zarejestruj się zaloguj się

Leczenie jaskry – leki na jaskrę

Tekst: mgr Monika Pyzio
Leczenie jaskry – leki na jaskrę
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 25. kwietnia, 2014

Jaskra to poważny problem okulistyczny, stanowi bowiem jedną z głównych przyczyn ślepoty. W farmakoterapii tej choroby stosowane są, dostępne wyłącznie na receptę, leki przeciwjaskrowe w postaci kropli do oczu. Celem ich aplikowania do worka spojówkowego jest obniżenie zbyt wysokiego ciśnienia śródgałkowego, głównej przyczyny występowania jaskry.

mgr Monika Pyzio
AUTOR
mgr Monika Pyzio farmaceuta
SPIS TREŚCI:

    Czym jest jaskra?

     

    Jaskra to neurodegeneracyjna choroba oczu, która doprowadza do uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek siatkówki, czemu towarzyszą ubytki w polu widzenia. Przyczyną takiego stanu jest zbyt wysokie ciśnienie panujące w gałce ocznej. Do podstawowych czynników ryzyka rozwoju tej choroby zaliczamy:

    • występowanie jaskry u najbliższych krewnych,
    • krótkowzroczność (im większa, tym większa predyspozycja do wystąpienia jaskry),
    • zaburzenia gospodarki tłuszczowej,
    • niskie ciśnienie ogólne krwi,
    • zaburzenia krążenia obwodowego,
    • przewlekłą sterydopatię.

    Wyróżniamy jaskrę pierwotną, której wystąpienia nie poprzedza żadna choroba oczu, oraz jaskrę wtórną, stanowiącą na przykład powikłanie istniejącego lub przebytego zapalenia wewnątrzgałkowego, zaburzeń w mikrokrążeniu, albo też choroby ogólnej bądź rozwijającą się w wyniku noszenia soczewek kontaktowych.

    Kolejny podział obejmuje zdecydowanie najczęściej występującą jaskrę prostą (z otwartym kątem przesączania), mogącą przebiegać z normalnym lub z wysokim ciśnieniem śródgałkowym, a także jaskrę ostrą (z wąskim kątem przesączania), której ciężkie ataki objawiają się bólami głowy, nudnościami oraz wymiotami. W jaskrze prostej występuje nadprodukcja cieczy wodnistej, ale możliwy jest jej odpływ na zewnątrz oka, natomiast w jaskrze zamykającego się kąta przesączania proces ten jest znacznie utrudniony.

     

    Leczenie jaskry a niepożądane efekty farmakoterapii

     

    Nasilenie ryzyka rozwoju jaskry i częstość tej choroby wzrasta wraz z wiekiem. Szanse na pomyślne rokowanie leczenia są tym większe, im szybciej problem ten zostanie zdiagnozowany oraz im wcześniej wdroży się odpowiednie leczenie. Jest to jednak trudne, z uwagi na mało uchwytne, zwłaszcza na początku, subiektywne objawy. Warto więc regularnie odwiedzać okulistę i wykonywać badania kontrolne. Bezwzględnie powinni to czynić zwłaszcza krótkowidze, ponieważ krótkowzroczność często prowadzi do jaskry.

    W początkowym etapie leczenia jaskry stosuje się leki podawane miejscowo, głównie roztwory proste i złożone pod postacią kropli do oczu (dostępne są wyłącznie na receptę, a wiele z nich podlega również refundacji w Polsce). Bardziej zaawansowana choroba lub stan nieulegający poprawie po zastosowanej farmakoterapii wymaga zaś interwencji chirurgicznej lub laserowej. W leczeniu farmakologicznym jaskry wykorzystywane są wybrane leki z grupy β‑blokerów, sympatykomimetyków i inhibitorów anhydrazy węglanowej, a także parasympatykomimetyki oraz pochodne prostaglandyn. W stanach nagłych (ostre napady jaskry) zastosowanie znajdują również niektóre diuretyki osmotyczne,np.20 % roztwór mannitolu, które powodują odpływ cieczy wodnistej z wnętrza oka do naczyń krwionośnych, przez co dochodzi do szybkiego spadku ciśnienia śródgałkowego. Środki te wpływają również na otwarcie kąta tęczówkowo-rogówkowego.

