zarejestruj się zaloguj się

Toksyczna przyjaźń

Tekst: mgr Aleksandra Kijewska
Toksyczna przyjaźń
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 07. maja, 2014

Toksyczna przyjaźń opiera się na chęci manipulacji drugą osobą i czerpaniu z tej znajomości konkretnych korzyści. Kontakt z toksycznym przyjacielem ma destrukcyjny wpływ: zmniejsza poziom energii, obniża samopoczucie i pewność siebie.

mgr Aleksandra Kijewska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Czym jest zdrowa przyjaźń?

     

    Przyjaźń to trwała i głęboka relacja. Osoby zaprzyjaźnione łączy więź emocjonalna, duchowa, często intelektualna. Najczęściej wybiera się na przyjaciół osoby, które są w jakiś sposób podobne do nas samych, dzielą te same zainteresowania, sposób postrzegania rzeczywistości, mają podobną wrażliwość i potrzeby. Osoby, z którymi tworzy się bliskie relacje, dużo mówią o człowieku („Pokaż mi z kim się przyjaźnisz, a powiem ci kim jesteś”).

    Pod wieloma względami przyjaźń jest podobna do miłości. Warunkiem jej przetrwania jest wzajemne zaangażowanie w relację. Aby powstała, potrzebny jest spędzany ze sobą czas, wspólne przeżycia i doświadczenia, które są podstawą do tworzenia więzi i wzajemnego zaufania.

    Różnica między związkiem intymnym a przyjacielską zażyłością jest taka, że kiedy już powstanie więź między przyjaciółmi, bliskość fizyczna i częste spotkania nie są konieczne. Miłość, podobnie jak ogród, trzeba pielęgnować; w przyjaźni najistotniejsza jest bezinteresowna życzliwość i akceptacja drugiej osoby z „całym dobrodziejstwem inwentarza” wad i zalet.

    Przyjaciel to ktoś, kto nie tylko nie zazdrości sukcesów, ale potrafi się nimi cieszyć, wspiera i dodaje otuchy w trudnych chwilach.

    Żyjemy w narcystycznej kulturze, której istotnym elementem jest otaczanie się ludźmi kojarzonymi z sukcesem i prestiżem. Badania wykazują, że ludzie zawierają bardziej powierzchowne związki (definiowane ilością znajomych i „lajków” na Facebooku), przejawiają coraz większą skłonność do traktowania instrumentalnie ludzi (zawierając znajomości z kimś „ kogo warto znać” i takie, które mogą przynieść wymierne korzyści).

    Przyjaźń jest przeciwieństwem fasadowych kontaktów, wynikających z pełnionej roli społecznej i kreowania publicznego wizerunku.

    Prawdziwych przyjaciół cechuje radość przebywania ze sobą i poczucie bezpieczeństwa, wynikającego z bycia autentycznym. W tej relacji liczy się możliwość wymiany myśli i uczuć, otwartość, umiejętność odsłonięcia się, bycie prawdziwym i szczerym. Nieodłącznym elementem przyjaźni jest bezinteresowność. Potrzeba kontaktu nie wynika z chęci odniesienia korzyści, tylko z wzajemnego zaangażowania i przyjemności bycia razem i dzielenia się sobą.

     

    Czym jest toksyczny związek?

     

    Najczęstszą przyczyną tworzenia niezdrowych relacji, opartych na manipulowaniu, jest niska samoocena i poczucie niższości.

    Toksyczny związek powstaje kiedy przyjaciel wypełnia jakieś deficyty i odzwierciedla własny (najczęściej ukryty) problem. Może być tak, że osoba dobiera sobie ludzi, których podziwia i takich, jakimi sama chciałaby się stać, albo takich, w obecności których może czuć się lepsza, mądrzejsza, atrakcyjniejsza. Przyjaciel pełni wtedy rolę podobną do tej, jaka przypadła Piętaszkowi Robinsona Crusoe. Osoba która godzi się pełnić rolę „pazia królowej”, może również czerpać korzyści z takiej relacji, ponieważ dzięki niej czuje się potrzebna. Za pośrednictwem przebojowego przyjaciela uczestniczy w interesujących wydarzeniach i poszerza grono znajomych.

