zarejestruj się zaloguj się

Zespół Sotosa

Tekst: Hanna Cholewa
Zespół Sotosa
Źródło: Wikimedia Commons
Dodane: 18. października, 2013

Zespół Sotosa (gigantyzm mózgowy) to genetyczne schorzenie, na które składają się trzy cechy kardynalne: nadmierne wzrastanie, charakterystyczny wygląd twarzy i zaburzenia w nauce. Zespół występuje z częstością 1 na 15 000 urodzeń. Cechy dysmorficzne zespołu to np. okrągła twarz i wydatne czoło u maluchów, a u starszych dzieci długa twarz, z wydatnym podbródkiem, hiperteloryzm, szpara powiek opadająca ku dołowi, łukowate podniebienie.

SPIS TREŚCI:

    Obraz kliniczny zespołu Sotosa

     

    W przypadku zespołu Sorosa przebieg ciąży jest najczęściej prawidłowy, w niektórych przypadkach zostały opisane u matki takie zaburzenia, jak toksemia i stan przedrzucawkowy. Poród następuje około 39 tygodnia ciąży, ale noworodki są większych rozmiarów niż przeciętne – szczególnie wzrost jest powyżej normy (nawet dwa odchylenia standardowe powyżej średniej), co sprawia, że ciało dziecka jest wydłużone i szczupłe. Obwód główki i masa ciała również mają wyższe wartości niż zazwyczaj, ale mieszczą się poniżej 97 percentyla (maksymalnej normy). Wzrost i waga normalizują się w okresie dojrzewania, prawdopodobnie ze względu na zarastanie chrząstek wzrostowych. Końcowy wzrost mieści się w przeciętnych granicach.

    W okresie noworodkowym u dzieci z zespołem Sorosa często występują trudności w karmieniu dziecka – zaburzenia połykania i ssania (40% dzieci wymaga żywienia przez sondę) spowodowane przez:

    • hipotonię mięśni (zmniejszone napięcie mięśni),
    • niedojrzałość rozwojową,
    • nieprawidłowości anatomiczne i czynnościowe przedniego odcinka przewodu pokarmowego.

    Dzieci krztuszą się, co może doprowadzić do zachłyśnięcia się pokarmem i jego aspiracji do dróg oddechowych. Taka sytuacja może skutkować ciężkim zapaleniem płuc, a nawet zgonem. Często występuje hipoglikemia oraz żółtaczka (spowodowana hiperbilirubinemią – powinna być leczona fototerapią w szpitalu).

    Do częstych cech zespołu Sotosa należą również: makrocefalia (powiększenie obwodu głowy) i duże dłonie oraz stopy. Niemowlęta nie mają jeszcze charakterystycznych cech dysmorfii zespołu Sotosa. Cechy dysmorficzne są najbardziej charakterystyczne pomiędzy 1 a 6 rokiem życia. Należą do nich:

    • okrągła buzia i duże, wydatne czoło u młodszych dzieci,
    • długa twarz, z wydatnym podbródkiem u starszych dzieci,
    • zakola w okolicy czołowej i skroniowej,
    • hiperteloryzm (szeroko ustawione źrenice),
    • szpara powiek ustawiona skośnie ku dołowi,
    • wysoko ustawione, łukowate podniebienie,
    • zarumienione policzki,
    • mała żuchwa.

    Zaawansowany wiek kostny jest stwierdzany w 74 do nawet 100% przypadków zespołu Sotosa, w zależności od częstości pomiarów, momentu badania i metody jego oceny. Oceniany jest w badaniu RTG kości ręki niedominującej (u osób praworęcznych – lewa ręka). Wiek kostny jest opisywany jako nieharmonijny, ponieważ kości paliczków są "starsze" niż kości nadgarstka.

    U osób z zespołem Sotosa często stwierdzane są zaburzenia neurologiczne. Mogą one być spowodowane anomaliami anatomicznymi mózgu, takimi jak:

    • poszerzenie układu komorowego mózgu (63% przypadków),
    • niewykształcenie ciała modzelowatego (struktury, która łączy półkule mózgu),
    • jamistość przegrody przezroczystej (struktury, która rozdziela rogi przednie komór bocznych mózgu).

