochodne kwasów enolowych, alkanony czy sulfonanilidy, podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, działają głównie przeciwbólowo, przeciwgorączkowo, przeciwzapalnie. Przeważnie dobrze się wchłaniają i w znacznym stopniu wiążą z białkami krwi. Różnią się jednak preferencją i siłą działania na izoenzymy COX. W zdecydowanej większości znacznie silniej hamują aktywność cyklooksygenazy COX-2 niż COX-1.

    Mechanizm działania NLPZ związany jest z ich hamującym wpływem na wytwarzanie prostaglandyn – substancji z grupy prostanoidów, które powstają na skutek przemiany kwasu arachidonowego. Synteza prostaglandyn odbywa się w tkankach z udziałem enzymu cyklooksygenazy. Zablokowanie dostępu kwasu arachidonowego do centrum aktywnego cyklooksygenazy prostaglandynowej ma bezpośredni związek z zahamowaniem czynności izoenzymów COX, a to z kolei warunkuje efekty działania NLPZ. Poszczególne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych w różnym stopniu wnikają do kanałów cyklooksygenaz, dlatego też wykazują zróżnicowaną siłę hamowania aktywności tych izoenzymów.

     

    NLPZ - działania niepożądane

     

    Niesteroidowe leki przeciwzapalne niebędące pochodnymi kwasów karboksylowych, podobnie jak pozostałe NLPZ, hamują wytwarzanie prostaglandyn w komórkach objętych procesem zapalnym, wpływając jednocześnie na syntezę tych prostanoidów również w zdrowych tkankach. Związane są z tym liczne prawdopodobne działania niepożądane tej grupy leków, chociaż występują też powikłania niezwiązane z mechanizmem działania NLPZ. Nasilenie objawów niepożądanych zależy od zastosowanego leku i jego postaci, przyjmowanych dawek oraz czasu stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Nie zaleca się jednoczesnego przyjmowania dwóch lub więcej leków z tej grupy, gdyż nie wpływa to na polepszenie skuteczności ich działania terapeutycznego, a jedynie powoduje kumulację i nasilenie efektów niepożądanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

    Najczęstsze objawy niepożądane NLPZ dotyczą przewodu pokarmowego, a są to: zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha, niestrawność, zgaga, wzdęcia, zaparcia lub biegunki), także krwotoczne zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej żołądka, czy też zaostrzenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą również działać nefrotoksycznie (uszkodzenia miąższu nerek, zmniejszenie przepływu nerkowego, zespół nerczycowy, białkomocz i krwinkomocz).

    Ponadto, wpływają na układ nerwowy, wywołując np. drżenie, neuropatie obwodowe, bóle głowy czy senność, oraz na narządy zmysłów (zaburzenia słuchu i szum w uszach, zaburzenia widzenia i zapalenie nerwu wzrokowego). Do działań niepożądanych tych leków zalicza się także objawy alergiczne (np. nadwrażliwość na NLPZ i napad duszności, zaburzenia dermatologiczne: osutka, rumień guzowaty lub wielopostaciowy, wysypki skórne, świąd i inne), uszkodzenia układu krwiotwórczego (zaburzenia hematologiczne, gł. niedokrwistość) i nieprawidłowe wskaźniki czynności wątroby.

    Objawy niepożądane NLPZ sercowo-naczyniowe to głównie retencja sodu i obrzęki, zastoinowa niewydolność serca, nadciśnienie oraz zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia. Występują również inne, bardziej swoiste i rzadziej spotykane niekorzystne a nawet groźne dla życia skutki działania NLPZ. Dlatego też przed zastosowaniem jakiegokolwiek z tych leków warto dokładnie zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania, a w przypadku pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

     

    NLPZ – podział w zależności od budowy chemicznej

     

    Pochodne kwasów enolowych – pochodne pirazolonu:

    • aminofenazon,
    • azapropazon,
    • enylbutazon,
    • metamizol,
    • propyfenazon.

    Pochodne kwasów enolowych – oksykamy:

    • meloksykam,
    • piroksykam,
    • tenoksykam.

    Pochodne naftylobutanonu – alkanony:

    • nabumeton.

    Sulfonanilidy

    • nimesulid.

    Związki heterogenne o właściwościach koksybów:

    • celekoksyb,
    • etorikoksyb,
    • lumirakoksyb.

