zarejestruj się zaloguj się

Co decyduje o płci?

Tekst: mgr Joanna Choińska
Co decyduje o płci?
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 01. października, 2013

Określenie tego kto jakiej jest płci wydaje się bardzo proste. Okazuje się, że wcale takie nie jest. Płeć nie jest determinowana tylko przez to ja wyglądamy „na pierwszy rzut oka”. O tym czy jesteśmy kobietą, czy mężczyzną decydują geny, narządy płciowe z jakimi się rodzimy, hormony, psychika oraz to jaką rolę pełnimy w społeczeństwie.

mgr Joanna Choińska
AUTOR
mgr Joanna Choińska seksuolog, psycholog
SPIS TREŚCI:

    Płeć a zewnętrzne czynniki

     

    Płeć dla nas, ludzi, a także dla sporej grupy zwierząt jest niezbędna do tego, aby powstało nowe życie. Ale oprócz różnic w narządach rozrodczych, różnimy się jeszcze w wielu innych względach. Dlaczego? Po pierwsze, żebyśmy mogli łatwo zauważyć, kto jest innej płci niż my, a co za tym idzie łatwiej jest nam szukać potencjalnego partnera/partnerki. Różnice w tym jak się zachowujemy, co lubimy, jakie mamy predyspozycje też w dużej mierze jest uwarunkowane przez płeć, ale tworzyło się nawet przez setki lat i jest wytworem kulturowym. Dlatego to co kobiece, a co męskie wcale nie jest takie oczywiste, różni się w zależności od szerokości geograficznej, religii, a nawet uwarunkowań w lokalnej społeczności.

     

    Płeć genetyczna

     

    O tym kim będziemy pod względem genetycznym decyduje chromosom Y, wszystko rozgrywa się już w momencie zapłodnienia. W tej klasyfikacji wyróżniamy dwie płcie:

    1. homogametyczną - charakteryzuje się dwiema takimi samymi gametami, czyli XX,
    2. heterogametyczną - charakteryzuje się dwiema różnymi gametami, czyli XY.

    Chromosom X nie zmienił się u ssaków od milionów lat. W początkowych etapach rozwoju embrionalnego kobiety jeden z dwóch chromosomów X ulega losowej inaktywacji. Proces ten nazywa się lionizacją, a w jego wyniku powstaje ciałko Barra. Celem tej inaktywacji jest zmniejszenie różnic w aktywności genów położonych na chromosomie X między osobnikami żeńskimi a męskimi.

    Przyjmuje się, że chromosom Y powstał w trakcie ewolucji z chromosomu X, który stopniowo tracił materiał genetyczny. Jest on niezwykle ważny, bo to on decyduje o płci genetycznej. U człowieka chromosom Y składa się z 58 milionów par zasad i zawiera 78 genów. Większość sekwencji ludzkiego chromosomu Y jest specyficzna dla mężczyzn, i tylko niewielkie fragmenty ulegają rekombinacji z homologicznymi fragmentami na chromosomie X.

     

    Zróżnicowanie płci

     

    • Płeć gonadalna jest uzależniona od posiadania jąder u mężczyzn i jajników u kobiet
    • Płeć genitalna/gonadoforyczna jest uzależniona od rodzaju dróg wyprowadzających. U kobiet są to macica, jajowody i pochwa, a u mężczyzn nasieniowody, pęcherzyki nasienne, najądrza i penis.
    • Płeć hormonalna jest warunkowana przez ilość oraz jakość produkowanych i wydzielanych hormonów płciowych, które określają ukształtowanie oraz rozwój określonych cech płciowych. Zarówno jądra (męskie gruczoły płciowe), jak i jajniki (żeńskie gruczoły płciowe) produkują oraz wydzielają tak hormony męskie ( androgeny), jak i hormony żeńskie (estrogeny). W normalnie rozwijających się organizmach żeńskich jajniki produkują znacznie większe ilości estrogenów niż androgenów, a w prawidłowo rozwijającym się organizmie męskim, jądra produkują znacznie większe ilości androgenów niż estrogenów.
    • Płeć metrykalna jest to płeć ustalona przy urodzeniu na podstawie budowy zewnętrznych narządów płciowych przez lekarza lub położną przyjmujących poród. Niestety dość często dochodzi do jej złego określenia.
    • Płeć psychiczna/gender jest kształtowana przez społeczeństwo i kulturę w jakiej żyjemy, dzięki nim tworzy się tożsamość płciowa. Nasze poczucie tożsamości jest kształtowane już od najmłodszych lat, pierwszy raz dotyka nas, kiedy się rodzimy i przypisany nam zostaje kolor różowy albo niebieski. Z każdym kolejnym rokiem, powinna się rozwijać i umacniać, dzieje się tak dzięki rolom społecznym jakie są nam przypisywane, zachowaniom naszym i ludzi w naszym otoczeniu, aktywnościom przypisanym konkretnej płci oraz atrybutom jakie są przypisane do danej płci. Potocznie pojęcia „męskość” i „kobiecość” używane są dla określenia obserwowalnych właściwości i zachowań związanych z płcią, zgodnych ze panującymi stereotypami. W każdej kulturze te stereotypy będą wyglądały inaczej, warto podkreślić, że w ciągu ostatnich stu lat nastąpił przełom w pojmowaniu roli kobiecej i to co jeszcze niedawno kompletnie się w nią nie wpisywało dziś jest normą. Płeć psychiczną jest swego rodzaju identyfikacją roli w jakiej się widzimy w naszym społeczeństwie.
    • Płeć fenotypowa/somatyczna jest uzależniona od wtórnych cech płciowych, można ją określić na podstawie ogólnych cech wyglądu np. wzrostu, sylwetki, budowy ciała, owłosienia. Wygląd ten może oczywiście ulegać zmianom i jest też uzależniony od okresu życia danej osoby.