    Wszystkie leki przeciwjaskrowe mają na celu efektywne i trwałe obniżenie ciśnienia śródgałkowego do wartości prawidłowej, głównie poprzez ograniczenie produkcji cieczy wodnistej oraz ułatwienie jej odpływu i transportu. Jaskra jest schorzeniem o charakterze przewlekłym, dlatego jej leczenie farmakologiczne trwa zwykle wiele lat, a nierzadko nawet do końca życia pacjenta. Warto podkreślić fakt, iż leki te wyłącznie ograniczają lub hamują postęp choroby, nie mogą jednak cofnąć zaistniałych już zniszczeń komórek siatkówki i nerwu wzrokowego.

    Długotrwale stosowane leki przeciwjaskrowe po pewnym czasie mogą powodować rozwój objawów uczulenia w oku (tzw. monokeratopatia – oczy wówczas robią się czerwone). U niektórych pacjentów po długotrwałej farmakoterapii obserwowano zaś osłabienie reakcji na leczenie. Leki te mogą również nasilać pewne objawy jaskry, głównie takie jak: opadanie powiek, podwójne widzenie, czy też ogólne osłabienie. Ponadto, stosowanie kropli do oczu, które znajdują się w pojemnikach wielorazowego użytku, stwarza niebezpieczeństwo rozwoju bakteryjnego zapalenia rogówki, dlatego preferowane są ich postaci jednodawkowe (minimsy). Przy aplikacji leków przeciwjaskrowych trzeba pamiętać, aby nie zakraplać ich do oka, kiedy mamy założone soczewki kontaktowe (należy je zdjąć, głównie po to, by uniknąć ich przebarwień, i można założyć ponownie dopiero po upływie minimum 15 minut od zastosowania kropli).

     

    Leki na jaskrę – blokujące receptory β-adrenergiczne

     

    β-adrenolityki wykorzystywane są głównie w farmakoterapii jaskry prostej. Działają na receptory β, które występują w różnych częściach gałki ocznej (w rogówce, tęczówce, ciele rzęskowym), a także oraz w drobnych naczyniach źrenicy i nerwie wzrokowym. Poprzez zmniejszenie wytwarzania cieczy wodnistej, skutecznie obniżają ciśnienie śródgałkowe. Stosowane w preparatach prostych nie wywierają przy tym żadnego wpływu na szerokość źrenic ani na akomodację oka. Mogą być podawane tylko dwa razy na dobę (rano i wieczorem) do worka spojówkowego, ponieważ ich działanie utrzymuje się względnie długo. Stanowią leki pierwszego wyboru w początkowej monoterapii jaskry otwartego kąta przesączania (w tym jaskra u chorych z okiem bezsoczewkowym). Wskazaniem do ich stosowania jest głównie jaskra wtórna o różnorodnej etiologii.

    Tymolol (Timololum) - to najskuteczniejszy β-bloker, który jest stosowany w okulistyce. Działa w sposób niewybiórczy na receptory β1 i β2. Tymolol występuje w stężeniach 0,1-0,5 %. Początek jego działania występuje po upływie około 10–30 minut od chwili zakroplenia i utrzymuje się nawet całą dobę, przy czym największy spadek ciśnienia wewnątrzgałkowego obserwuje się najwcześniej po godzinie od aplikacji leku. Epinefryna lub pilokarpina nasilają działanie farmakologiczne tymololu zmniejszające ciśnienie śródgałkowe. Postać farmaceutyczna: preparaty proste – Rp – krople do oczu, roztwór (2,5 i 5 mg/ml), żel do oczu (1 mg/g); preparaty złożone – Rp – krople do oczu z latanoprostem, dorzolamidem, brinzolamidem oraz winianem brymonidyny.

    Betaksolol (Betaxololum) - lek ten działa wybiórczo na receptory β1, ale w dużych dawkach może również wywierać wpływ na receptory β2. Po zastosowaniu miejscowym, betaksolol wykazuje minimalny wpływ na płuca i układ sercowo-naczyniowy. Zaczyna działać pół godziny po zakropleniu i jest aktywny do 12 godzin.Postać farmaceutyczna: krople do oczu, roztwór (5 mg/ml) lub zawiesina (2,5 mg/ml).

