zarejestruj się zaloguj się

Leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci

Tekst: lek. Karolina Torba
Leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 15. listopada, 2013

Leczenie cukrzycy typu 1, na którą zapada dziecko, trwa przez całe jego życie. Z roku na rok przybywa dzieci i młodzieży chorujących na cukrzycę typu 1. Szacunkowo liczba ta wzrasta rocznie o 3–5%. Aktualnie jedynym skutecznym lekiem jest insulina. Aby żyć bez ograniczeń i uniknąć powikłań choroby, niezbędne jest systematyczne wstrzykiwanie tego hormonu. Chorym zalecana jest prawidłowa dieta oraz odpowiednia dla ich stanu aktywność fizyczna.

lek. Karolina Torba
AUTOR
lek. Karolina Torba lek. w trakcie specjalizacji
SPIS TREŚCI:

    Cukrzyca a autoagresja

     

    Cukrzyca typu 1 charakteryzuje się przewlekłym stanem podwyższonego stężenia glukozy we krwi z uwagi na brak insuliny produkowanej przez trzustkę. Najczęstszymi objawami są:

    • wzmożona diureza,
    • wypijanie dużej ilości płynów,
    •  wydalanie cukru z moczem.

    Początek schorzenia najczęściej jest ostry, przebiega gwałtownie i wymaga jak najszybszego podania insuliny. Istotą choroby jest przewlekły proces, prowadzący do zniszczenia komórek trzustkowych, produkujących insulinę. Wytworzone autoprzeciwciała niszczą komórki beta wysp trzustkowych, jedyne, które są zdolne produkować hormon.

    Przyczyna powstawania przeciwciał nie została dotąd jednoznacznie wyjaśniona. Wiadomo, że są one produkowane przez układ immunologiczny człowieka. Takie zjawisko, gdy komórki gospodarza niszczą inne, własne, nazywamy autoagresją. Uszkodzenie wysp trzustkowych prowadzi do bezwzględnego niedoboru insuliny. Z kolei brak insuliny skutkuje ciężkimi zaburzeniami metabolicznymi pod postacią kwasicy ketonowej i śpiączki, a nieleczona cukrzyca typu 1 kończy się śmiercią.

     

    Insulinoterapia

     

    Podstawowym lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci jest insulina. Metody inżynierii genetycznej pozwoliły na to, by pozyskiwać do leczenia insulinę ludzką i jej analogi, zastępując dotychczasowe, produkowane drogą ekstrakcji trzustek zwierzęcych (insuliny wołowe i wieprzowe). Hormony zwierzęce zostały całkowicie wycofane ze względu na powodowanie licznych odczynów alergicznych. Szczególnie dziecko, jako najbardziej narażone na powikłania, powinno być leczone insuliną wysoko oczyszczoną, ludzką.

    Wykorzystywanie w farmakoterapii różnych typów insulin ma na celu zastąpienie naturalnego rytmu wydzielania insuliny przez trzustkę. Wczesny wyrzut hormonu w odpowiedzi na bodziec pokarmowy zapewniają insuliny krótko działające; podstawowe wydzielanie między posiłkami – insuliny o przedłużonym działaniu, a oba te mechanizmy łączą ze sobą mieszanki insulinowe. W Polsce najczęściej stosowana jest u dzieci insulina wysoko oczyszczona, szybko działająca – Humalog, krótko działająca – Actrapid, Humulin R lub Insuman R i o przedłużonym czasie działania – Insulatrad, Humulin N albo Insuman Basal.

    Na rynku dostępne są insuliny ludzkie otrzymywane metodą rekombinacji DNA, zarówno krótko działające (Gensulin R, Actrapid, Polhumin R, Humulin R), o pośrednim czasie działania (Gensulin N, Insulatard, Polhumin N, Humulin N), jak i mieszanki. Te ostatnie są połączeniem insulin ludzkich o różnych okresach działania, w odpowiednich proporcjach.

    Insuliny ludzkie krótko działające zaczynają działać po 30–40 minutach od wstrzyknięcia, ze szczytem między 1 a 3 godziną, a ich działanie wygasa po około 8 godzinach. Z tego powodu należy zachować odstęp czasowy pomiędzy wstrzyknięciem a przyjęciem posiłku. Insuliny ludzkie o pośrednim czasie działania charakteryzują się wolniejszym początkiem i dłuższym czasem trwania. Działają od 2 do 24 godzin, szczytowe stężenie osiągając pomiędzy 4 a 12 godziną.

