zarejestruj się zaloguj się

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka

Tekst: lek. Agnieszka Zaremba
Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 27. stycznia, 2014

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to choroba infekcyjna dotykająca przede wszystkim dzieci i młodzież. Jest ona jednym z najgroźniejszych stanów w pediatrii. Nierzadko powoduje trwałe uszkodzenia układu nerwowego, a nawet zgon pacjenta. Przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych pochodzenia bakteryjnego są m.in. bakterie otoczkowe: meningokoki, pneumokoki, Haemophilus influenzae typu B. U noworodków dominują zakażenia odmatczyne.

lek. Agnieszka  Zaremba
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Przyczyny zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

     

    Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka powstaje w wyniku przedostania się drobnoustrojów do fizjologicznie jałowego płynu mózgowo-rdzeniowego. Punktem wyjścia infekcji może być stan zapalny ucha środkowego, zatok przynosowych, płuc, skóry itd. Bakterie przenoszone są do płynu mózgowo-rdzeniowego drogą krwi z odległych lokalizacji, z okolicznych tkanek (np. z jamy nosowo-gardłowej, zatok przynosowych). Mogą też przenikać do niego bezpośrednio z miejsc skażonych (np. po złamaniu podstawy czaszki).

    Największa zapadalność na bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych występuje w populacji młodszych dzieci. 90% chorych stanowią pacjenci poniżej 9 roku życia. Zachorowania najczęściej dotyczą dzieci przebywających w dużych skupiskach ludzi, np. w internatach, domach dziecka. Obserwuje się sezonowość zachorowań – najwięcej przypadków notuje się w pierwszym kwartale roku.

    Czynniki etiologiczne bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka zależą w dużej mierze od jego wieku. U noworodków oraz dzieci w wieku wczesnoniemowlęcym dominują zakażenia odmatczyne, wywołane takimi patogenami, jak:

    • Streptococcus agalactiae,
    • Listeria monocytogenes,
    • Escherichia coli.

    Ponad 80% przypadków bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka starszego wywołanych jest przez bakterie otoczkowe:

    • meningokoki (Neisseria meningitidis),
    • pneumokoki (Streptococcus pneumoniae),
    • Haemophilus influenzae typu B.

    Czynnikiem etiologicznym zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych mogą być także prątki gruźlicy.

     

    Objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

     

    Objawy bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka mogą nieco różnić się w zależności od jego wieku.

    U noworodków i niemowląt objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są:

    • zmiana nastroju i aktywności (płaczliwość, drażliwość, senność lub nadmierne pobudzenie),
    • spadek łaknienia,
    • gorączka lub obniżenie temperatury ciała (częste u noworodków),
    • tętniące ciemię (występuje tylko u niektórych chorych, brak tego objawu najczęściej jest skutkiem odwodnienia),
    • bezdechy,
    • wybroczyny,
    • światłowstręt,
    • drgawki,
    • przyspieszenie lub zwolnienie czynności serca,
    • zaburzenia świadomości.

    U noworodków i niemowląt z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych nie stwierdza się typowych dla dzieci starszych objawów oponowych (czasem występuje wyłącznie opistotonus). U dzieci starszych zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych objawia się:

    • gorączką,
    • zmianą nastroju,
    • gorszym samopoczuciem,
    • bólami głowy,
    • nadwrażliwością na bodźce słuchowe,
    • nadwrażliwością na światło,
    • obecnością objawów oponowych.

    Objawy oponowe w bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka to grupa objawów neurologicznych związanych z podrażnieniem opon mózgowo-rdzeniowych. Najczęściej świadczą o zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, ale mogą występować także w przebiegu krwawienia podpajęczynówkowego, zapalenia mózgu, po urazach.

    Do objawów oponowych zaliczamy:

    • sztywność karku – utrudnienie przygięcia głowy do klatki piersiowej,
    • objaw Kerniga – podczas próby wyprostowania kończyny dolnej zgiętej pod kątem prostym w stawie kolanowym i biodrowym pojawia się opór, a następnie dochodzi do odruchowego zgięcia kończyny dolnej w kolanie,
    • objawy Brudzińskiego – odruchowe zgięcie kończyn w stawach biodrowych i kolanowych podczas biernego przygięcia głowy do klatki piersiowej (objaw Brudzińskiego górny) lub podczas ucisku na spojenie łonowe (objaw Brudzińskiego dolny),
    • objaw Amossa – podpieranie się o wyprostowane kończyny górne rozstawione na boki przy próbie sadzania,
    • objaw Flataua – rozszerzenie źrenic przy biernym przygięciu głowy,
    • opistotonus – łukowate wygięcie kręgosłupa,
    • objaw Hermana – odruchowe zgięcie grzbietowe palucha podczas przyginania głowy do klatki piersiowej.

