zarejestruj się zaloguj się

Infekcje ucha u dzieci

Tekst: lek. Joanna Marchwiak
Infekcje ucha u dzieci
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 16. stycznia, 2014

Infekcje to najczęstsze choroby, z jakimi rodzice zgłaszają się ze swoimi dziećmi do lekarza. Wśród nich znaczący odsetek stanowią infekcje ucha, szczególnie u najmłodszych pacjentów. Objawy to m.in. ból ucha, uporczywy świąd, niedosłuch, nudności, gorączka, zawroty głowy. Leczenie uzależnione jest od wielu czynników, między innymi od wieku pacjenta oraz rodzaju infekcji. Infekcje pochodzenia bakteryjnego wymagają antybiotykoterapii.

lek. Joanna Marchwiak
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Anatomia ucha u dziecka

     

    Organizm dziecka, wbrew pozorom, nie jest mniejszą kopią organizmu osoby dorosłej. W ciągu życia zmienia się zarówno anatomia, jak i fizjologia. Organy zmieniają nie tylko swój rozmiar, ale i położenie względem innych narządów. Dojrzewa funkcjonowanie i czynność wielu układów. Zmienia się również ucho: przewód słuchowy zewnętrzny i trąbka słuchowa wydłużają się, zmienia się ich szerokość, zmienia się ułożenie trąbki słuchowej względem migdałka gardłowego.

    U dzieci szeroka, krótka i ułożona poziomo trąbka słuchowa stanowi ułatwioną drogę dla drobnoustrojów wywołujących infekcje górnych dróg oddechowych, które przenoszą się przez trąbkę do ucha środkowego i powodują jego zapalenie. Dodatkowo sprzyja temu położony blisko migdałek gardłowy, który może zamykać ujście trąbki (np. przy przeroście) i utrudniać oczyszczanie trąbki oraz ewakuację bakterii i wirusów z ucha środkowego.

    Ucho dzieli się na 3 odcinki:

    • ucho zewnętrzne,
    • środkowe,
    • wewnętrzne.

    Każda część jest odmiennie zbudowana i pełni inną funkcję. Infekcje ucha u dzieci mogą dotyczyć każdej części i nie muszą przebiegać jednocześnie, ale w wyniku powikłań sąsiednie elementy narządu słuchu mogą ulec zapaleniu.

     

    Rodzaje infekcji ucha u dzieci

     

    Infekcje ucha u dzieci można podzielić ze względu na odcinek, w którym się toczą, ich charakter oraz etiologię.

     

    Ucho zewnętrzne

     

    Infekcje ucha zewnętrznego dotyczą małżowiny usznej i przewodu słuchowego zewnętrznego. Najczęściej są to zapalenia bakteryjne, ale czynnikami etiologicznymi mogą być również wirusy i grzyby. Do zakażeń w tym obszarze najczęściej dochodzi u dzieci, u których często występuje moczenie ucha. Mogą to być częste kąpiele w basenie, zbiornikach wodnych, gdzie jest zanieczyszczona woda, przebywanie w klimacie wilgotnym i ciepłym lub w saunie. Jeśli ucho nie zostanie osuszone, a następnie zabezpieczone przed zimnem i wiatrem (np. przez nałożenie czapki), w przewodzie słuchowym panuje długo zbyt wilgotne środowisko. Taki stan prowadzi do maceracji nabłonka i jego uszkodzenia. Mikrourazy stają się wrotami dla drobnoustrojów.

    Inne sytuacje, w których może dojść do uszkodzenia nabłonka skóry kanału słuchowego to: zbyt intensywne czyszczenie go patyczkami higienicznymi, zalegające ciało obce, szczególnie pęczniejące (np. ziarno grochu), zbyt głęboko zakładane słuchawki od odtwarzaczy muzycznych. Bakteryjne zakażenie ucha zewnętrznego u dzieci może mieć formę rozlanego zapalenia przewodu słuchowego, ograniczonego zapalenia przewodu słuchowego, czyli czyraka, a także róży, czyli zakażenia paciorkowcowego skóry i tkanki podskórnej małżowiny usznej.

    W zakażeniu wirusowym najczęstszym czynnikiem etiologicznym jest wirus ospy wietrznej (varicella-zoster virus), który wywołuje półpasiec uszny. Do zakażeń grzybiczych dochodzi rzadko, a sprzyjać mogą im stany niedoboru odporności, witamin, choroby metaboliczne (np. cukrzyca), długotrwałe stosowanie antybiotyków i sterydów, szczególnie miejscowo, a także leków immunosupresyjnych. Ponadto stany długotrwałej i nadmiernej wilgotności w uchu mogą ułatwiać grzybom inwazję i namnażanie. W obrębie małżowiny usznej może wystąpić wyprysk alergiczny w odpowiedzi na kontakt z czynnikiem uczulającym lub promieniowaniem słonecznym.

