zarejestruj się zaloguj się

Celiakia

Tekst: lek. Agnieszka Dobrzyńska
Celiakia
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 16. lipca, 2013

Celiakia (choroba trzewna, glutenozależna choroba trzewna) jest przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. Choroba ta charakteryzuje się nietolerancją glutenu, który toksycznie oddziaływuje na kosmki jelitowe. W efekcie celiakii wchłanianie pokarmu ulega poważnemu upośledzeniu. Leczenia celiakii wiąże się z koniecznością stosowania prawidłowej diety u dziecka.

SPIS TREŚCI:

    Celiakia u dzieci

     

    Celiakia znana jest także pod nazwą choroby trzewnej. Jest ona przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. Celiakię cechuje nietolerancja glutenu, który działając toksycznie na kosmki jelitowe (maleńkie wypustki błony śluzowej jelita, które zwiększają jego powierzchnię i są odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych), prowadzi do ich zaniku. W rezultacie wchłanianie pokarmu jest upośledzone, a to przekłada się na wygląd i funkcjonowanie organizmu dziecka.

     

    Przyczyny celiakii

     

    Celiakia może ujawnić się wkrótce po wprowadzeniu glutenu do diety dziecka oraz podczas dorastania – w okresach nasilonego stresu, infekcji czy operacji, czyli tak naprawdę w każdym wieku.

    W celiakii występuje nadwrażliwość na gliadynę, która jest frakcją glutenu – białka zbożowego występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Gliadyna traktowana jest przez organizm jak antygen. Tworzy ona kompleksy immunologiczne w błonie śluzowej jelita oraz nasila agregację limfocytów, które uszkadzają błonę śluzową, prowadząc do uszkodzenia kosmków jelitowych i w konsekwencji zmniejszenia powierzchni chłonnej jelita. W rezultacie treść pokarmowa, która dociera do światła jelita cienkiego, nie zostaje strawiona i należycie wchłonięta.

    Ponadto u podłoża celiakii mamy do czynienia z czynnikiem genetycznym. Stwierdzono obecność kilku genów, które przyczyniają się do rozwoju nadwrażliwości na gluten u dzieci. W celiakii należy wyeliminować zboża bogate w gluten, czyli pszenicę, jęczmień i żyto. Wciąż trwają dyskusje dotyczące konieczności wyeliminowania owsa z diety osób z celiakią. Uważa się, że białko zawarte w owsie (awenina) nie przyczynia się do rozwoju reakcji immunologicznej typowej dla celiakii w stopniu takim, jak pszenica, żyto czy jęczmień.

    W większości przypadków uprawy owsa są zanieczyszczone ziarnami innych zbóż, tak więc produkty z jego udziałem powinny być także wyeliminowane z diety. W niektórych krajach, w których dostępny jest specjalny certyfikowany bezglutenowy owies z czystych upraw, dopuszcza się niewielkie jego spożycie. Od niedawna ten rodzaj owsa dostępny jest także na rynku polskim.

     

    Objawy celiakii

     

    Pierwsze objawy celiakii u dziecka są na ogół zauważalne w drugiej połowie pierwszego roku życia. Pojawiają się lśniąco-pieniste i cuchnące stolce, które nie ustępują po leczeniu typowym dla biegunek. Wypróżnienia stają się bardzo obfite, dlatego też rodzice często maja wrażenie, iż dziecko wydala więcej stolca niż przyjmuje pożywienia. Brzuch malucha jest bardzo duży i wzdęty, następuje powiększenie jego obwodu.

    Dzieje się tak z powodu słabego rozwoju mięśni przedniej ściany brzucha u dziecka oraz nagromadzenia się gazów w jelitach. W przebiegu celiakii dzieci stają się drażliwe, płaczliwe, niechętne do nawiązania kontaktu. W wyniku zespołu upośledzonego wchłaniania pojawia się zahamowanie przyrostu masy ciała oraz upośledzenie wzrastania. Niedożywienie w pierwszych dwóch latach życia dziecka (kiedy występuje intensywny rozwój układu nerwowego) przyczynia się do trwałego upośledzenia umysłowego.

    Celiakia może przebiegać pod postacią różnych objawów i u każdego chorego mogą być one różne. Obecnie rzadko choroba ta występuje w postaci pełnoobjawowej i jawnej klinicznie. W przebiegu celiakii występują również okresy zaostrzeń, co ma związek z infekcjami, silnym stresem lub zabiegami chirurgicznymi.

    Powszechnie wyróżnia się trzy typy celiakii:

    • pełnoobjawową,
    • skąpoobjawową,
    • ukrytą.

