zarejestruj się zaloguj się

Ból brzucha u dziecka

Tekst: lek. Joanna Marchwiak
Ból brzucha u dziecka
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 23. stycznia, 2014

Ból brzucha u dziecka jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów. Wymaga on szerokiej diagnostyki różnicowej, ponieważ może być wywoływany przez bardzo wiele różnych przyczyn (przykładowo mieć podłoże czynnościowe, organiczne czy psychogenne). Ból brzucha u malucha objawia się między innymi brakiem apetytu, płaczem lub agresywnością. Prawidłowa diagnoza wymaga m.in. trafnego określenia charakteru bólu.

lek. Joanna Marchwiak
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Bólu brzucha u dzieci – objawy

     

    Manifestacja bólu brzucha u dziecka zależy od jego wieku. Starsze dzieci zazwyczaj trafnie określają zarówno lokalizację, jak i natężenie odczuwanych dolegliwości. Problemem natomiast może być ból brzucha u niemowląt i małych dzieci. Wówczas trzeba opierać się na zachowaniu dziecka, reakcjach na bodźce, wyrazie twarzy, wydawanych dźwiękach. Pomocne w ocenie natężenia bólu jest również obserwowanie najmłodszych dzieci podczas badania – jeśli udaje się odwrócić uwagę dziecka (np. wydawanymi poleceniami, zabawkami, karmieniem), może to świadczyć o tym, że ból jest nieznacznie nasilony.

    Niemowlęta i małe dzieci na ból brzucha najczęściej reagują płaczem i krzykiem. Dzieci mogą szlochać, stękać i pojękiwać. W mimice twarzy można zaobserwować ponadto marszczenie czoła i trójkątne ustawienie brwi, zaciśnięte lub półotwarte usta, mrużenie oczu. Dziecko może również prezentować bardzo oszczędną mimikę, a nawet przestać wykazywać zainteresowanie pokazywanymi przedmiotami i nie wodzić za nimi wzrokiem. Próbując zmniejszyć odczuwany ból brzucha, dziecko przyjmuje pozycję oszczędzającą, np. skuloną, uciska bolesną okolicę, zagryza wargi.

    Do innych objawów ogólnych bólu brzucha u dziecka można zaliczyć także agresywność lub – przeciwnie – spadek zainteresowania otoczeniem, a także brak łaknienia. Należy podkreślić, że każda zmiana dotychczasowego zachowania dziecka może świadczyć o dolegliwościach bólowych, nie tylko ze strony brzucha, ale i innych okolic ciała.

     

    Ból brzucha u dziecka – rodzaje

     

    Ból brzucha u dziecka można podzielić na różne rodzaje, w zależności od:

    • przebiegu klinicznego,
    • lokalizacji,
    • mechanizmu powstawania.

    Istnieje również podział na bóle brzucha:

    • czynnościowe,
    • organiczne,
    • psychogenne.

    Ze względu na przebieg kliniczny bólu brzucha u dziecka wyróżniamy:

    • ostry ból brzucha – pojawia się nagle, jest silny i jego natężenie może narastać; zazwyczaj dziecko jest w stanie dokładnie określić jego lokalizację; w tym miejscu może być obecna tzw. "obrona mięśniowa", czyli zwiększone napięcie mięśni brzucha; ból może nasilać się przy zmianie pozycji czy kaszlu; ostry ból brzucha to stan naglący, wymagający natychmiastowej konsultacji lekarskiej, szczególnie jeśli towarzyszą mu inne objawy, jak np. wymioty, biegunka (przede wszystkim jeśli zawierają krew), ciężki stan ogólny dziecka;
    • przewlekły ból brzucha (nawracający ból brzucha) – zazwyczaj jest to tępy ból; dziecko nie może dokładnie określić lokalizacji, gdyż ból jest rozlany; może mieć on charakter kolkowy (stopniowo narastać i ustępować), nasilać się w spoczynku; zdarza się też, że towarzyszą mu nudności, wymioty i ogólny dyskomfort; ten rodzaj bólu brzucha u dziecka może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami; może upośledzać codzienną aktywność dziecka, a nawet stać się przyczyną zwiększonej absencji w przedszkolu czy szkole i tym samym zaległości w nauce.

    Ból brzucha u dziecka nie zawsze musi być objawem choroby toczącej się w jamie brzusznej. Ból brzucha zgłaszają często dzieci z zapaleniem płuc, zapaleniem mięśnia sercowego, migreną, półpaścem, zapaleniem kości i stawów lub zapaleniem ucha środkowego.