    Mieszanka składa się z insuliny krótko działającej i insuliny o pośrednim czasie działania, połączonych ze sobą w różnych proporcach. I tak np. mieszanka 30% (o przykładowych nazwach Mixtard 30, Gensulin M30, Polhumin Mix 30, Humulin M3) zawiera w swoim składzie 30% insuliny krótko działającej i 70% insuliny o pośrednim czasie działania, natomiast mieszanka 50% oznacza taką samą procentową zawartość obu typów. Należy pamiętać, że mieszanki insulinowe w leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci nie powinny być tak powszechnie stosowane jak w typie 2. Są one zarezerwowane dla tych dzieci, które wymagają insulinoterapii za pomocą zarówno insuliny krótko, jak i długo działającej, a więc tylko u wyselekcjonowanych pacjentów.

     

    Analogi insuliny

     

    Metodą inżynierii genetycznej wytwarzane są zmodyfikowane preparaty ludzkiej insuliny stosowane w leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci, nazywane analogami. Takie modyfikacje zmieniają profil działania na bardziej korzystny i przyjazny dla pacjenta. Ze względu na czas działania analogi insuliny dzielimy, podobnie jak insuliny ludzkie, na szybko działające i długo działające.

    Analogi szybko działające (Humalog, NovoRapid, Apidra) przynoszą korzyści pacjentowi ze względu na szybki początek działania (0–15 minut). Dzięki temu mogą zostać wstrzyknięte tuż przed, w trakcie lub nawet na chwilę po posiłku. Szczyt działania osiągają po około 1,5 godzinie, przy całkowitym czasie trwania 3–4 godzin. Taki model zmniejsza ryzyko zbyt niskiego stężenia cukru we krwi (hipoglikemii), wymaga jednak podawania insuliny do każdego posiłku i samodyscypliny ze strony dziecka lub dopilnowania przez rodzica.

    Analogi długo działające (Levemir, Lantus) działają stabilnie i stosunkowo długo. Wstrzykiwane dziecku w tkankę podskórną uda (przednią i boczną powierzchnię) około godziny 22.00–23.00 (Levemir) lub 19.00–20.00 (Lantus) działają przez 16–24 godzin, utrzymując stężenie glukozy we krwi między posiłkami i w nocy w granicach normy.

    Cechą towarzyszącą leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci jest niestabilność, która polega na występujących stanach niedocukrzenia naprzemiennie ze zbyt wysokimi poziomami glukozy we krwi. W rezultacie organizm dziecka wykazuje chwiejne zapotrzebowanie na insulinę, które trudno zrekompensować insuliną podawaną w formie leku. Częstym powodem takiej chwiejności są:

    • błędy w żywieniu,
    • stres,
    • dodatkowe choroby,
    • okres pokwitania.

    Zatem leczenie cukrzycy typu 1 u dziecka nie może ograniczyć się do samej insulinoterapii. Pozostałe, nie mniej ważne elementy całościowego leczenia to:

    • dieta,
    • aktywność fizyczna,
    • edukacja,
    • samokontrola cukrzycy.

     

    Cukrzyca u dziecka a dieta

     

    Zalecenia dietetyczne powinny być opracowywane indywidualnie dla chorego przez dietetyka wspólnie z lekarzem, dzieckiem i rodzicami. Kaloryczność pożywienia dziecka chorującego na cukrzycę typu 1 należy odnieść do wzrostu, płci i stanu odżywienia, a poszczególne składniki spożywać w odpowiednich proporcjach. Wskazane jest, by 55–60% przysługującej liczby kalorii stanowiły węglowodany, w tym 30% zawarte w warzywach i owocach, 15–20% białka, a tłuszcze (najlepiej roślinne) 25–30%. Najkorzystniej, by przerwy między posiłkami były nie dłuższe niż 2,5–3 godziny (łącznie nie mniej niż 6–7 posiłków dziennie).

    Aby ułatwić pacjentom stosowanie się do zaleceń dietetycznych, wprowadzono pojęcie wymiennika węglowodanowego (WW). Jest on jednostką określającą 10 gramów (lub – w zależności od kraju – 12 gramów) węglowodanów przyswajalnych. Jeden WW podwyższa poziom cukru we krwi o 30–50 mg/dl. Wiadomo także, że jedna jednostka insuliny obniża poziom cukru we krwi również o 30–50 mg/dl. Zatem aby utrzymać stężenie glukozy na tym samym poziomie, każdy jeden WW potrzebuje jednej jednostki insuliny. W ten sposób osoby chorujące na cukrzycę mogą same precyzyjnie dobierać dawkę insuliny w zależności od rodzaju i ilości spożytego pokarmu.

    Prawidłowa dieta dziecka chorego na cukrzycę pozbawiona jest cukrów łatwo przyswajalnych, ukrytych m.in. w ciastkach, cukierkach, lodach i słodzonych napojach. Zaleca się także ograniczenie dodatkowego spożycia tłuszczu (poza znajdującym się w produktach żywieniowych) do 2–3 dag masła lub margaryny do smarowania pieczywa i 5–10 g oliwy jako dodatku do potraw beztłuszczowych.