     

    Celiakia pełnoobjawowa

     

    Celiakia pełnoobjawowa zwana jest także klasyczną. Mimo stosunkowo charakterystycznych objawów, często pozostaje nierozpoznana, a dolegliwości uznawane są błędnie za objawy zespołu jelita drażliwego lub alergii pokarmowej. Postać pełnoobjawową charakteryzują:

    • bóle i wzdęcia brzucha,
    • biegunki tłuszczowe lub wodniste,
    • utrata masy ciała, chudnięcie,
    • zaburzenia wzrostu i rozwoju dziecka,
    • zmiana usposobienia,
    • objawy niedoborowe, w tym trudna do leczenia anemia będące efektem zespołu złego wchłaniania.


    Celiakia skąpoobjawowa

     

    W tej postaci zmiany chorobowe występują w błonie śluzowej jelita cienkiego, natomiast przeważnie nie towarzyszą im objawy kliniczne typowe dla formy klasycznej. Ta postać choroby występuje zdecydowanie najczęściej, a do jej objawów należą:

    • afty,
    • wrzodziejące zapalenia jamy ustnej (jeden z najbardziej charakterystycznych objawów tej postaci choroby),
    • niedorozwój szkliwa zębowego,
    • uporczywe bóle głowy,
    • ciągłe zmęczenie,
    • wczesna osteoporoza,
    • bóle kostne i stawowe,
    • zaburzenia wzrastania,
    • współistniejące choroby autoimmunologiczne,
    • w badaniach laboratoryjnych niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza oraz podwyższony poziom cholesterolu.

     

    Celiakia utajona

     

    Celiakia utajona (albo ukryta) występuje wtedy, gdy we krwi dziecka z prawidłowym obrazem jelita stwierdzamy obecność charakterystycznych przeciwciał. U dzieci tych można spodziewać się zaniku kosmków i pełnego rozwoju choroby w przyszłości. Do tej grupy chorych zaliczymy też osoby, które w dzieciństwie miały zdiagnozowaną celiakię, natomiast po dwuletniej prowokacji glutenem nie stwierdza się zmian w obrębie ich jelit.

    Celiakia związana bywa z innymi schorzeniami, np. z zespołem Downa, zespołem Williamsa, zespołem Tunera, zaburzeniami tarczycy, niedoborem immunoglobuliny IgA. Jeśli w rodzinie, wśród krewnych pierwszego stopnia są osoby chorujące na celiakię, to wzrasta ryzyko wystąpienia tej choroby u dziecka.

     

    Diagnostyka celiakii

     

    W przypadku podejrzenia objawów celiakii należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który powinien skierować dziecko do dalszej diagnostyki u gastroenterologa dziecięcego. Bez konsultacji z lekarzem gastroenterologiem i bez zleconych przez niego badań nie wolno wprowadzać diety bezglutenowej, gdyż może to zamazać obraz choroby i uniemożliwić dalszą prawidłową diagnozę oraz zaszkodzić zdrowiu dziecka. W cyklu diagnostyki wykonywane są badania serologiczne z krwi, polegające na oznaczaniu przeciwciał, z czego szczególnie wysoką wartością diagnostyczną odznaczają się dwa pierwsze rodzaje przeciwciał:

    • przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG),
    • przeciwko deamidowanej gliadynie,
    • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA).

    Powyższe przeciwciała są specyficzne dla celiakii. Ich wykrycie we krwi prawie zawsze potwierdza rozpoznanie choroby, natomiast ich brak nie wyklucza celiakii. Może się tak zdarzyć u małych dzieci, których organizm nie jest jeszcze na tyle doskonały, by wyprodukować te przeciwciała. Zdarzają się jednak sytuacje, w których obecność przeciwciał w surowicy krwi nie jest jednoznaczna z występowaniem zmian w jelitach.

    Dlatego w celu poprawnego rozpoznania celiakii i dopełnienia diagnostyki konieczne jest wykonanie biopsji jelita. Jest to zabieg wykonywany z wykorzystaniem endoskopu, podczas którego pobrane zostają maleńkie fragmenty błony śluzowej dwunastnicy. W pobranych endoskopowo wycinkach lekarz ocenia stopień zaniku kosmków. Bardzo istotnym kryterium diagnostycznym jest również poprawa stanu dziecka po wprowadzeniu u niego diety bezglutenowej.

    Ostatnio wprowadzono testy genetyczne, które są pomocne w przypadkach celiakii opornej na leczenie. Badana jest obecność genów charakterystycznych dla celiakii – jeśli dziecko nie posiada tych genów, to z pewnością można wykluczyć u niego obecność celiakii. Natomiast ich stwierdzenie nie jest stuprocentowym potwierdzeniem celiakii, gdyż są one obecne u około 30% populacji i świadczą jedynie o pewnej osobniczej  "podatności genetycznej" na wystąpienie tej choroby.