     

    Organiczny ból brzucha u dziecka

     

    Organiczny ból brzucha to rodzaj bólu brzucha u dziecka wywoływany przez zmiany w narządach wewnętrznych. Może być on skutkiem:

    • urazu,
    • zmian zapalnych,
    • zmian metabolicznych,
    • nietolerancji pokarmowej,
    • zakażenia.

    Nasila się w czasie ruchu, kaszlu, kichania – dziecko z takim bólem zazwyczaj leży spokojne, unika ruchu. Organiczny ból brzucha u dziecka charakteryzuje się tym, że wykonując badania specjalistyczne można zaleźć przyczynę dolegliwości.

    Przykładowe przyczyny organicznego bólu brzucha u dziecka i ich objawy:

    • ostre zapalenie wyrostka robaczkowego – ból początkowo występuje w okolicy nadbrzusza, następnie przemieszcza się w kierunku pępka, po czym dociera do prawego dołu biodrowego, gdzie się utrzymuje; mięśnie tej okolicy napinają się i występuje tzw. "obrona mięśniowa"; ból nasila się podczas zginania prawej nogi w stawie biodrowym; mogą towarzyszyć mu nudności i wymioty; temperatura wzrasta nieznacznie; ostre zapalenie wyrostka robaczkowego jest stanem ostrym i wymaga leczenia chirurgicznego;
    • wgłobienie jelita – jest to wsunięcie się jednego odcinka jelita w drugi, co prowadzi do niedrożności jelit; występuje u niemowląt, szczególnie między 6 a 24 miesiącem życia. Objawia się ostrym, kolkowym bólem brzucha z okresami bezbólowymi (charakterystyczny towarzyszący napadowy płacz dziecka), na pieluszce można zauważyć stolec przypominający malinową galaretkę albo świeżą krew, a u niektórych dzieci wyczuwa się guz w brzuszku; tym objawom towarzyszą wymioty, dziecko przestaje oddawać gazy i stolec; wgłobienie jelita również jest ostrym stanem i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej w celu przywrócenia drożności przewodu pokarmowego i uniknięcia perforacji (przedziurawienia) jelit;
    • choroba wrzodowa – ból o tępym i gniotącym charakterze, może być odczuwany w okolicy pępka lub nadbrzusza, a nawet promieniować do pleców; zdarza się, że dziecko nie może dokładnie określić lokalizacji bólu; ból nasila się po jedzeniu;
    • celiakia – obraz tej choroby może być bardzo zróżnicowany i objawy pochodzić z różnych układów; na występowanie celiakii może wskazywać ból brzucha u dziecka, który utrzymuje się przewlekle, towarzyszy mu wzdęcie  czy bolesne skurcze, biegunki, brak przyrostu masy ciała i wzrostu;
    • alergia na pokarm – może dawać objawy ze strony wielu układów, m.in. skóry, układu oddechowego; ze strony układu pokarmowego są to najczęściej bóle brzucha z towarzyszącymi wymiotami i biegunką niedługo po zjedzeniu uczulającego pokarmu; u najmłodszych dzieci ból może mieć postać kolki, u niemowląt mogą pojawić się również pasemka świeżej krwi na prawidłowym stolcu;
    • kamica nerkowa – nagły i ostry ból w okolicy pleców, może mieć charakter kolkowy i promieniować do pachwiny; objawem dodatkowym jest obecność krwi w moczu;
    • zakażenie dróg moczowych – ostry lub tępy ból w okolicy pleców, promieniujący do pęcherza moczowego; towarzyszy mu gorączka, parcie na pęcherz, częstomocz, ból przy oddawaniu moczu.

     

    Czynnościowy ból brzucha u dziecka

     

    Czynnościowy ból brzucha jest najczęstszym rodzajem bólu brzucha u dziecka. Rozpoznaje się go na podstawie zgłaszanych przez dziecko dolegliwości, wykluczając jednocześnie w badaniach dodatkowych obecność zmian organicznych, które mogłyby być przyczyną bólu. Ból zaczyna się nagle, ma charakter kolkowy i przemieszcza się. Trwa zwykle około godziny lub krócej. Mogą towarzyszyć mu nudności i wymioty, dziecko może być niespokojne, ruchliwe. Natężenie bólu rośnie w spoczynku, a zmniejsza się w czasie ruchu, co odróżnia go od bólu organicznego.