     

    Diagnostyka bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

     

    Podstawą diagnostyki bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka jest badanie podmiotowe i przedmiotowe uzupełnione o badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pobranego drogą nakłucia lędźwiowego. Przed wykonaniem punkcji lędźwiowej lekarz obowiązkowo powinien ocenić dno oka – stwierdzenie cech wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego (widocznych na dnie oka) jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do nakłucia.

    Na podstawie charakterystycznych cech płynu mózgowo-rdzeniowego dokonuje się rozpoznania i różnicowania typów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowego, a także ocenia czynnik etiologiczny zakażenia. Płyn w bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych jest żółty, mętny, o obniżonym stężeniu glukozy i chlorków.

    W przypadku rozpoznania bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka elementem badania płynu mózgowo-rdzeniowego jest antybiogram – ocena wrażliwości bakterii na antybiotyki. U każdego dziecka z podejrzeniem choroby należy zlecić także posiew krwi oraz wymaz z jamy nosowo-gardłowej.

    Znacznie mniejsze znaczenie ma diagnostyka obrazowa. TK, MRI lub USG przezciemiączkowe wykonuje się jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy proces zapalny dotyczy nie tylko opon mózgowo-rdzeniowych, ale też mózgu, gdy istnieje konieczność zróżnicowania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych z innymi chorobami OUN (np. guzem mózgu) lub w przypadku podejrzenia powikłań choroby, takich jak np. ropień lub ropniak mózgu.

     

    Leczenie bakteryjnego zapalenia opon

     

    Podstawą leczenia bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka jest antybiotykoterapia. Antybiotyki powinny zostać podane w warunkach szpitalnych, dożylnie, w dużych dawkach, niezwłocznie po pobraniu materiału do badań (ważne jest, aby nie podać ich przed zleceniem diagnostyki laboratoryjnej, gdyż może to skutkować uzyskaniem zafałszowanych wyników).

    U dzieci do 6 miesiąca życia przed podaniem antybiotyku można zastosować pojedynczą dawkę glikokortykosteroidu (deksometazonu) celem zmniejszenia odczynu zapalnego i ułatwienia działania antybiotykowi.

    Początkowo stosuje się antybiotykoterapię empiryczną (ukierunkowaną na najbardziej prawdopodobny czynnik etiologiczny). U noworodków w antybiotykoterapii empirycznej wykorzystuje się cefotaksym w połączeniu z ampicyliną (w ciężkich przypadkach dodaje się aminoglikozyd), u niemowląt – penicylinę G lub cefotaksym, natomiast u dzieci starszych – cefotaksym lub ceftriakson w połączeniu z penicyliną G.

    Po otrzymaniu wyników badań płynu mózgowo-rdzeniowego dokonuje się ewentualnej modyfikacji leczenia i stosuje antybiotykoterapię celowaną. W przypadku zakażenia meningokokami i pneumokokami wykorzystuje się penicylinę G, ceftriakson lub cefotaksym. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez Haemophilus influenzae leczone jest ampicyliną, ceftriaksonem, cefotaksimem lub chloramfenikolem.

    W leczeniu pomocniczym stosuje się płynoterapię, leki przeciwobrzękowe (mannitol, furosemid), leki zwalczające gorączkę, doraźnie – leki przeciwdrgawkowe. Niejednokrotnie ciężki stan ogólny pacjenta wymaga wdrożenia leczenia nasercowego i przeciwwstrząsowego.

     

    Powikłania bakteryjnego zapalenia opon

       

    Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka to choroba mogąca dawać groźne powikłania, wśród których wyróżniamy:

    • ropień mózgu,
    • ropniak mózgu,
    • wodniak podtwardówkowy,
    • zrosty pajęczynówki,
    • wodogłowie,
    • upośledzenie słuchu,
    • zaburzenia widzenia,
    • zaburzenia endokrynologiczne (zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny, przedwczesne dojrzewanie płciowe, zaburzenia wzrastania),
    • niedowłady,
    • padaczkę,
    • zaburzenia psychiczne.

     

    Profilaktyka bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

      

    W celu zapobiegania zachorowaniom na bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka zaleca się:

    1. unikanie kontaktu z osobami chorymi,
    2. szczególną dbałość o doleczanie ognisk ropnych infekcji (np. w uchu środkowych i zatokach oraz zmiany skórne),
    3. korzystanie ze szczepień ochronnych przeciwko meningokokom, pneumokokom, Haemophilus influenzae, gruźlicy,
    4. krótkotrwałą profilaktykę antybiotykową u osób z bliskiego otoczenia chorego (np. domowników chorego, osób śpiących w tej samej sypialni co chory):
    • profilaktyka  zakażenia meningokokami – zastosowanie rifampicyny (cztery dawki podawane co 12 godzin) lub ceftriaksonu (pojedyncza dawka),
    • profilaktyka zakażenia Haemophilus influenzae – podanie rifampicyny (przez cztery dni, 1 raz na dobę).
    Autor: lek. Agnieszka Zaremba

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.