     

    Leczenie celiakii

     

    Prawidłowego leczenia celiakii nie należy lekceważyć, gdyż niestosowanie prawidłowej diety prowadzi do pogorszenia samopoczucia i gorszego rozwoju dziecka, a co więcej – może być czynnikiem rozwoju chłoniaka jelita cienkiego, który jest nowotworem złośliwym. Ponadto nieleczona celiakia sprzyja progresji w kierunku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, które należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit. Lista wytycznych dotyczących żywienia dziecka z celiakią jest następująca:

    • dieta bezglutenowa do końca życia,
    • wykluczone zostają pokarmy pochodzące z pszenicy, jęczmienia i żyta,
    • spożywany owies powinien pochodzić z "czystych" upraw i być certyfikowany,
    • produkty z glutenem powinny być zastąpione produktami bezglutenowymi wytwarzanymi z ryżu, kukurydzy, gryki i prosa,
    • można stosować również mąkę ziemniaczaną, sojową oraz tapiokę,
    • dieta bezglutenowa powinna być bogata w pełnowartościowe białko zwierzęce – jaja, mięsa, mleka z ograniczeniem tłuszczu.
    • dieta powinna zawierać witaminy: A, C, D, kwas foliowy oraz składniki mineralne, głównie wapń i żelazo,
    • dziecko może spożywać jarzyny i ziemniaki w postaci drobno startych surówek (są one źródłem witamin z grupy B i składników mineralnych – żelaza, selenu, manganu oraz błonnika pokarmowego),
    • przyrządzane potrawy powinny być gotowane w wodzie, na parze, duszone bez tłuszczu albo pieczone w folii,
    • dzieci chore na celiakię z reguły nie mają apetytu, dlatego ważne jest urozmaicanie im potraw,
    • produkty bezglutenowe są oznaczone międzynarodowym symbolem "Przekreślony kłos" i zawierają nie więcej niż 1 mg glutenu w 100 g produktu.

    Po wprowadzeniu diety bezglutenowej objawy kliniczne powinny ustąpić już w ciągu kilkunastu dni. Natomiast całkowita regeneracja kosmków jelitowych trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy i jest sprawą indywidualną. Jeśli pomimo powyższych zaleceń u dziecka pojawia się biegunka, z diety eliminujemy również mleko i zastępujemy je preparatami mlekozastępczymi. Ponadto niedobory białka wynikające z odstawienia mleka uzupełnia się wprowadzając do diety większą ilość mięsa drobiowego, wołowego, mięsa z królika oraz ryb. Jest to spowodowane zniszczenie kosmków jelitowych w takim stopniu, że brak jest możliwości trawienia laktozy zawartej w mleku.

     

    Co to jest choroba Dühringa?

     

    Jest to zespół objawów skórnych, które towarzyszą nietolerancji glutenu. W chorobie tej występują te same przeciwciała co w celiakii. Choroba Dühringa ujawnia się najczęściej pomiędzy 14 a 40 rokiem życia, a do typowych jej objawów należą:

    • zmiany skórne – głównie kolana i łokcie, okolica kości krzyżowej i pośladki, a także tułów (okolica łopatek), twarz i skóra owłosiona głowy,
    • zmiany wielopostaciowe – pęcherzyki, grudki, rumień,
    • zmiany te często bardzo swędzą, a w następstwie ich drapania powstają strupy i blizny,
    • u około 10% pacjentów występują objawy ze strony przewodu pokarmowego, spowodowane różnym stopniem zaniku kosmków jelita cienkiego.

    Podstawową zasadą leczenia choroby Dühringa jest – podobnie jak w celiakii – dieta bezglutenowa. Zmiany skórne ustępują dopiero po około 6 miesiącach jej stosowania, choć opisywane są przypadki pacjentów, u których pełna normalizacja w obrębie zmian skórnych następowała dopiero po paru latach stosowania diety bezglutenowej.

     

    Dieta bezglutenowa

     

    Celiakia jest chorobą, która oprócz zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu dziecka z powodu choroby podstawowej, przyczynia się do zmian w jego codziennym życiu. Trwająca całe życie dieta bezglutenowa wiąże się z wieloma wyrzeczeniami żywieniowymi, często trudnymi do zaakceptowania przez dziecko. Niemniej jednak należy pilnować przestrzegania diety bezglutenowej i wyrabiać w dziecku poczucie właściwych zasad żywieniowych.

    Autor: lek. Agnieszka Dobrzyńska
    Znaleziono: 2 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 2 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.