     

    Zaburzenia różnicowania płci

     

    Różnicowanie płci to proces, którego końcowym efektem jest właściwy rozwój układu rozrodczego. Dochodzi do niego w życiu płodowym, a kolejne etapy przebiegają w ściśle określonej kolejności i czasie. Rozwój gonady męskiej lub żeńskiej zależny jest od genów określających ich prawidłowy rozwój. Pełne różnicowanie płciowe osiągane jest wraz z zakończeniem dojrzewania płciowego. Jeżeli proces ten z jakiś względów zostanie zaburzony, możemy mieć do czynienia z licznymi chorobami:

    • w większości przypadków spowodowany jest obecnością dodatkowego chromosomu X lub kilku dodatkowych chromosomów, ale jest to rzadko spotykane np. XXXY lub XXXXY. Osoby te z wyglądu są mężczyznami, szeroką miednicą, wąskimi ramionami i długimi kończynami. Najczęściej są niepłodni i mają niskie libido;
    • zespół Turnera -  jest spowodowany całkowitym lub częściowym brakiem jednego z chromosomów X we wszystkich komórkach organizmu lub w pewnej ich części. Kobiety u których stwierdzono ten zespół, mają charakterystyczny wygląd: niski wzrost, krepa budowa ciała, tak zwana twarz sfinksa. Kobiety te są bezpłodne, nie występują u nich trzeciorzędowe cechy płciowe np. owłosienie łonowe, nie mają miesiączki, osoby te cechują się niska inteligencją i małym libido. Leczenie jest możliwe, nie doprowadzi do eliminacji problemu, ale może znacząco poprawić jakość życia, polega na terapii hormonalnej;
    • zespół feminizujących jąder, czyli obojnactwo rzekome męskie - występuje u osób z męskim genotypem i żeńskim fenotypem, inaczej pod względem genetycznym osoba taka jest mężczyzną, ale wygląda jak kobieta. Osoby takie są bezpłodna, posiadają zewnętrzne narządy płciowe oraz jądra, które są umiejscowione w jamie brzusznej lub kanale pachwinowym. Są zdolne do współżycia, a wykrycie choroby jest dla nich dużym wstrząsem, zwykle czują się kobietami i trudno im się pogodzić z diagnozą mówiącą co innego;
    • zespół nadnerczowo-płciowy wrodzony, czyli obojnactwo rzekome żeńskie - osoby zmagające się z tym problemem mają genotyp XX, ale mogą być fenotypowo zarówno kobietami jak i mężczyznami. Dziewczynki mają niedorozwinięte jajniki, a ich zewnętrzne narządy płciowe mogą przypominać męskie np. łechtaczka jest przerośnięta, a wargi sromowe większe przypominają mosznę, nie miesiączkują. Najczęściej wcześnie przestają rosnąć,z wiekiem nabierają też „męskiego” wyglądu, pojawia się owłosienie, niski głos, leczenie jest objawowe i prowadzi do feminizacji wyglądu, czasem wywołania miesiączki. W przypadku chłopców jądra są małe, można też zaobserwować szczególne cechy wyglądu zewnętrznego jak niski wzrost, mocne owłosienie, leczenie polega na podawaniu pochodnych kortyzolu.
    Autor: mgr Joanna Choińska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.