     

    Cukrzyca u dziecka a aktywność fizyczna

     

    Regularna aktywność fizyczna jest zalecana przy leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci, ponieważ pomaga ona w utrzymaniu prawidłowej masy ciała, poprawia ogólną sprawność organizmu i pozwala na redukcję dawek insuliny. Zalecanymi formami wysiłku fizycznego są ćwiczenia wytrzymałościowe, szczególnie bieganie, szybki marsz, jazda na rowerze i pływanie. Nie zaleca się statycznego treningu siłowego. Cukrzyca typu 1 nie przekreśla możliwości uprawiania sportów wyczynowo, choć wymaga to dobrej współpracy pacjenta z lekarzem i trenerem oraz świadomości własnych ograniczeń i szerokiej wiedzy na temat choroby.

    Realnym zagrożeniem podczas aktywności fizycznej jest niedocukrzenie. Stężenie insuliny we krwi dziecka chorego nie zmniejsza się podczas wysiłku (inaczej niż u dziecka zdrowego, u którego wydzielanie insuliny zostaje zahamowane, aby komórki spożytkowały glukozę z krwi na przyspieszone procesy metaboliczne). Wówczas skumulowane działanie insuliny egzogennej w połączeniu ze zwiększonym wykorzystaniem glukozy powodują obniżenie stężenia cukru poniżej normy i hipoglikemię. Aby zapobiec temu zjawisku, dziecko chore na cukrzycę typu 1 podczas uprawiania sportu powinno mieć przy sobie łatwo przyswajalny cukier, na przykład w postaci batonika. Duży, długotrwały wysiłek musi zostać dokładnie zaplanowany dzień wcześniej.

     

    Cukrzyca u dziecka a edukacja

     

    Bardzo ważną rolę odgrywa świadomość choroby dziecka u wszystkich członków rodziny. Rodzice oraz dziecko powinni zostać zaznajomieni z metodami i techniką wykonywania wstrzyknięć insuliny i samokontroli stężeń cukru we krwi, dietą oraz porami przeprowadzania pomiarów. Edukacja winna być co pewien czas powtarzana, a wiedza na temat cukrzycy odnawiana i aktualizowana.

     

    Nowoczesne metody leczenia cukrzycy

     

    Naukowcy na całym świecie prowadzą intensywne badania nad wprowadzaniem nowych metod leczenia cukrzycy typu 1 u dzieci. Jednym z tematów podejmowanych przez badaczy jest przeszczepianie wysp trzustkowych, komórek beta trzustki lub komórek macierzystych uzyskanych z krwi pępowinowej osobie chorej na cukrzycę typu 1. Niepotrzebna byłaby wówczas insulinoterapia, gdyż przeszczepione komórki podjęłyby funkcję wydzielania insuliny i same kontrolowały prawidłowe stężenie glukozy we krwi.

    Metoda transplantacji komórek wzbudza ogromny entuzjazm i nadzieję, choć trzeba poczekać na szczegółowe wyniki badań i większą ilość danych dotyczących skuteczności takiej formy leczenia.

    Kolejnym ciekawym projektem związanym z leczeniem cukrzycy typu 1 u dzieci jest system sztucznej trzustki. Jest to urządzenie, które samodzielnie określa ilość insuliny potrzebną w danym momencie. Dawkowanie insuliny zależy od stałego pomiaru glikemii, przebiega automatycznie, bez włączenia w to świadomości chorego. Za pomocą wprowadzonego pod skórę czujnika sztuczna trzustka co kilka minut uzyskuje informacje o aktualnym poziomie cukru we krwi i przesyła je do systemu komputerowego. Ten, stosując odpowiedni algorytm, ocenia zapotrzebowanie chorego na insulinę, decyduje o podaniu insuliny lub glukagonu (hormonu mającego działanie przeciwstawne do insuliny, gdyż podwyższa stężenie cukru we krwi) i uruchamia pompę, która podaje choremu hormon w dawce wyliczonej przez system. Podobnie jak w przypadku przeszczepów, trwają prace nad udoskonaleniem systemu.

    Pompy insulinowe z systemem ciągłego monitorowania glikemii (CGMS) są urządzeniami służącymi do stałego podawania insuliny. Zapewniają nieprzerwane monitorowanie poziomu cukru we krwi. Ich zadaniem jest podawanie do organizmu niewielkich dawek insuliny przez całą dobę.

    Leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci trwa przez całe życie. Dziecku i jego najbliższym często trudno zaakceptować ten fakt. Zdarzają się okresy buntu, braku współpracy z lekarzem czy dietetykiem. Odpowiednie szkolenia, edukacja i uświadomienie pacjenta co do metod leczenia pozwoli oswoić się z chorobą, a z czasem nawet ją zaakceptować. Cukrzyca typu 1 nie uniemożliwia dziecku normalnego życia, choć jest chorobą wymagającą od pacjenta ogromnej samodyscypliny.

    Autor: lek. Karolina Torba
    Znaleziono: 2 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 2 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.