zarejestruj się zaloguj się

Pneumokoki

Tekst: mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
Pneumokoki
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 09. października, 2013

Bakteria Streptococcus pneumoniae może wywoływać liczne zakażenia dotyczące głównie układu oddechowego lub centralnego systemu nerwowego, a nawet może być przyczyną rozwoju sepsy. Ważna jest profilaktyka tych zakażeń szczególnie u osób z obniżoną odpornością — stosuje się przede wszystkim szczepionki, ale istotne jest także wzmacnianie odporności.

mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Pneumokoki i ich chorobotwórczość

     

    Streptococcus pneumoniae popularnie zwany pneumokokiem jest bakterią występującą w formie małych kuleczek typowo połączonych parami zwanymi dwoinkami. W najpopularniejszym w mikrobiologii barwieniu Grama pneumokoki są bakteriami Gramdodatnimi (barwią się na fioletowo) — wynika to ze specyficznej budowy ściany komórkowej. Charakterystyczną cechą jest obecność otoczki zbudowanej z wielocukrów, która częściowo chroni bakterie przed układem odpornościowym.

    Tradycyjna nazwa pneumokoka to dwoinka zapalenia płuc. Wynika ona z tego, że kiedy odkryto tę bakterię w XIX w., najczęściej występowała właśnie w zapaleniach płuc — były i są to tzw. typowe zapalenia płuc charakteryzujące się gorączką, bólami mięśni, trudnościami w oddychaniu, występowaniem kaszlu, osłabieniem, nadmiernym poceniem się. Do 70% zapaleń płuc poza szpitalami może być wywołane właśnie przez pneumokoki. Jednakże obecnie pneumokoki są główną przyczyną licznych innych schorzeń dróg oddechowych (i narządów związanych z nimi), takich jak zapalenie zatok, zapalenie ucha środkowego itp.

    Pneumokoki ponadto powodują zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, szczególnie u dzieci i osób starszych (po 60 r.ż.). W przeciwieństwie do meningokoków (Neisseria meningitididis) pneumokoki nie powodują zwykle tak dramatycznych objawów, które nierzadko opisywane są w mediach, ale statystycznie są o wiele skuteczniejszymi zabójcami pacjentów. Zakażenie tymi bakteriami szerzy się drogą kropelkową (kichanie, kaszel), głównie w sezonie jesienno-zimowym.

    Zdarza się, że pneumokoki przedostają się bezpośrednio do krwi (bakteriemia) i wtedy mogą być przyczyną szybko rozwijającej się groźnej dla życia uogólnionej reakcji zapalnej tzw. wstrząsu septycznego. Mogą także być przyczyną zakażenia innych narządów tj. otrzewnej, stawów, rogówki oka, ale są one rzadsze od tych opisanych powyżej.

    Na zakażenie pneumokokami szczególnie narażeni są pacjenci z niedostatecznie dobrze funkcjonującym układem odpornościowym (są to pacjenci, których należy zaszczepić):

    • dzieci do 2 r. ż. (czasem granicę tę ustala się na 6 r. ż.),
    • osoby powyżej 60 r.ż. (dawniej przyjmowano 65 r. ż.);
    • osoby bez śledziony,
    • osoby w toku immunosupresji,
    • osoby osłabione chorobami nowotworowymi (i skutkami np. chemioterapii),
    • osoby, które mają obniżoną odporność z innych przyczyn (choroba alkoholowa, cukrzyca, zespół nerczycowy).

     

    Diagnostyka i leczenie zakażeń pneumokokowych

     

    Diagnostyka zakażeń pneumokokowych polega przede wszystkim na ocenie stanu klinicznego pacjenta przez lekarza, który może powiązać objawy istniejące u pacjenta z określonym zakażeniem oraz wiedzą na temat, z jaką częstością występują poszczególne mikroorganizmy w danym zakażeniu. Na tej podstawie możliwe jest określenie, że z dużym prawdopodobieństwem jest to zakażenie pneumokokowe, i zastosowanie odpowiedniego leczenia. Takie podejście jest wystarczające w lekkich i częstych zakażeniach dróg oddechowych. W ciężkich zakażeniach (a także w lżejszych, które nie poddają się leczeniu) wskazana a nawet konieczna jest diagnostyka mikrobiologiczna polegająca na próbach wyhodowania w laboratorium mikrobiologicznym bakterii z materiałów pobranych od pacjentów a czasami znalezieniu DNA tych bakterii.

