zarejestruj się zaloguj się

Leki na kaszel

Tekst: mgr Monika Pyzio
Leki na kaszel
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 27. sierpnia, 2014

Kaszel to odruch obronny organizmu, może być suchy lub kaszel mokry. Najczęściej stanowi jeden z objawów przeziębienia, ale niekiedy kaszel towarzyszy innym schorzeniom albo pojawia się na skutek przyjmowania niektórych leków. Często też charakter kaszlu zmienia się wraz z upływem czasu. Wybór odpowiedniego leku przeciwkaszlowego lub wykrztuśnego nie jest więc łatwy.

mgr Monika Pyzio
AUTOR
mgr Monika Pyzio farmaceuta
SPIS TREŚCI:

    Leki przeciwkaszlowe

     

    Leki hamujące odruch kaszlu, czyli leki przeciwkaszlowe, można podzielić na dwie główne grupy:

    1. działające ośrodkowo, a więc hamujące ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym i przez to powodujące podwyższenie progu dla odruchu kaszlowego,
    2. działające obwodowo.

    Leki przeciwkaszlowe o działaniu ośrodkowym cechuje bardzo duża skuteczność, ale wiąże się z tym również znacznie podwyższone ryzyko występowania licznych działań niepożądanych. Najwyższą aktywność przeciwkaszlową wykazują opioidy – kodeina i dekstrometorfan. Wskazane są w stanach męczącego, suchego kaszlu o rożnej etiologii, który nie jest związany z zaleganiem wydzieliny w drogach oddechowych (np. tabletki zawierające sproszkowane ziele tymianku i kodeinę, stosowane są w silnych napadowych atakach suchego kaszlu). Dekstrometoran (Dextromethorphani hydrobromidum) działa z podobną siłą jak kodeina, ale w przeciwieństwie do niej nie wywołuje przyzwyczajenia i uzależnienia oraz nie powoduje zahamowania ośrodka oddechowego. Można go kupić w aptekach również w postaci preparatów dostępnych bez recepty (tabletki, krople doustne i syrop). Efekt jego działania u dorosłych utrzymuje się do 5-6 godzin, a u dzieci nawet trzy godziny dłużej. Niestety, dekstrometorfan może powodować takie działania niepożądane jak: senność, zawroty głowy, biegunkę lub zaparcia.

    Innym lekiem hamującym odruch kaszlu, jest butamirat (Butamiratum) – związek pochodzenia nieopioidowego. Może on być stosowany w objawowym leczeniu ostrego suchego (nieproduktywnego) kaszlu różnego pochodzenia już nawet u dzieci od 3. roku życia, ponieważ jest bezpieczniejszy od preparatów opioidowych, jednak nie dłużej niż przez tydzień. Przedawkowanie tego leku może powodować senność.

     

    Naturalne produkty przeciwkaszlowe

     

    Znacznie bezpieczniejsze są naturalne surowce zawierające śluzy roślinne, które hamują odruch kaszlu na skutek działania osłaniającego na błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, a także żołądka. Podawane są doustnie, najczęściej w postaci syropów lub herbatek ziołowych, osiadają na ścianach błon śluzowych, a dzięki temu łagodzą odczucie drażnienia receptorów kaszlowych i osłabiają odruchowy mechanizm pobudzania wydzielania śluzu w oskrzelach (działanie obwodowe). Ponadto, śluz roślinny zmniejsza stan zapalny i przekrwienie błon, a osłaniając zmienioną chorobowo śluzówkę ułatwia jej regenerację. Duże ilości substancji śluzowych zawierają:

    • porost islandzki (Lichen islandicus),
    • korzeń prawoślazu (Althaeae radix),
    • liście podbiału (Farfarae folium),
    • kwiat dziewanny (Verbasci flos)
    • liście i kwiat malwy (Malvae folium et flos),
    • liście babki (Plantaginis folium).