    U niemowląt obecna jest hipotonia mięśni; można ją zauważyć przy przebieraniu, przewijaniu czy kąpaniu dziecka – jest wiotkie, później niż inne dzieci zaczyna współpracować z rodzicem – podnosić główkę, samodzielnie siadać. Niemowlęta płaczą ciszej, delikatniej. Ze względu na hipotonię, a również duże rozmiary ciała, starsze dzieci są niezdarne i mają osłabioną koordynację ruchową, co sprawia trudności m.in. w uprawianiu sportu i może izolować je od rówieśników (pływanie jest sportem, w którym pacjenci z zespołem Sotosa radzą sobie bardzo dobrze). Dzieci mają większe problemy np. w poruszaniu się niż w wykonywaniu czynności precyzyjnych. Pomimo hipotonii, odruchy głębokie (ze ścięgien głębokich, np. ze ścięgna Achillesa) są żywiołowe, a nawet pojawiają się klonusy (wielokrotne zgięcie w ścięgnie, pomimo tylko jednego uderzenia młoteczkiem neurologicznym). Napady drgawek pojawiają się u 50% dzieci, ale w połowie przypadków są to drgawki gorączkowe. U dzieci z zespołem Sotosa może również wystąpić wodogłowie.

    Rozwój dzieci z zespołem Sotosa nie jest prawidłowy. Mowa i funkcje ruchowe są przesunięte w czasie w stosunku do zdrowych dzieci. Zaczynają chodzić w wieku około 15 miesięcy (3 miesiące "po terminie"), a mówić w wieku 2,5 roku (18 miesięcy "po terminie"). Trudności wychowawcze, słaba koncentracja i deficyty uwagi są częste u pacjentów z zespołem Sotosa. Zgłaszane były również:

    • zachowania agresywne (około 2 roku życia),
    • tendencje do obsesji (oglądanie wciąż tego samego filmu, powtarzanie tych samych zabaw),
    • zaburzenia lękowe,
    • fobie.

    W badaniu Boera na 21 osobach dotkniętych tym zespołem średni wynik współczynnika IQ wynosił 76 (średnia w zdrowej populacji to 100). Jednak obraz każdego pacjenta jest inny, a wartość współczynnika IQ może wahać się w szerokich przedziałach – od niepełnosprawności intelektualnej do wartości prawidłowych.

    Od 15 do 30% dzieci z zespołem Sotosa ma zaburzenia kardiologiczne i anomalie nerek. Może występować szereg nieprawidłowości ze strony serca – od pojedynczych, samoograniczających się ubytków (np. w przegrodzie międzyprzedsionkowej), do złożonych anomalii wymagających operacji. Najczęstsze zaburzenia nerek to refluks pęcherzowo-moczowodowy (wsteczny odpływ moczu z pęcherza do moczowodu), ale występują również zaburzenia anatomiczne, takie jak dwudzielna nerka, brak nerki, zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego (miejsca, w którym z nerki wychodzi moczowód), zwężenie cewki moczowej.

    Ze względu na komplikacje anatomiczne i refluks u dzieci z zespołem Sotosa często dochodzi do infekcji dróg moczowych. U męskich noworodków zdarzają się zaburzenia, które wymagają korekcji chirurgicznej, takie jak spodziectwo (ujście cewki moczowej znajduje się na spodzie prącia, zamiast na jego szczycie) i wnętrostwo (niezstąpienie jednego lub obu jąder z jamy brzusznej do moszny – normalnie następuje to w życiu płodowym).

     

    Zespół Sotosa a nowotwory

     

    Zespoły charakteryzujące się przerostem ciała często są powiązane ze zwiększoną zapadalnością na nowotwory (np. zespół Beckwitha-Wiedemanna). Według Cohena, który przeanalizował raporty dotyczące nowotworów u osób z zespołem Sotosa, prawdopodobieństwo rozwinięcia się u nich nowotworu wynosi 3,9% – więcej niż w populacji ogólnej. W zespole Sotosa z nieprawidłowościami NSD1 stwierdzono:

    • raka drobnokomórkowego płuc,
    • zwojakoglejaka,
    • nerwiaka zarodkowego,
    • ostrą białaczkę mieloblastyczną.

    W dużych badaniach Tatton-Brown wśród osób z mutacją NSD1 napotkano trzy potworniaki okolicy krzyżowej, nerwiaka zwojowego, nerwiaka zarodkowego i ostrą białaczkę limfocytową. Stąd w dzieciństwie ryzyko nowotworów jest stosunkowo niskie, ale zwiększone może być ryzyko potworniaka okolicy krzyżowej i nerwiaka zarodkowego.

     

    Podłoże molekularne zespołu Sotosa

     

    W 2002 roku odkryto gen odpowiedzialny za 90% przypadków choroby, co umożliwiło potwierdzenie występowania zespołu u pacjentów z oczywistym obrazem klinicznym oraz zdiagnozowanie osób z mniej charakterystycznymi objawami. Mutacje tego genu nie zostały stwierdzone w innych zaburzeniach wzrostu człowieka, dlatego najczęściej są one charakterystyczne dla zespołu Sotosa. Jest to gen NSD1 (ang. Nuclear receptor Set Domain containing protein 1 gene), zlokalizowany na chromosomie 5q35. Koduje on metylotransferazę histonową, biorącą udział w regulacji transkrypcji – "przepisywaniu" informacji zawartej w DNA na mRNA, dzięki czemu w dalszych procesach możliwa jest produkcja białek.