    Karteolol (Carteololum) - to kolejny nieselektywny lek, który dobrze i szybko przenika przez nabłonek i śródbłonek rogówki oka. Podany miejscowo usprawnia mikrokrążenie krwi w tkankach oka oraz zapewnia ochronę pola widzenia. Chlorowodorek karteololu (Carteololi hydrochloridum) w postaci kropli do oczu o przedłużonym uwalnianiu może być stosowany tylko raz dziennie.Postać farmaceutyczna: krople do oczu (20 mg/ml).

    Metypranolol (Metipranololum) - chlorowodorek metypranololu (Metipranololi hydrochloridum) występuje w kroplach do oczu samodzielnie (0,1 % i 0,3 %) lub w skojarzeniu z pilokarpiną. Charakteryzuje się podobnym działaniem jak tymolol. Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu (1 i 3 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczu z chlorowodorkiem pilokarpiny (1,118 mg/ml).

    Działania niepożądane i przeciwwskazania:

    β-adrenolityki stosowane miejscowo mogą powodować zespół suchego oka, podrażnienie oczu i zaburzenia widzenia. Leki tej grupy stwarzają, ponadto, niebezpieczeństwo rozwoju ogólnych działań niepożądanych, do których należą głównie:

    • zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego,
    • bradykardia,
    • dolegliwości astmatyczne,
    • niewydolność oddechowa.

    Pacjenci uskarżają się też na bóle głowy oraz uczucie zmęczenia i osłabienia. Wśród przeciwwskazań do stosowania β-blokerów należy wymienić: zwyrodnienie rogówki, współistniejącą astmę oskrzelową oraz spastyczne zapalenie oskrzeli, ciężką przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), zaburzenia przewodnictwa i niewydolność serca, a także ciężki alergiczny nieżyt nosa.

     

    Leki na jaskrę – leki z grupy sympatykomimetyków

     

    Agoniści receptorów α2

     

    Mechanizm działania tej grupy leków w terapii jaskry jest podobny jak dla β‑adrenolityków, dlatego podawane są przy przeciwwskazaniach do stosowania opisanych powyżej związków, bądź też jako leczenie wspomagające w połączeniu z innymi lekami obniżającymi ciśnienie wewnątrzgałkowe. Również nie powodują rozszerzenia źrenic ani nie wpływają na skurcz naczyń włosowatych siatkówki. Po zaaplikowaniu agonistów receptorów α2 do worka spojówkowego dochodzi do zmniejszonego wytwarzania cieczy wodnistej i nasilonego odpływu naczyniówkowo-twardówkowego, w wyniku czego obniżeniu ulega ciśnienie w gałce oka.

    Brymonidyna (Brimonidinum) - znajduje zastosowanie w długoterminowym leczeniu jaskry zarówno w monoterapii jak i w terapii skojarzonej z β-blokerami. Podawana jest w postaci winianu (Brimonidini tartras), jako 0,2 % roztwór, dwa razy na dobę po jednej kropli. Wiąże się w sposób odwracalny z melaniną w tkankach oka. Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, roztwór (2 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczu z tymololem.

    Apraklonidyna - to kolejny analog klonidyny, który wykorzystywany jest jednak głównie w celu zapobiegania wzrostowi ciśnienia śródgałkowego występującego po zabiegach chirurgicznych w obrębie gałki ocznej (1 % roztwór). Stosuje się go również w ostrych napadach jaskry, ponieważ lek ten wykazuje szybki początek działania. Roztwór apraklonidyny o stężeniu 0,5 % podawany jest trzykrotnie w ciągu dnia.

    Działania niepożądane i przeciwwskazania:

    Do działań niepożądanych α2-sympatykomimetyków zaliczamy głównie objawy podrażnienia oczu (pieczenie oczu, uczucie obecności ciała obcego, kłucie, przekrwienie i świąd) oraz miejscowe reakcje alergiczne (m.in. zapalenie, obrzęk, światłowstręt) i przymglone widzenie. Sporadycznie obserwuje się objawy ogólnoustrojowe, a mianowicie spadek ciśnienia krwi, uczucie zmęczenia, senność (nasilona zwłaszcza u dzieci), czy też zawroty i bóle głowy. Leków tych nie należy podawać, zwłaszcza przy współistniejących poważnych dolegliwościach sercowo-krążeniowych. Nie zaleca się również ich jednoczesnego stosowania z inhibitorami monoaminooksydazy, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi oraz innymi sympatykomimetykami.