    W zależności od rodzaju objawów klinicznych materiałem do badań diagnostycznych mogą być:

    • wymaz z gardła,
    • krew,
    • płyn mózgowo-rdzeniowy pobrany podczas punkcji.

    Często rozpoznanie ułatwiają badania obrazowe tj. tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny a także rutynowo wykonywane badania laboratoryjne tj. morfologia krwi, poziom glukozy, parametry zapalne np. CRP.

    Leczenie zakażeń pneumokokowych wymaga zwykle podawania antybiotyków. Dobór leków może opierać się albo na wynikach badania mikrobiologicznego, jaki to jest drobnoustrój oraz jakie leki na niego działają, albo też wyłącznie na analizie wiedzy o tym, jakich drobnoustrojów można się spodziewać (bez wykonywania badania mikrobiologicznego).

    Pierwsze z tych podejść nazywane jest antybiotykoterapią celowaną i stosuje się ją w ciężkich zakażeniach oraz w zakażeniach lżejszych, ale trudno się leczących. Drugie natomiast zwane jest antybiotykoterapią empiryczną i stosowane w lżejszych zakażeniach oraz w początkowej fazie leczenia ciężkich zakażeń (przed uzyskaniem wyniku badania mikrobiologicznego). Lekiem pierwszego wyboru jest amoksycylina w dużych dawkach, zaś gdy ona nie jest wystarczająco skuteczna lub istnieją przeciwwskazania stosujemy leki tzw. drugiego wyboru, jak np. moksyfloksacyna.

     

    Profilaktyka zakażeń pneumokokowych

     

    Z uwagi na zagrożenie ciężkimi zakażeniami a także łatwość przenoszenia się tych bakterii należy stosować profilaktykę. Podstawową metodą są szczepienia. Dostępne szczepionki nie obejmują wszystkich kilkudziesięciu odmian pneumokoków, a tylko te najczęstsze (od 7 do 23). Szczepić należy 3 grupy pacjentów:

    • dzieci (szczególnie narażone są dzieci w przedziale wiekowym od 3 miesięcy do 2 lat, u których występuje około 75% wszystkich zachorowań),
    • osoby starsze oraz osoby z obniżoną odpornością.

    Szczepionki dzielą się na dwie grupy:

    • szczepionki niekoniugowane
    • szczepionki skoniugowane.

    Pierwsze z nich złożone są z wielocukrów otoczki; w Polsce dostępna jest szczepionka 23-walentna (skierowane przeciwko 23 odmianom). Szczepionki te stosowane są u osób dorosłych, nastolatków i starszych dzieci. Szczepionki skoniugowane z kolei oprócz wielocukrów zawierają substancje zwiększające zdolność szczepionki do stymulowania odporności pacjenta. Stosowane są one u małych dzieci (do około 5 r. ż.), ponieważ u nich szczepionki nieskoniugowane nie są w stanie wystarczająco pobudzać odporności. Dostępne są tutaj szczepionki 7-, 10- i 13-walentne.

    Należy także pamiętać, że przebycie infekcji gwarantuje odporność wyłącznie w stosunku do odmiany pneumokoka będącego przyczyną infekcji, na pozostałe odmiany organizm pacjenta nadal jest wrażliwy. To dodatkowo powinno zmobilizować do działań profilaktycznych, szczególnie osoby z grup ryzyka. Oprócz szczepienia można także poprawiać odporność pacjentów w sposób nieswoisty za pomocą podawania odpowiednich leków, które są w stanie poprawić ogólną odporność.

    Autor: mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
    Tagi: pneumokoki

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.