    Nieprawidłowości, jakie prowadzą do nieprawidłowej funkcji tego genu to mutacje wewnątrz genu oraz mikrodelecje regionu 5q35, w którym jest on zlokalizowany. Wśród Europejczyków i Amerykanów przeważają mutacje wewnątrzgenowe (80–85%), a mikrodelecje odpowiadają tylko za 10–15% przypadków. Z kolei w Japonii co drugie zidentyfikowane podłoże zespołu Sotosa to mikrodelecja.

    Nie istnieje związek pomiędzy lokalizacją mutacji w obrębie genu a obrazem klinicznym pacjenta. Często osoby z identyczną mutacją mają inne objawy zespołu. Mikrodelecje w obrębie 5q35 są związane z ciężkimi trudnościami w nauce i mniej wyrażonym przerostem ciała.

    U 10% pacjentów nie da się potwierdzić dostępnymi testami biologii molekularnej zmian w NSD1. Może to być spowodowane obecnością u tych osób nieznanej jeszcze zmiany w obrębie NSD1 lub mutacjami w innych genach, które mogą zostać zidentyfikowane w przyszłości.

     

    Diagnostyka różnicowa zespołu Sotosa

     

    Niektóre zespoły chorobowe mają wspólne cechy z zespołem Sotosa – przerost dziecka przed/po urodzeniu i/lub zaawansowany wiek kostny. Wiele z nich można wykluczyć na podstawie ważnych kryteriów klinicznych. Należy również pamiętać, iż mutacja genu NSD1 nie została stwierdzona w innym zespole klinicznym poza zespołem Sotosa. Zespoły, które należy uwzględnić w diagnostyce różnicowej to:

    • zespół Weavera,
    • zespół Bannayana-Zonana,
    • zespół Beckwitha-Wiedemanna,
    • zespół Perlmana,
    • zespół Simpsona-Golabi-Behmel,
    • zespół łamliwego chromosomu X,
    • mutacje genu PTEN,
    • trisomia 15q26.1-qter,
    • zespół Nevo,
    • neurofibromatoza (typ 1),
    • zespół Marshalla,
    • zespół Marfana,
    • homocystynuria,
    • akromegalia.

     

    Dziedziczenie zespołu i poradnictwo genetyczne

     

    Większość osób z zespołem Sotosa nie ma w rodzinie krewnego dotkniętego tym schorzeniem – w 90% przypadków do mutacji dochodzi de novo – rodzice są zdrowi, a mutacją obciążone jest jedynie dziecko. W takich wypadkach ryzyko przyjścia na świat kolejnego potomka z tym zespołem jest niewielkie, mniejsze niż 1%.

    Około 10% przypadków to zespoły występujące rodzinnie, dziedziczone autosomalnie dominująco, tzn. do wywołania choroby wystarczy jedna wadliwa kopia genu (dziecko posiada dwie kopie, po jednej od każdego z rodziców). W związku z możliwością takiego dziedziczenia istotne jest, aby przy wykryciu zespołu u dziecka przeprowadzić diagnostykę u rodziców – dysmorfia u dorosłych jest mniej wyrażona; wzrost i sprawność intelektualna mogą być w normie, dlatego zespół Sotosa mógł zostać u któregoś z rodziców przeoczony.

    Mozaikowość germinalna (obecność uszkodzonych komórek jedynie w jądrach lub jajnikach rodzica) nie została stwierdzona w żadnym przypadku tego zespołu. Nie ma dowodów na upośledzoną płodność osób z zespołem Sotosa, tak więc mogą one mieć potomstwo. Przez wzgląd na dziedziczenie autosomalne dominujące istnieje 50% prawdopodobieństwo przekazania wadliwej kopii genu dziecku, niezależnie, od którego z rodziców. Ryzyko to jest obliczane oddzielnie – przy każdym zajściu w ciążę, niezależnie od płci dziecka wynosi 50%.

    Jeżeli istnieje rodzinne obciążenie zespołem Sotosa ze zidentyfikowaną mutacją, należy skorzystać z diagnostyki prenatalnej, aby sprawdzić, czy kolejne dziecko również będzie obciążone schorzeniem. Pomiędzy 15 a 18 tygodniem ciąży metodą amniopunkcji pobiera się płyn owodniowy, w którym zawarte są komórki płodu. Następnie można przebadać je pod kątem mutacji występującej w rodzinie.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.