     

    Ucho środkowe

     

    Najczęstszą chorobą infekcyjną tego odcinka ucha jest ostre zapalenie ucha środkowego. Chorują głównie dzieci w drugim półroczu życia oraz w wieku 4–5 lat. W prawidłowych warunkach ucho środkowe jest jałowe, czyli nie występują tam żadne patogeny. Do zapalenia dochodzi w następstwie infekcji górnych dróg oddechowych. Przez trąbkę słuchową dostają się do jamy ucha środkowego wirusy i bakterie.

    Predysponowane do ostrego zapalenia ucha środkowego są szczególnie dzieci często chorujące na infekcje górnych dróg oddechowych, w tym uczęszczające do żłobka i przedszkola. Także dzieci z przerośniętym migdałkiem gardłowym, który zamyka ujście trąbki słuchowej i upośledza oczyszczanie jej z drobnoustrojów mogą częściej chorować na zapalenie ucha środkowego. Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko infekcji ucha środkowego są:

    • przewlekłe stany zapalne jamy nosowo-gardłowej,
    • alergie,
    • bierne palenie tytoniu,
    • niedobory immunologiczne.

     

    Ucho środkowe badanie otoskopowe

     

    Rozpoznanie jest stawiane przez lekarza na podstawie badania otoskopowego ucha dziecka. Otoskop to narzędzie umożliwiające dokładne obejrzenie błony bębenkowej, która przybiera podczas zapalenia ucha środkowego charakterystyczny wygląd. W przebiegu tej choroby może czasem dojść do perforacji błony bębenkowej i wówczas obserwuje się wysięk z ucha. Poza ostrym zapaleniem ucha środkowego, które najczęściej ma początkowo etiologię wirusową, a następnie może ulec nadkażeniu bakteryjnemu, istnieje też jednostka o nazwie ostre pęcherzowo-krwotoczne zapalenie ucha środkowego. Jest ono wywołane głównie wirusem grypy. W badaniu otoskopowym na błonie bębenkowej widoczne są czerwono-fioletowe pęcherze.

    Przewlekłe zapalenie ucha środkowego może być wynikiem przewlekłego stanu zapalnego w górnych drogach oddechowych, np. zapalenia zatok, przerostu migdałka gardłowego, niedoborów odporności. Należy o nim pomyśleć jeśli obserwuje się u dziecka śluzowo-ropny wyciek z ucha utrzymujący się stale lub nawracający i dodatkowo postępuje u niego pogorszenie słuchu.

    Wysiękowe zapalenie ucha środkowego może być powikłaniem ostrego zapalenia ucha środkowego lub nawracających stanów zapalnych górnych dróg oddechowych. Sprzyjają mu także przerost migdałka, rozszczep podniebienia, alergie. W jamie bębenkowej utrzymuje się wtedy stały wysięk z powodu obniżonego ciśnienia. Dochodzi do niedosłuchu przewodzeniowego. Diagnozę stawia się w oparciu o badanie słuchu i obraz ucha w otoskopie. Zapalenie może ustępować samoistnie bądź po leczeniu. W razie niepowodzenia może być konieczne chirurgiczne usunięcie przyczyny.

     

    Ucho wewnętrzne

     

    Ponieważ ucho wewnętrzne nie jest unerwione czuciowo, stany zapalne toczące się w jego obrębie nie dają dolegliwości bólowych. Najczęściej zapalenia powstaje w konsekwencji zapalenia ucha środkowego – dochodzi do transmisji patogenów na ucho wewnętrzne, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych albo urazu. Jest to szczególnie niebezpieczne zapalenie, ponieważ może szerzyć się na struktury czaszki. Objawia się:

    • zawrotami głowy,
    • zaburzeniami równowagi,
    • oczopląsem,
    • nudnościami,
    • wymiotami,
    • niedosłuchem.