    Przykłady toksycznego związku:

    • syndrom ofiara i wybawca - jedna z osób ma wiecznie emocjonalne problemy, które za każdym razem relacjonuje przyjacielowi oczekując od niego rady, pomocy i wsparcia, a przede wszystkim uwagi i czasu poświęconego sobie. Druga osoba pełni rolę ratownika, dzięki temu czuje się wyróżniona, ważna i potrzebna. Dowartościowuje się przez fakt, że jest kimś, kto jest silniejszy, doradza, wskazuje kierunek;
    • emocjonalny wampiryzm - przyjaciel nieustannie skarży się na swój los, obwinia otoczenie za wszystkie swoje nieszczęścia, zazwyczaj jest smutny, rozdrażniony albo zgorzkniały. Kontakt z emocjonalnym wampirem odbiera energię, wywołuje zmęczenie, rozbicie emocjonalne, pustkę, irytację lub przygnębienie;
    • nadmierne krytykowanie - wytykanie przyjacielowi jego wad, błędów i niedoskonałości;
    • brak poszanowania granic, wścibstwo i natarczywość - taka postawa prowadzi do nadużyć i wykorzystywania, chęci czerpania korzyści z przyjaźni; przejawia się oczekiwaniem pomocy w załatwianiu różnych spraw, pożyczaniem pieniędzy i osobistych przedmiotów, częstym przebywaniem w domu przyjaciela, długimi rozmowami telefonicznym, itp. Może też się objawiać nadmiernym wścibstwem, natarczywością, chęcią poznania szczegółów z jego życia;
    • nadmierne absorbowanie uwagi poprzez skupianie jej tylko na sobie - taka potrzeba manifestuje się oczekiwaniem, że przyjaciel będzie pełnił rolę słuchacza, ją samą niespecjalnie interesują przeżycia innych;
    • obłuda, brak dyskrecji - ujawnianie sekretów i tajemnic przyjaciela, plotkowanie na jego temat, świadome szkodzeniu mu.

     

    Toksyczni ludzie - jak rozpoznać?

     

    W kontakcie z toksycznymi ludźmi samopoczucie po spotkaniu z nimi jest gorsze niż przed nim. Zmiany te zachodzą zarówno na poziomie emocji, jak i na poziomie ciała: złe samopoczucie, podenerwowanie, niepokój albo znużenie, jak również objawy somatyczne (zmęczenie, problemy z oddychaniem, kołatanie serca, kłucie w okolicy klatki piersiowej, pocenie się rąk) - to najczęstsze sygnały tego, że w relacji dzieje się coś złego.

    Kontakt z osobami, które na różne sposoby „zatruwają”, powoduje też zmianę w zachowaniu. Może to być nadmierna uległość, wycofanie, niepewność, lub przeciwnie: opryskliwość i bierna lub czynna agresja (pasywna agresja może manifestować się na przykład „zapominaniem” o umówionym spotkaniu, ironią lub ostentacyjnym lekceważeniem).

    Zmianom w zachowaniu towarzyszą niewerbalne reakcje: zacinanie się, jąkanie, przesadnie cichy lub podniesiony głos, czerwienienie się lub blednięcie, inna niż zwykle postawa ciała (nadmierne „kulenie się w sobie”, opuszczanie głowy, wykonywanie mimowolnych ruchów (zaciskanie dłoni, manipulowanie przedmiotami), lub zaciskanie pięści, tworzenie bariery z rąk czy nóg, odgradzanie się za pomocą własnej torebki, jak stołu czy krzesła.

    W „zdrowym kontakcie” czuje się dodatkowy przypływ energii i poprawę samopoczucia, w kontakcie z toksycznymi osobami prawdopodobieństwo tego, że trudno będzie znaleźć odpowiednie słowa, a potknięcie się, lub oblanie kawą jest bardzo duże.

    Zwykle objawy te świadczą o zmanipulowaniu, poniżeniu, zlekceważeniu albo wykorzystaniu osoby przebywającej w towarzystwie osoby toksycznej. Dlatego ważne jest żeby nauczyć się zwracać uwagę na sygnały płynące z ciała. W kontakcie z osobami, które uważa się za przyjaciół czujność jest przeważnie uśpiona, ponieważ nie analizujemy ich zachowań obdarzając je kredytem zaufania.

     

    Toksyczni ludzie - jak sobie radzić?

     

    W tworzeniu zdrowych związków pomocna jest samoświadomość oraz znajomość własnych deficytów. Osoby, które otrzymały za mało wsparcia i miłości od rodziców, mogą szukać akceptacji i bliskości u przyjaciół, osaczając ich swoimi potrzebami i próbując „uwiesić” się na nich emocjonalnie. Mogą również starać się zadowolić przyjaciela kosztem własnych potrzeb, aby w ten sposób zdobyć jego sympatię.