    Śluzy roślinne to substancje, które praktycznie nie powodują występowania żadnych działań niepożądanych (oprócz reakcji alergicznych u ludzi uczulonych), dlatego mogą być stosowane nawet u małych dzieci i u osób w podeszłym wieku. Jednakże ich działanie przeciwkaszlowe uważa się raczej za bardzo słabe, dlatego stanowią one najczęściej składnik mieszanek ziołowych o działaniu wykrztuśnym (śluzy powodują też rozmiękczenie zalegającej wydzieliny) i stosowane są głównie pomocniczo w leczeniu nieżytów górnych dróg oddechowych.

     

    Leki wykrztuśne

     

    Leki tej grupy ułatwiają odkrztuszanie i usuwanie zalegającego w górnych drogach oddechowych gęstego śluzu poprzez jego upłynnienie, czyli zwiększenie zawartości wody w wydzielinie. Powinny być przyjmowane w czasie posiłku, lub bezpośrednio po nim, i nie później niż na 3 godziny przed snem, a najlepiej do godziny 17.

    W nieżytach gardła, krtani i oskrzeli, szczególnie w trudnościach z odkrztuszaniem, stosowane są mieszanki ziołowe oraz preparaty (syropy, krople, pastylki do ssania, tabletki) zawierające wyciągi roślinne z surowców zawierających saponozydy. Związki te występują głównie w:

    • korzeniu pierwiosnka (Primulae radix),
    • korzeniu lukrecji (Glycyrrhizae radix),
    • korzeniu mydlnicy (Saponariae radix),
    • korzeniu żywokostu (Symphyti radix),
    • w liściach bluszczu (Hederae helicis folium).

    Po podaniu doustnym (preparaty złożone, mieszanki ziołowe i syropy) łagodnie drażnią zakończenia nerwowe w błonie śluzowej dróg oddechowych oraz żołądka, gdzie na drodze odruchu powodują zwiększone wydzielanie wodnistego śluzu w oskrzelach. Surowce te działają też słabo przeciwzapalnie w obrębie dróg oddechowych, natomiast korzeń pierwiosnka dodatkowo przeciwskurczowo, a liść bluszczu – rozkurczowo, przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie.

    Do leków wykrztuśnych drażniących błonę śluzową żołądka (działanie pośrednie) oraz działających bezpośrednio na gruczoły drzewa oskrzelowego, pobudzając je do produkcji dużej ilości płynnej wydzieliny, należą także pochodne gwajakolu: sulfogwajakol (Sulfogaiacolum - syrop, tabletki oraz pastylki do ssania zawierające dodatkowo wyciąg z lukrecji) oraz gwajafenazyna (Guaifenesinum – syroplub tabletki z fosforanem kodeiny). Co ciekawe, syrop zawierający w składzie fosforan kodeiny i sulfogwajakol, polecany jest w leczeniu suchego i uporczywego kaszlu bez odkrztuszania wydzieliny, także u palaczy. Nie wolno go jednak stosować u dzieci poniżej 12. roku życia oraz u kobiet ciężarnych i matek karmiących piersią.

     

    Leki na kaszel - działanie wykrztuśne

     

    Działanie wykrztuśne, ale jednocześnie słabo odkażające, wykazują również olejki eteryczne, które warto stosować przede wszystkim w postaci inhalacji. Do przygotowania roztworu do wziewania (5-10 kropli olejku na szklankę wrzącej wody) stosuje się najczęściej:

    • olejek sosnowy (Pini aetheroleum),
    • olejek tymiankowy (Thymi aetheroleum),
    • olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum),
    • olejek miętowy (Menthae piperitae aetheroleum),
    • olejek anyżowy (Anisi aetheroleum),
    • olejek terpentynowy (Terebinthini aetheroleum).

    Wyciągi i olejki eteryczne z wyżej wymienionych surowców mogą być stosowane w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych górnych dróg oddechowych i oskrzeli z zalegającą wydzieliną. Po podaniu doustnym, w postaci syropów, mieszanek ziołowych lub tabletek, składniki olejków drażnią śluzówkę oskrzeli oraz błonę śluzową żołądka. Wzmagają wówczas czynność wydzielniczą i upłynniają zalegającą wydzielinę, dzięki czemu ułatwiają jej odkrztuszanie. Są to również składniki maści dla dzieci do wcierania w okolicę klatki piersiowej w ostrych stanach zapalnych w obrębie górnych dróg oddechowych.