     

    NLPZ pochodne kwasów enolowych – pochodne pirazolonu

     

    Aminofenazon (Aminophenazonum) - charakteryzuje się działaniem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym podobnym do kwasu acetylosalicylowego, głównego przedstawiciela niesteroidowych leków przeciwzapalnych pochodnych kwasów karboksylowych. Może być stosowany jedynie w ostateczności i w krótkotrwałej terapii. Jednakże z uwagi na wywoływanie wielu ciężkich reakcji niepożądanych oraz wysoką toksyczność (uszkadza wątrobę, nerki oraz szpik kostny), nie należy już do leków wykorzystywanych w Polsce.

    Azapropazon (Azapropazonum) - również dobrze się wchłania po podaniu doustnym i ma podobny profil aktywności oraz działań niepożądanych jak omówiony niżej fenylbutazon. Występuje głównie w preparatach złożonych z diklofenakiem, wskazanych do podawania w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS), zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, stanach zapalnych po urazach, ostrych atakach dny, a także w zapaleniu żył.

    Fenylbutazon (Phenylbutazonum) - hamuje oba izoenzymy – COX-1 i COX-2. Jak wszystkie pochodne pirazolonu, charakteryzuje się silnym działaniem przeciwbólowym i przeciwzapalnym, natomiast słabszą aktywnością przeciwgorączkową. Jego metabolit – oksyfenbutazon łatwo kumuluje się w organizmie i jest bardziej toksyczny od macierzystego związku. Stosowanie fenylbutazonu niesie ze sobą podwyższone ryzyko zaburzeń hematologicznych, rozwoju agranulocytozy oraz niebezpieczeństwo uszkodzenia szpiku (podobnie azapropazon). Poza tym jest to lek o stosunkowo małej tolerancji, dlatego ma ograniczone i krótkotrwałe zastosowanie (maksymalnie 4-6 dni). Sól sodową fenylbutazonu podaje się przy nieskuteczności innych NLPZ, głównie w ostrych stanach zapalnych i bólowych towarzyszących chorobom gośćcowym, dyskopatiom czy pozastawowym schorzeniom reumatycznym. Lek ten może powodować czerwone zabarwienie moczu. Nie powinien być stosowany u małych dzieci i osób w podeszłym wieku. Jest przeciwwskazany zwłaszcza przy niewydolności krążenia, w niewydolności nerek i wątroby oraz we wrzodach.Postać farmaceutyczna: Rp – drażetki (200 mg), czopki doodbytnicze (250 mg), maść (50 mg/g).Sól sodowa fenylbutazonu (10 mg/ml) dostępna jest również na receptę w postaci iniekcji z lidokainą.

    Metamizol (Metamizolum) - oprócz typowego działania NLPZ, wykazuje słabą aktywność spazmolityczną. Stosowany jest w bólach o różnej etiologii oraz w stanach gorączkowych, przy nieskuteczności innych leków, a u dzieci powyżej 1 roku życia – jedynie w sytuacjach zagrażających życiu. Wywołuje wiele ciężkich objawów niepożądanych. Metamizol przenika przez łożysko do płodu, a jego aktywny metabolit do pokarmu kobiecego. Zwiększa ryzyko występowania guza Wilmsa u dzieci matek leczonych tym lekiem, dlatego jest szczególnie przeciwwskazany w okresie ciąży i laktacji. Postać farmaceutyczna: (sól magnezowa - Metamizolum magnesicum) OTC – granulat do przygotowania roztworu doustnego (500 mg), Rp – roztwór do wstrzyknięć (0,5 g/ml); (sól sodowa - Metamizolum natrium) OTC – tabletki (500 mg), czopki doodbytnicze (750 mg), Rp – roztwór do wstrzyknięć (0,5 g/ml), czopki doodbytnicze (750 mg). W aptekach na receptę dostępne są również preparaty złożone z metamizolem sodowym: tabletki z propyfenazonem, tabletki drażowane z butylobromkiem hioscyny oraz roztwór do wstrzyknięć z chlorowodorkiem pitofenonu i bromkiem fenpiweryny.

    Propyfenazon (Propyphenazonum) - ma strukturę chemiczną podobną do aminofenazonu, ale powoduje mniej działań niepożądanych, przy jednoczesnym silniejszym działaniu przeciwgorączkowym. Posiada również aktywność przeciwbólową i przeciwzapalną. Dostępny jest wyłącznie w preparatach złożonych, stosowanych w bólach różnego pochodzenia o słabym lub umiarkowanym nasileniu (głowy, zębów, także miesiączkowych, reumatycznych i pooperacyjnych), również w przypadku bólu i gorączki związanych z przeziębieniem i grypą. Postać farmaceutyczna preparatów złożonych: (z paracetamolem i kofeiną) OTC – tabletki (150 mg); Rp – (z metamizolem sodowym) tabletki (200 mg), (z allobarbitalem) tabletki (220 mg).

