zarejestruj się zaloguj się

Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży

Tekst: mgr Małgorzata Stoch-Teodorczyk
Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 21. stycznia, 2014

Coraz więcej dzieci i młodzieży dokonuje aktów samouszkodzenia ciała. Sposobów na ich przeprowadzenie jest bardzo wiele, od nacinania się, przekłuwania, przypalania, uderzania, wyrywania włosów, do prowokowania wypadków. Samouszkadzanie się młodej osoby jest poważnym sygnałem głębszych problemów, z którymi nie potrafi sobie ona poradzić. Istotny jest również stan zdrowia dziecka oraz takie zaburzenia, jak np. autyzm.

mgr Małgorzata Stoch-Teodorczyk
AUTOR
mgr Małgorzata Stoch-Teodorczyk psycholog dziecięcy
SPIS TREŚCI:

    Co to jest samouszkodzenie?

     

    Opierając się na definicji amerykańskiego psychiatry A. Favazzy, samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży można rozumieć jako ogólnie nieakceptowane akty bezpośredniej autodestrukcji, w których osoba świadomie zmierza do wyrządzenia sobie natychmiastowej szkody, a celem ataku jest jej ciało. Samouszkodzenie jest działaniem dobrowolnym, intencjonalnym i pozbawionym zamiaru samobójczego.

    Niektórzy autorzy dzielą autoagresję na:

    • bezpośrednią (bezpośrednie ataki na własne ciało, samooskarżenia),
    • pośrednią (prowokowanie innych do agresji i poddawanie się jej);

    oraz:

    • werbalną (częste krytykowanie siebie i swoich zachowań, wmawianie sobie swojej małej wartości i braku znaczenia, samoponiżanie się),
    • niewerbalną (bezpośrednie ataki na własne ciało).

    Około 4% młodzieży w Polsce dokonuje samouszkodzeń i, niestety, odsetek ten jest coraz większy. Odsetek samouszkodzeń wśród dzieci i młodzieży, który przypada na dziewczęta jest 3-krotnie wyższy niż w przypadku chłopców.

    Młode osoby, które dokonują samouszkodzeń, często robią to w ukryciu. Dokładają starań, aby nikt z zewnątrz nie zauważył ran. Wiele z tych osób nie zgłasza się po pomoc z obawy przed odrzuceniem, brakiem zrozumienia oraz reakcjami pogardy i obrzydzenia.

     

    Formy podejmowanych samouszkodzeń

     

    Istnieją różne sposoby samouszkadzania wśród dzieci i młodzieży. Należą do nich takie formy, jak:

    • nacinanie ostrym narzędziem (nożem, żyletką, kapslami o ostrych brzegach itd.) ramion i przedramion, rzadziej nóg,
    • gryzienie własnego ciała,
    • drapanie – aż do poważnych uszkodzeń skóry i naskórka,
    • nakłuwanie,
    • przypalanie,
    • wyrywanie włosów, brwi, rzęs,
    • powodowanie oparzeń,
    • uderzanie o twarde przedmioty,
    • prowokowanie wypadków.

    Niektórzy specjaliści do działań autoagresywnych zaliczają również uzależnienia, zaburzenia łaknienia (anoreksja, bulimia), celowe zaniedbywanie własnych potrzeb oraz drastyczne, wyczerpujące i wyniszczające diety oraz ćwiczenia fizyczne.

    Należy zwrócić uwagę na to, że współczesna kultura jest wręcz przesycona różnego rodzaju formami ingerencji w ciało. Operacje plastyczne, piercing, tatuowanie ciała – czasem trudno określić, kiedy jest to jeszcze podążanie za modą lub chęć upiększenia ciała, a kiedy podejmowanie tego typu działań przeradza się w autoagresję. Cienka jest linia między normą a zaburzeniem.

    Pedagog Ewelina Sawaściuk w czasopiśmie "Niebieska Linia" zwraca uwagę na ważną rzecz: samookaleczenie nie jest (…) tylko samym okaleczeniem, lecz procesem, którego efektem są rany. Podjęcie działań autoagresywnych przez dziecko lub młodą osobę nie jest zjawiskiem wyizolowanym. Zawsze towarzyszą mu przeżycia wewnętrzne (emocje, myśli), na ogół bardzo trudne i bolesne.

     

    Przyczyny samouszkodzeń

     

    Istnieje wiele przyczyn samouszkadzenia wśród dzieci i młodzieży. Można do nich zaliczyć traumatyczne doświadczenia, takie jak doznanie przemocy fizycznej i psychicznej. Uważa się, że na pojawienie się tendencji do samouszkodzeń dwukrotnie częściej wpływa doznanie nadużycia seksualnego niż przemocy fizycznej.

    Przewlekłą sytuacją traumatyczną jest także brak trwałej, bezpiecznej więzi emocjonalnej z opiekunem. Może to prowadzić do nierozwinięcia przez dziecko umiejętności kontrolowania i regulowania pobudzenia emocjonalnego, a co za tym idzie – do pojawienia się tendencji autoagresywnych.