    Z kolei ciągła potrzeba zwracania uwagi na siebie, imponowania innym, wchodzenie w rolę gwiazdy często jest próbą kompensowania sobie braku uwagi w dzieciństwie. Jeżeli ktoś wie o sobie, że ma zaniżone poczucie własnej wartości, może świadomie dobierać przyjaciół i odcinać się od osób manipulujących innymi, na przykład dążącymi do skupiania na sobie uwagi. Ma również szansę na zauważenie tych mechanizmów u siebie.

    Samoświadomość pomaga wyrwać się z zaklętego kręgu osób, które grają rolę przyjaciół, ale kierują się egoistycznymi pobudkami. Pomocne jest zadanie sobie pytania: „Dlaczego zawsze trafiam na te same osoby: krytyczne, dominujące albo bezradne i oczekujące pomocy?”

    Przykład toksycznego związku:

    Monika i Kasia znały się od dawna. Kasia nie potrafiła ułożyć swoich relacji z mężczyznami. Żaden związek nie trwał dłużej niż kilka miesięcy. Po kolejnym rozstaniu zaczęła odwiedzać Monikę coraz częściej i podczas każdego spotkania opowiadała o swoich przeżyciach i rozterkach, szczegółowo analizując swój związek. Monika współczuła przyjaciółce, więc słuchała jej zwierzeń i starała się wspierać Kasię w trudnych dla niej chwilach. Kiedy któregoś dnia zaprotestowała, mówiąc, że jest już zmęczona wiecznym wysłuchaniem jej problemów, Kasia obraziła się na nią. Podczas kolejnego spotkania Monika czuła się przygnębiona i zwierzyła się z tego przyjaciółce, na co Kasia zareagowała w sposób oschły i zdawkowy. Monika poczuła się zraniona i wykorzystana. Postanowiła zerwać kontakt z Kasią. W trakcie terapii uświadomiła sobie, że prawie zawsze jej bliskie relacje opierały się na jej nadmiernym zaangażowaniu i pomaganiu innym. Sama otrzymywała w zamian niewiele. Zrozumiała, że emocjonalny wzorzec, jaki ukształtował się w jej dzieciństwie (chęć sprawiania przyjemności matce) powodował, że wybierała podobne do niej osoby, a nie otrzymywała wsparcia, bo sama zaniedbywała swoje potrzeby.

    Receptą na poradzenie sobie z toksycznymi ludźmi może być zerwanie z nimi kontaktu. Można też starać się uzdrowić relację poprzez zmianę swojego zachowania. Kiedy manipulacje zostaną zauważone i rozpoznane, można poradzić sobie z nimi demaskując je (mówiąc na przykład: „Nie podoba mi się to, że mnie kontrolujesz”, „To, że czujesz się nieszczęśliwa, nie usprawiedliwia twojej nieuprzejmości”, „Nie jestem odpowiedzialna za twoje życie, samopoczucie, itp.). Pomocna jest też asertywność i jasne stawianie granic (na przykład: „Nie mogą ci poświęcić dzisiaj całego dnia, muszę się zająć swoimi sprawami”, „Nie prosiłam cię o radę w sprawie ubioru, urządzania domu, swojego małżeństwa, itd.).

     

    Toksyczna przyjaźń a płeć i osobowość

     

    Istnieje wiele stereotypów na temat męskiej i kobiecej przyjaźni. Zgodnie z nimi najczęściej niezdrowe relacje powstają między kobietami, ponieważ oparte są na rywalizacji, zazdrości i braku szczerości; z kolei „prawdziwa męska przyjaźń” jest przesadnie gloryfikowana.

    Według innych opinii mężczyźni nie potrafią nawiązywać bliskich związków, ponieważ są nastawieni zadaniowo i mają problemy z wyrażaniem uczuć, a dla kobiet relacje z innymi są najważniejsze, dlatego podtrzymują i pielęgnują przyjaźnie.

    Żyjemy w czasach transformacji, dawniej mężczyźni najczęściej rywalizowali ze sobą. Dzisiaj jest więcej przyzwolenia na okazywanie uczuć przez mężczyzn, którzy coraz częściej rozwijają w sobie umiejętności miękkie (empatia, wrażliwość). W związku z tym coraz więcej z nich ma potrzebę posiadania przyjaciół i zaangażowania w związki.

    Badania wykazują, że płeć gra drugorzędną rolę. O tym, czy relacja ta będzie zdrowa czy toksyczna, decydują nie płeć, tylko umiejętności społeczne i emocjonalne.

    Autor: mgr Aleksandra Kijewska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.