     

    NLPZ pochodne kwasów enolowych – oksykamy

     

    Meloksykam (Meloxicamum) - hamuje w sposób wybiórczy COX-2, w minimalnym stopniu wpływa zaś na COX-1, dlatego też bardzo słabo hamuje agregację płytek krwi. Działa natomiast silnie przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Wyróżnia się korzystnym profilem bezpieczeństwa, wywołuje również mniej działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Wchłania się całkowicie po przyjęciu doustnym, ale powinien być przyjmowany podczas posiłku (raz dziennie). Możliwe jest również krótkotrwałe leczenie meloksykamem we wstrzyknięciach domięśniowych (zwykle jednorazowych). Nie należy go stosować szczególnie u dzieci, które nie ukończyły jeszcze 15 roku życia. Terapia skojarzona z innymi preparatami NLPZ oraz kortykosteroidami nie jest zalecana z uwagi na podwyższone ryzyko krwawień w obrębie przewodu pokarmowego. Tabletki z dawką 15 mg meloksykamu są refundowane w Polsce we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach. Wskazania: RZS, ostre postaci artrozy, choroba reumatyczna stawów i zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Postać farmaceutyczna: OTC – tabletki (7,5 mg), Rp – tabletki (7,5 i 15 mg), tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (7,5 i 15 mg), roztwór do wstrzyknięć (10 i 15 mg/1,5 ml).

    Piroksykam (Piroxicamum) - hamuje oba izoenzymy cyklooksygenazy. To kolejny lek o dobrym wchłanianiu po podaniu doustnym. Oprócz działania przeciwbólowego, przeciwzapalnego i przeciwgorączkowego, powoduje m.in. zahamowanie agregacji leukocytów i zmniejszenie wytwarzania czynnika reumatycznego u pacjentów z RZS. Słabiej i krócej niż kwas acetylosalicylowy, hamuje zlepianie się trombocytów. Przenika do mleka i powoduje zahamowanie laktacji, dlatego nie powinien być stosowany u kobiet karmiących piersią. Może wywoływać stan grypopodobny oraz uszkadzać nerki. Nie należy jednak do leków pierwszego rzutu w przypadku wskazań do stosowania leków z grupy NLPZ przez wzgląd na profil jego działań niepożądanych. Wskazania: RZS, zwyrodnieniowo-wytwórcze zmiany kręgosłupa, osteoartroza,ostry napad dny moczanowej, również miejscowo w stanach zapalnych (np. po skręceniach). Postać farmaceutyczna: Rp – tabletki (20 mg), czopki doodbytnicze (20 mg), roztwór do wstrzyknięć (20 mg/ml), żel (50 mg/ml).

    Tenoksykam (Tenoxicamum) - ma identyczne wskazania do zastosowania jak piroksykam. Podobnie powinien być przyjmowany raz dziennie (zwykle w dawce doustnej wynoszącej 20 mg), jednak dłużej jest eliminowany z organizmu. W Polsce nie jest stosowany.

     

    Pochodne naftylobutanonu – alkanony

     

    Nabumeton (Nabumetonum) to prolek, którego aktywny metabolit w sposób wybiórczy hamuje izoenzym COX-2. Maksymalna dawka dobowa tego leku wynosi dwa gramy, przy czym zwykle zaleca się podawanie 0,5-1,0 g doustnie raz lub dwa razy na dobę. Nabumeton wchłania się lepiej z przewodu pokarmowego, gdy przyjmowany jest podczas posiłku. Wykazuje nieznaczne działanie antyagregacyjne. Nie posiada również miejscowego działania drażniącego. Podobnie jak inne NLPZ, nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży (zwłaszcza w III trymestrze), ponieważ jest toksyczny dla płodu. Należy do leków refundowanych w Polsce. Wskazania: pierwotne i wtórne choroby zwyrodnieniowe stawów. Postać farmaceutyczna: Rp – tabletki i tabletki powlekane (500 mg).