     

    Czynniki ryzyka infekcji ucha u dzieci

     

    Do czynników ryzyka infekcji ucha u dzieci należą:

    • wiek dziecka,
    • odmienna budowa anatomiczna trąbki słuchowej, przez którą drobnoustroje łatwiej dostają się do ucha środkowego,
    • częste infekcje górnych dróg oddechowych,
    • przerost migdałka gardłowego,
    • rozszczep podniebienia,
    • alergie,
    • bierne palenie tytoniu,
    • częste moczenie uszu i nie osuszanie ich,
    • kąpiele w zbiornikach z zanieczyszczoną wodą,
    • zalegające ciało obce w uchu,
    • obniżona odporność,
    • niedobory witamin,
    • uszkodzenia nabłonka skóry przewodu słuchowego (np. podczas nadmiernego czyszczenia patyczkami higienicznymi),
    • zbyt głębokie zakładanie słuchawek.

     

    Objawy infekcji ucha u dzieci

     

    Objawy infekcji ucha u dzieci są różne w zależności od objętego zapaleniem odcinka. Ponieważ bardzo ważne jest uniknięcie powikłań, każde zapalenie ucha wymaga specjalistycznego leczenia.

    Wystąpienie poniższych objawów może sugerować infekcje ucha u dzieci i wymaga zgłoszenia się do lekarza:

    • ból ucha (starsze dzieci mogą się skarżyć na ból nasilający się w nocy, czasem podczas żucia pokarmów, przy ucisku na skrawek ucha czy pociąganie małżowiny; najmłodsze dzieci mogą reagować na ból płaczem, niechęcią do ssania, przerywaniem ssania),
    • uporczywy świąd (w niektórych przypadkach zapalenia ucha zewnętrznego dominującym objawem jest świąd silniejszy niż ból),
    • wyciek z ucha jakiejkolwiek treści,
    • niedosłuch,
    • uczucie zatkania w uchu,
    • uczucie rozpierania w uchu,
    • gorączka (może być z dreszczami),
    • nudności, wymioty,
    • zaburzenia równowagi,
    • zawroty głowy,
    • oczopląs.

     

    Metody leczenia infekcji ucha

     

    O postępowaniu leczniczym w infekcjach ucha u dzieci decyduje lekarz po zbadaniu ucha i zdiagnozowaniu rodzaju infekcji. W leczeniu zapalenia ucha zewnętrznego o etiologii bakteryjnej stosuje się antybiotyki miejscowo zwykle przez około 5–7 dni. Jeśli stan dziecka tego wymaga, objawy ulegają progresji, dołącza się leczenie ogólne antybiotykami i jego długość zależy od postępu choroby i objawów klinicznych.

    Infekcje grzybicze przewodu słuchowego wymagają długotrwałego leczenia przeciwgrzybicznego, które stosuje się dodatkowo przez 2 tygodnie po ustąpieniu objawów klinicznych zakażenia. W przypadku półpaśca usznego leczenie przeciwwirusowe trwa około 5–10 dni. Leczenie zapalenia ucha środkowego w większości przypadków polega na czujnym wyczekiwaniu przez pierwsze 2–3 doby. W tym czasie stosuje się leki objawowe (przeciwbólowe, przeciwgorączkowe).

    U większości dzieci objawy ustępują. Jeśli jednak utrzymują się lub zapalenie postępuje, wówczas włącza się antybiotykoterapię na okres od 5 do 10 dni, w zależności od wieku i ryzyka nawrotu zapalenia u dziecka. U dzieci poniżej 2 roku życia z obustronnym zapaleniem ucha, u dzieci do 6 miesiąca życia oraz u dzieci z gorączką, wymiotami oraz wyciekiem z ucha antybiotykoterapię wprowadza się od razu. Oprócz leczenia przeciwdrobnoustrojowego w leczeniu infekcji ucha stosuje się leczenie mające na celu zmniejszenie objawów, szczególnie dolegliwości bólowych i gorączki, a także leki o działaniu miejscowym, zmniejszające obrzęk kanału słuchowego.

     

    Zapobieganie infekcjom ucha u dziecka

     

    Aby zmniejszyć ryzyko infekcji ucha u dzieci, należy ograniczać w miarę możliwości ryzyko występowania infekcji górnych dróg oddechowych, które bardzo często są punktem wyjścia dla ostrego zapalenia ucha środkowego. Ponadto należy:

    • unikać nadmiernego moczenia uszu podczas kąpieli czy pływania,
    • dopilnować, aby uszy zostały wysuszone, gdy dostanie się do nich woda,
    • unikać dużych zmian temperatury, przeciągów,
    • zakładać dzieciom czapki podczas spacerów, szczególnie w wietrzne dni,
    • nie dopuszczać, aby w uchu dziecka zalegało ciało obce.
    Autor: lek. Joanna Marchwiak

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.