    Zmianę odczynu, czyli pH wydzieliny gruczołów oskrzelowych, co również powoduje jej upłynnienie, warunkują z kolei sole organiczne:

    • wodorowęglan sodu,
    • chlorek amonu,
    • węglan i wodorowęglan amonowy,
    • chlorek sodu, czy też sól nieorganiczna – benzoesan sodu.

    Stosowane samodzielnie nie są zbyt skuteczne, dlatego stanowią raczej składnik mieszanek wykrztuśnych (chociażby popularna sztuczna sól emska). Stosowane są zwłaszcza w zapaleniu oskrzeli. Po ich podaniu obserwowana jest alkalizacja moczu i soku żołądkowego.

    Tradycyjnie w leczeniu mokrego kaszlu stosowany jest syrop tymiankowy złożony (Sirupus Thymi compositus), który zawiera dodatkowo sole bromu i amoniak. Wyciąg z ziela tymianku rozszerza oskrzela i wzmaga wydzielanie wodnistego śluzu przez gruczoły oskrzelowe, dzięki czemu ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny. Ponadto, zawarte w nim związki fenolowe wykazują działanie przeciwbakteryjne. Natomiast syrop sosnowy złożony (Sirupus Pini compositus), mający w składzie również kodeinę i nalewkę anyżową, to preparat o skojarzonym działaniu wykrztuśnym, przeciwkaszlowym, przeciwbakteryjnym oraz rozkurczającym mięśnie gładkie oskrzeli.

     

    Leki sekretolityczne

     

    Substancje należące do tej grupy, podobnie jak leki wykrztuśne, upłynniają wydzielinę oskrzeli, ale dzieje się to na skutek innego mechanizmu. Leki sekretolityczne powodują bowiem zmianę składu wydzieliny. Wyróżniamy wśród nich trzy grupy leków o odmiennym mechanizmie działania, przy czym największe znaczenie kliniczne mają obecnie leki mukolityczne, które zmniejszają zawartość mukoprotein w wydzielinie dróg oddechowych.

    Coraz częściej zastępują one również leki wykrztuśne, ponieważ wykazują niejednokrotnie wyższą skutecznością działania, przy jednoczesnym nieznacznym wywoływaniu działań niepożądanych. Jednak podawanie tych leków osobom chorującym na żylaki przełyku czy chorobę wrzodową, a także mających osłabiony odruch kaszlowy, również wymaga dużej ostrożności.

    Chyba najbardziej znanym mukolitykiem jest acetylocysteina (Acetylcysteinum), która występuje w postaci tabletek oraz tabletek musujących lub granulatu do sporządzania roztworu doustnego. Powoduje zmniejszenie lepkości i znaczne upłynnienie wydzieliny na drodze rozrywania wiązań disiarczkowych w kwaśnych mukoproteinach śluzu dróg oddechowych i równoczesnego tworzenia wiązań hydrofilnych.

    Z kolei bromheksyna (Bromhexini hydrochloridum), która działa zarówno wykrztuśnie jak i mukolitycznie, jest metabolizowana w wątrobie do aktywnego metabolitu – ambroksolu (Ambroxoli hydrochloridum). Lek ten podobnie nasila wydzielanie mniej gęstego śluzu (normalizuje stosunek wydzieliny śluzowej do surowiczej) i usprawnia transport rzęskowy w oskrzelach (zmniejsza przyleganie śluzu do ścian oskrzeli), przy czym charakteryzuje się większą siłą działania od związku macierzystego i jednocześnie powoduje mniej działań niepożądanych. Również występuje w postaci popularnych syropów (można je stosować już od pierwszego roku życia) i tabletek na kaszel mokry, polecanych zwłaszcza w ostrych i przewlekłych chorobach płuc i oskrzeli, które przebiegają z nadmiernym wydzielaniem trudnego do odkrztuszenia gęstego śluzu.

    Autor: mgr Monika Pyzio

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.