     

    Leki na jaskrę – dipiweryna

     

    Ta pochodna adrenaliny, która łatwiej od niej przenika przez rogówkę oka. Ulega szybkiej hydrolizie do macierzystego związku, który poprawia odpływ cieczy wodnistej wskutek stymulacji receptorów β2-adrenergicznych. Stosowana jest w jaskrze z otwartym kątem przesączania. Podaje się jedną kroplę 0,1 % roztworu dipiweryny co 12 godzin.

    Pacjenci najczęściej uskarżają się na pieczenie oczu, zaczerwienienie spojówek, oraz zaburzone widzenie. Obserwowane jest ponadto rozszerzenie spojówek. Wśród działań niepożądanych dipiweryny wskazuje się również na zatkany nos i uszkodzenie jego śluzówki. Dipiweryny nie należy podawać w jaskrze z wąskim kątem przesączania, ponieważ sama może wywoływać taki objaw.

     

    Leki na jaskrę – inhibitory anhydrazy węglanowej

     

    Inhibitory anhydrazy węglanowej również powodują efektywne zmniejszenie produkcji cieczy wodnistej, a dzięki temu skutecznie obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe.

    Acetazolamid (Acetazolamidum) - to jedyny stosowany ogólnie inhibitor anhydrazy węglanowej. Wykorzystywany jest głównie w ostrych napadach jaskry (doustnie, cztery razy dziennie po 250 mg), szczególnie w krótkotrwałym leczeniu przedoperacyjnym, podejmowanym w celu obniżenia ciśnienia śródgałkowego u dorosłych. Postać farmaceutyczna: tabletki (250 mg).

    Dorzolamid (Dorzolamidum) - jest stosowany przede wszystkim w przewlekłym leczeniu jaskry z otwartym kątem przesączania. Podaje się go miejscowo zarówno w monoterapii jak i w połączeniu z β‑adrenolitykami. Nie wpływa na rozszerzenie źrenic ani na akomodację oka. Jego 2 % roztwór wkraplany jest trzy razy na dobę. Początek działania tego leku obserwuje się w ciągu godziny od podania. Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, roztwór (20 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczy z timololem.

    Brynzolamid (Brinzolamidum) - to lek o podobnej charakterystyce jak dorzolamid. Brynzolamid stosowany jest jednak w postaci 1 % roztworu, który aplikuje się do oka dwa razy dziennie.Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, zawiesina (10 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczy z timololem.

    Działania niepożądane i przeciwwskazania:

    Po zastosowaniu inhibitorów działających miejscowo bardzo często pojawia się uczucie kłucia i palenia w oku. Może wystąpić również przejściowe zamglenie widzenia i krótkowzroczność, dyskomfort w gałkach ocznych i swędzenie. Pacjenci zgłaszają ponadto bóle głowy, zaburzenia smaku, suchość w ustach i podrażnienie gardła, reakcje alergiczne, czy też parestezje. Żaden lek z tej grupy nie powinien być podawany w ciężkich zaburzeniach czynności nerek, kwasicy hiperchloremicznej oraz przy nadwrażliwości na sulfonamidy.

     

    Leki na jaskrę – leki z grupy parasympatykomimetyków

     

    Leki te, podane miejscowo do gałki ocznej, powodują długotrwały skurcz mięśnia rzęskowego i mięśnia zwieracza źrenicy. Ich działanie miotyczne objawia się zwężeniem źrenic. Kilkugodzinny spadek ciśnienia śródgałkowego to wynik rozszerzenia przewodów, którymi sprawniej odprowadzana jest ciecz wodnista. W farmakoterapii jaskry zastosowanie znajduje głównie pilokarpina, natomiast inny lek z tej grupy – karbachol, podaje się wyłącznie w lecznictwie zamkniętym w trakcie zabiegów okulistycznych (roztwór do stosowania wewnątrzgałkowego) oraz w celu zmniejszenia nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego w pierwszych godzinach po operacji zaćmy.

    Pilokarpina (Pilocarpinum) - chlorowodorek pilokarpiny (Pilocarpini hydrochloridum) to zdecydowanie najczęściej stosowany lek tej grupy w farmakoterapii jaskry pierwotnej z otwartym i wąskim kątem przesączania. Występuje w postaci 2 % roztworu, który zakrapla się do oka nawet cztery razy w ciągu dnia, ponieważ jego działanie utrzymuje się tylko przez 4‑8 godzin. Może być podawany również w ostrym ataku jaskry z zamkniętym kątem przesączania (1 kropla co 5 min aż do uzyskania zwężenia źrenicy).Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu (20 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczu z chlorowodorkiem metipranololu.