     

    Sulfonanilidy

     

    Nimesulid (Nimesulidum) i jego czynne metabolity (jedynie 4-hydroksynimesulid wykrywany jest w osoczu) działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Lek ten posiada również aktywność przeciwgorączkową oraz antyagregacyjną. Dobrze wchłania się w jelitach po podaniu doustnym i hamuje preferencyjnie aktywność izoenzymu COX-2. Nimesulid wykazuje dodatkowo właściwości przeciwutleniające i osłabiające produkcję wolnych rodników. Zalecane jest przyjmowanie 100 mg tego leku dwa razy dziennie w trakcie posiłku. Stosować go mogą dzieci, które ukończyły 12 lat oraz dorośli, ale maksymalnie przez okres 15 dni nieprzerwanej farmakoterapii. Tabletki podlegają refundacji w naszym kraju.

    Wskazania: ostry ból w stanach zapalnych i zwyrodnieniowych, pierwotne bolesne miesiączkowanie, ponadto gorączka towarzysząca przeziębieniom i chorobom zakaźnym. Postać farmaceutyczna: Rp – tabletki (100 mg), granulat lub proszek do sporządzania zawiesiny doustnej (100 mg).

     

    Związki heterogenne o właściwościach koksybów

     

    Celekoksyb (Celecoxibum) - należy do koksybów I generacji. Hamuje niemal czterysta razy silniej aktywność COX-2 niż COX-1. Oprócz działania typowego dla NLPZ, wykazuje również potencjał hamowania rozwoju gruczolaków jelita grubego. Nie wpływa jednak na zahamowanie agregacji płytek krwi. Powinien być przyjmowany niezależnie od posiłków (zwykle w dawce jednorazowej wynoszącej 200 mg na dobę, w razie konieczności maksymalnie 400 mg w dwóch dawkach podzielonych), ponieważ obecność pokarmu opóźnia czas, po którym występuje maksymalne stężenie tego leku w osoczu. Natomiast leki zobojętniające kwas solny w żołądku osłabiają stopień wchłaniania celekoksybu. Przyjmowanie celekoksybu stanowi bardzo częstą przyczynę występowania nadciśnienia tętniczego. Mimo, że lek ten nie wpływa na przebieg porodu, przeciwwskazane jest jego podawanie kobietom w ostatnim trymestrze ciąży oraz karmiącym piersią (podobnie jak innych NLPZ).

    Wskazania: dolegliwości bólowe i stan zapalny w RZS, osteoartrozie i zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, a ponadto, w celu zmniejszenia liczby polipów, w leczeniu rodzinnej gruczolakowatości jelita grubego. Postać farmaceutyczna: kapsułki (100, 200 i 400 mg).

    Eterikoksyb (Etericoxibum) pod względem skuteczności działania zbliżony do naproksenu i diklofenaku, rzadziej niż inne NLPZ wywołuje niepożądane objawy żołądkowo-jelitowe. Wskazania do jego zastosowania stanowią ból i stan zapalny w chorobie zwyrodnieniowej stawów, RZS i ostrej fazie dny moczanowej. Dzienne dawki wahają się od 60-120 mg. Eterikoksyb jest jednak toksyczny po przyjęciu wyższych dawek, dlatego też ma bardzo ograniczone zastosowanie.

    Lumirakoksyb (Lumiracoxibum) - dobrze się wchłania i łatwo przenika do miejsc objętych stanem zapalnym. Wskazany jest głównie w objawowym leczeniu przewlekłej choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego. Wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne zbliżone do diklofenaku (stanowi jego pochodną), ale jest znacznie bezpieczniejszy dla żołądka i jelit. W porównaniu do ibuprofenu, naproksenu i celekoksybu wykazuje jednak zwiększone niebezpieczeństwo działań niepożądanych dotyczących wątroby. Jak wszystkie leki wybiórczo hamujące COX-2, wyraźniej podwyższa również ryzyko wystąpienia zawału lub zatoru mózgowego. Lumirakoksyb, podobnie jak eterikoksyb, nie jest wskazany do stosowania szczególnie u osób w podeszłym wieku i z podwyższonym ryzykiem zaburzeń krążenia. W krajach UE zalecana jednorazowa, dobowa dawka dla tego leku wynosiła 100 mg. Z uwagi na wysokie ryzyko działania hepatotoksycznego, obecnie w podanych wskazaniach dla tego leku zalecane są jednak alternatywne metody leczenia.

    Autor: mgr Monika Pyzio

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.