    Do innych przyczyn samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży należą: dysfunkcje systemu rodzinnego, zarówno głębokie (choroby psychiczne rodziców, alkoholizm i inne uzależnienia, poważne zaniedbywanie dziecka, maltretowanie, wykorzystywanie seksualne, przestępczość), jak też bardziej ukryte, np.:

    • nieprawidłowy podział ról w rodzinie,
    • słabość więzi między rodzicami, w tym "rozwód emocjonalny" i silne konflikty,
    • nadmierne wymagania wobec dzieci,
    • postawy wychowawcze rodziców: nadopiekuńczość, odrzucanie emocjonalne,
    • utrata kontaktu z którymś z rodziców lub inną, ważną osobą,
    • niespójny system wychowawczy,
    • zaburzenia komunikacyjne w rodzinie.

    Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży zdarzają się również wtedy, gdy młodzi ludzie nie radzą sobie z wymaganiami otaczającego środowiska, np. szkoły. Ponadto nastolatki nieraz zmuszone są do radzenia sobie z presją ze strony rówieśników dotyczącą inicjacji seksualnej, posiadania bardzo szczupłej figury, modnych, drogich ubrań, gadżetów, itd.

    Nastolatki, które nie są w stanie lub nie chcą wpisywać się w te trendy i zachowania muszą radzić sobie z poczuciem odrzucenia i samotności, to zaś może wpływać na podejmowanie działań autoagresywnych. Rówieśnicy nieraz znęcają się nad tymi, którzy inaczej wyglądają lub po prostu "nie pasują".

    Do innych przyczyn samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży można zaliczyć brak umiejętności kontrolowania poziomu pobudzenia oraz uszkodzenia mózgu. Samouszkodzenia występują również w przebiegu takich zaburzeń, jak upośledzenia umysłowe, autyzm, schizofrenia, zaburzenia zachowania, depresja itp.

     

    Motywy samouszkodzeń

     

    Młode osoby, które się samookaleczają, często mówią o poczuciu osamotnienia, długotrwałym smutku i problemach rodzinnych. Próbują więc zagłuszyć cierpienie psychiczne cierpieniem fizycznym. Raniąc swoje ciała uwalniają się od trudnych i silnych emocji, takich jak lęk, wściekłość czy niepokój (czują ulgę po zadaniu sobie ran).

    Uważa się też, że samouszkodzenie wśród dzieci i młodzieży jest komunikatem dla otoczenia, mającym pokazać, że dana osoba cierpi, jednak nie potrafi wyrazić swego cierpienia słowami. Jest to zwracanie uwagi otoczenia na problem i wołanie o pomoc.

    Niektórzy mają silne poczucie, że są winni, godni kary i pogardy, a samouszkadzając się, wymierzają sobie tę karę. Dotyczy to w szczególności dzieci i nastolatków, którzy na co dzień doświadczają przemocy i poniżenia oraz wychowują się w patologicznych środowiskach.

    Z kolei młode osoby i dzieci po traumatycznych przejściach mają tendencję do odgrywania dramatycznych wydarzeń wciąż na nowo. Same zadają sobie ból podobny do tego, który doświadczyły ze strony sprawców. W ten sposób odzyskują również poczucie realności otaczającego je świata.

    Także nadopiekuńczość rodziców może prowadzić dziecko do podjęcia działań autoagresywnych. Nadopiekuńczość to forma sprawowania nieustannej, wyniszczającej kontroli nad dzieckiem. Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży jest więc sposobem na odzyskanie autonomii: młody człowiek może bowiem sam wybierać, w którym miejscu i w jaki sposób uszkodzi swoje ciało.

    Samouszkodzenia pełnią czasem ważną funkcję społeczno-emocjonalną: pozwalają stać się członkiem pewnych grup rówieśniczych, doświadczyć poczucia przynależności, akceptacji i zrozumienia w trudnym okresie wchodzenia w dorosłość.

     

    Samouszkodzenia – jak pomóc?

     

    Każdy przypadek samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży wymaga skontaktowania się z psychologiem. Niezbędne jest bowiem poznanie motywów, jakimi kieruje się dziecko/nastolatek, a także okoliczności, w których zrobił to po raz pierwszy oraz częstotliwości, z jaką dokonuje samouszkodzeń. Psycholog pokieruje rodzinę odnośnie dalszych kroków: konsultacji z lekarzem psychiatrą, podjęcia terapii indywidualnej dziecka/nastolatka lub terapii całej rodziny. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że tendencja do samouszkadzania ciała w pewnym momencie może przerodzić się w uzależnienie, może również grozić poważnymi chorobami, a nawet zagrażać życiu.

    Autor: mgr Małgorzata Stoch-Teodorczyk
    Znaleziono: 4 wyników

    Powiązane filmy

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.