    Działania niepożądane i przeciwwskazania:

    Pilokarpina może powodować przejściowe zaburzenia widzenia w postaci krótkowzroczności, szczególnie u młodszych pacjentów. Występują również dokuczliwe problemy z widzeniem o zmierzchu i w porze nocnej. Obserwuje się nasilone wydzielanie łez i zaczerwienienie oczu, a chorzy uskarżają się ponadto na pieczenie, świąd, kłucie w miejscu aplikacji leku oraz na przejściowe bóle oczu i głowy. Parasympatykolityków nie należy stosować w jaskrze wtórnej spowodowanej soczewkami kontaktowymi, ale również w ostrym zapaleniu tęczówki i ciałka rzęskowego oraz przy odwarstwieniu siatkówki i w uszkodzeniu rogówki.

     

    Leki na jaskrę pochodne prostaglandyn i prostamidy

     

    Analogi prostaglandyny F

     

    Latanoprost i trawoprost to proleki, które usprawniają odpływ cieczy wodnistej przez przestrzeń naczyniówkowo-twardówkową, dzięki czemu obniżają ciśnienie śródgałkowe. Nie wywierają wpływu na produkcję cieczy wodnistej ani na krążenie krwi wewnątrz gałek ocznych. Stosowane są u pacjentów z jaskrą prostą, jako leki pierwszego rzutu, głównie dlatego, że wykazują silne działanie. Podaje się je tylko raz na dobę – najlepiej wieczorem. Przeciwwskazane są przy jaskrze zapalnej.

    Latanoprost (Latanoprostum) - stosuje się w postaci 0,005 % roztworu. Po podaniu jednorazowym zapewnia równomierne obniżenie ciśnienia śródgałkowego przez 24 godziny lub dłużej, a po przerwaniu długotrwałego stosowania tego leku, jego efekty działania mogą utrzymywać się nawet przez dwa tygodnie. Wkraplany częściej niż raz na dobę paradoksalnie może spowodować osłabienie działania zmniejszającego ciśnienie wewnątrzgałkowe.Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, roztwór (0,05 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczy z timololem.

    Tafluprost (Tafluprostum) - ten fluorowany analog prostaglandyny wykazuje dwunastokrotnie większe powinowactwo do receptora prostaglandynowego niż latanoprost. Tafluprost, podobnie jak inne leki teki grupy, zakrapla się na noc.Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, roztwór (0,015 mg/ml).

    Trawoprost (Travoprostum) - występuje w postaci 0,004 % roztworu, który również podawany jest miejscowo do worka spojówkowego. Nie zaleca się jego stosowania u dzieci i młodzieży.Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu, roztwór (0,04 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczy z timololem.

    Działania niepożądane:

    Do najczęściej obserwowanych miejscowych działań niepożądanych tych leków zalicza się widoczne nagromadzenie brązowego pigmentu w tęczówce, podrażnienie oraz przekrwienie gałki ocznej i spojówek, uczucie ciała obcego, bólu i suchości w oku, obrzęki rogówki i oczodołowe oraz związane z tymi objawami zaburzenia widzenia. Może wystąpić również stopniowe zwiększenie pigmentacji, długości, grubości i liczby rzęs. Rzadziej dochodzi zaś do rozwoju zapalenia tęczówki lub brzegów powiek. Niekiedy pojawia się wysypka.

     

    Syntetyczne prostamidy

     

    Bimatoprost (Bimatoprostum) - jest spokrewniony z prostaglandyną F, wiąże się jednak z receptorami prostamidowymi. Również usprawnia odpływ cieczy wodnistej, ale działa nieco skuteczniej niż estry prostaglandyn. Podawany jest raz dziennie pod postacią 0,01 % i 0,03 % roztworu, a początek jego działania obserwuje się dopiero po upływie około czterech godzin od aplikacji. Wywołuje podobne działania niepożądane, jak te wymienione powyżej.Postać farmaceutyczna: preparaty proste – krople do oczu (0,1 i 0,3 mg/ml); preparaty złożone – krople do oczy z timololem.

    Autor: mgr Monika Pyzio
    Znaleziono: 3 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 3 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.