    Przykładowe przyczyny czynnościowego bólu brzucha u dziecka i ich objawy to:

    • kolka niemowlęca – rozpoznaje się ją u niemowlęcia do 4 miesiąca życia, które ma napady płaczu z krzykiem, którego nie można ukoić; cechy charakterystyczne kolki niemowlęcej to brak uchwytnej przyczyny, czas trwania napadów minimum 3 godziny dziennie przez co najmniej 3 dni w tygodniu i trwające 1 lub więcej tygodni; wzrastanie i rozwój dziecka są w normie;
    • dyspepsja czynnościowa – to ból brzucha u dziecka głównie w wieku szkolnym, który trwa przewlekle lub nawraca przez minimum 2 miesiące, co najmniej raz w tygodniu; lokalizuje się głównie w nadbrzuszu, nie ma związku z wypróżnieniem, jedzeniem, wygląd stolca nie zmienia się; nie ma również innych przyczyn organicznych (np. chorób zapalnych, metabolicznych, wad anatomicznych), które mogłyby być przyczyną bólu; towarzyszyć mu mogą: uczucie nudności, wczesnej sytości po posiłku, wzdęcia i odbijania;
    • zespół jelita drażliwego – jest to dyskomfort lub ból brzucha trwający przez minimum 2 miesiące, co najmniej raz w tygodniu, który zmniejsza się lub ustępuje po wypróżnieniu; jego pojawienie się dziecko wiąże ze zmianą wyglądu stolca lub częstości wypróżnień; mogą występować również wzdęcia brzucha; choroba dotyka głównie dzieci w wieku szkolnym i nastolatków.

     

    Psychogenny ból brzucha u dziecka

     

    Warto podkreślić, że ból brzucha u dziecka nie zawsze musi wiązać się z chorobą organiczną. Bardzo często problemy i trudności, z którymi styka się dziecko, objawiają się właśnie bólami brzucha. Nie są to bóle uświadomione, tzn. dziecko nie zdaje sobie sprawy, że jego organizm w taki właśnie sposób radzi sobie z obciążeniami psychicznymi.

    Dzieci, nie mając wykształconych umiejętności radzenia sobie ze stresem emocjonalnym, często cierpią z powodu dolegliwości bólowych. Przyczynami takiego stanu mogą być zarówno problemy w szkole (trudności w nauce, w relacjach z rówieśnikami), jak i w domu (np. kłótnie między rodzicami, rozwód rodziców, śmierć kogoś bliskiego, problemy finansowe w domu).

    Może się również okazać, że pojawienie się młodszego rodzeństwa budzi w dziecku strach przed utratą dotychczasowego zainteresowania ze strony rodziców, co objawia się właśnie bólem brzucha u dziecka. Jest to podświadomy sposób odzyskania uwagi mamy i taty. W takim przypadku bardzo ważna jest rola rodziców i opiekunów, ponieważ to oni mogą pomóc dziecku swoją obecnością, zainteresowaniem, rozmową. Konieczna i bardzo pomocna może okazać się w takich sytuacjach również konsultacja psychologa lub psychiatry dziecięcego.

     

    Ból brzucha u dziecka – objawy alarmujące

     

    Istnieje pojęcie tzw. "czerwonych flag", czyli objawów alarmujących, których obecność wskazuje na stan wymagający jak najszybszej konsultacji lekarskiej. Należą do nich:

    • ból brzucha występujący w nocy, budzący dziecko ze snu,
    • wymioty,
    • wymioty z krwią,
    • zaburzenia wypróżniania (biegunki, zaparcia),
    • krew w stolcu,
    • zaburzenia połykania,
    • gorączka,
    • utrata masy ciała lub załamanie wzrostu i masy ciała dziecka obserwowane na siatkach centylowych,
    • zaburzenia dojrzewania,
    • bolesne i obrzęknięte stawy,
    • występujące w rodzinie przewlekłe choroby przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa, nieswoiste choroby zapalne jelit).

    Obecność któregokolwiek z tych objawów, gdy ból brzucha u dziecka wystąpił nagle bądź nawraca, powinna skłonić rodziców i opiekunów do wizyty u lekarza pediatry w celu diagnostyki przyczyn tego stanu.

    Autor: lek. Joanna Marchwiak

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.