zarejestruj się zaloguj się

Znieczulenie przy porodzie

Tekst: lek. Maryla Śmietanowska
Znieczulenie przy porodzie
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 07. listopada, 2013

Poród jest związany z ogromnym wysiłkiem, zarówno psychicznym jak i fizycznym. Ból porodowy jest przez pacjentki opisywany jako „najgorszy ból w życiu”. Występowanie bardzo silnego bólu może skutkować wydłużeniem porodu i wzrostem ryzyka komplikacji, zarówno ze strony matki jak i noworodka.

SPIS TREŚCI:

    Poród a znieczulenie

     

    Jedną z najskuteczniejszych metod walki z bólem podczas porodu jest wykonanie znieczulenia regionalnego. Jest to metoda bezpieczna, która pozwala na zmniejszenie poziomu bólu porodowego przy zachowanej aktywności skurczowej mięśni i zachowanym odruchu parcia, co zapewnia prawidłowy przebieg porodu drogami natury. Niektóre choroby matki – zwłaszcza choroby układu krążenia - stanowią wskazania medyczne do zastosowania takiego znieczulenia w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia komplikacji podczas porodu. Warto podkreślić, że wiele kobiet, przy odpowiednim wsparciu ze strony personelu medycznego, doskonale obywa się bez znieczulenia regionalnego. Jednak świadomość, że w razie potrzeby możliwe jest szybkie znieczulenie, poprawia komfort psychiczny rodzącej.

    Ciąża jest stanem fizjologicznym, a jednocześnie stanem odmiennym. Organizm kobiety będącej w ciąży adaptuje się do nowej sytuacji, w której jego nadrzędną funkcją staje się zapewnienie prawidłowego rozwoju płodu znajdującego się w macicy. Zmiany te są wielokierunkowe i obejmują praktycznie wszystkie narządy i układy organizmu kobiety. Sam poród jest dla organizmu rodzącej bardzo dużym obciążeniem. Jest on nie tylko związany z bardzo silną reakcją stresową wywołaną bólem odczuwanym przez pacjentkę, ale także z ogromnym wysiłkiem fizycznym, którego wymaga urodzenie dziecka.

     

    Znieczulenie podczas porodu - wskazania i przeciwwskazania

     

    Na sali porodowej opiekę nad kobietą rodzącą sprawuje lekarz ginekolog-położnik oraz położna. Lekarz anestezjolog może wykonać znieczulenie do porodu, jeśli lekarz ginekolog stwierdzi, że istnieją do niego wskazania medyczne. Coraz częściej zdarza się, że znieczulenie regionalne wykonywane jest na życzenie samej pacjentki. Należy podkreślić, że nie w każdym szpitalu jest możliwość wykonania takiego znieczulenia. Dlatego wybierając szpital, warto się dowiedzieć czy oferuje on wykonanie takiej procedury i jaki jest jej koszt. W niektórych szpitalach jest ona bezpłatna. Pacjentka ma również prawo nie zgodzić się na wykonanie znieczulenia. Nie można go bowiem wykonać bez uzyskania pisemnej zgody pacjentki.

     

    Wskazania do znieczulenia w czasie porodu

     

    Najważniejszymi wskazaniami medycznymi do zastosowania znieczulenia u rodzącej są choroby układu krążenia u matki, a zwłaszcza choroby układu krążenia, takie jak źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze czy stan przedrzucawkowy oraz choroby serca, takie jak kardiomiopatie czy wady zastawkowe serca lub poważne zaburzenia rytmu. Również choroby płuc, w tym astma oraz endokrynopatie, takie jak nadczynność tarczycy lub cukrzyca stanowią wskazanie do znieczulenia. Wynika to z faktu występowania w tych chorobach zmniejszonej tolerancji wysiłku. U tych pacjentek występuje podwyższone ryzyko komplikacji, zarówno ze strony matki jak i noworodka.

    Najpoważniejszymi powikłaniami podczas porodu jest ostra niewydolność krążenia oraz niedotlenienie płodu i rozwój niewydolności wielonarządowej, w których najczęściej konieczne jest wykonanie natychmiastowego cięcia cesarskiego, celem ratowania życia matki i dziecka. Również zaawansowane wady wzroku, takie jak wysoka krótkowzroczność, mogą być wskazaniem do zastosowania znieczulenia ze względu na podwyższone ryzyko odklejenia się siatkówki i trwałego upośledzenia widzenia podczas długiego, wyczerpującego porodu.

     

    Przeciwwskazania do znieczulenia w czasie porodu

     

    Przeciwwskazaniami do wykonania znieczulenia tego typu są zaburzenia krzepnięcia krwi u przyszłej mamy oraz zakażenie skóry w okolicy planowanego miejsca wkłucia, a także wybrane choroby neurologiczne. Lęk przed bólem porodowym jest problemem wielu przyszłych mam. Warto jednak podkreślić, że wiele kobiet, przy odpowiednim wsparciu ze strony personelu, doskonale obywa się bez znieczulenia regionalnego. Jednak świadomość, że w razie potrzeby możliwe jest szybkie znieczulenie, poprawia komfort psychiczny rodzącej.

     

    Ból porodowy

     

    Ból porodowy jest odczuwany subiektywnie – przez każdą pacjentkę inaczej. Najbardziej intensywnie i najsilniej dolegliwości bólowe przeżywają kobiety, które rodzą po raz pierwszy. Wynika to z faktu, że kanał i drogi rodne pierworódki są jeszcze nie rozciągnięte. Na ogół kolejne porody przebiegają szybciej, a odczuwany ból jest mniej nasilony. Za odczuwanie bólu odpowiada kilka czynników. W pierwszym okresie porodu – kiedy zaczynają się skurcze – ból jest zlokalizowany w dolnej części brzucha poniżej pępka aż do spojenia łonowego i ma charakter rozlany – trudno dokładnie określić miejsce bólu.

    Rozciąganie, wzrost napięcia i skurcze mięśnia macicy są najczęściej odczuwane, podobnie jak bóle występujące podczas menstruacji ale o większym nasileniu. Występują także bóle krzyża, spowodowane uciskiem na sploty nerwowe położone w okolicy krzyżowej. Ponieważ musi dojść do pełnego skrócenia i rozwarcia szyjki macicy, jej stopniowe rozciąganie dodatkowo potęguje ból. W drugim okresie porodu silne skurcze macicy powodują stopniowe wypychanie dziecka na zewnątrz rozciągają i napinają się mięśnie i skóra okolicy krocza. Do bólów obecnych podczas pierwszego okresu porodu dołącza się ból krocza i ud i pojawia się odruchowe parcie, nad którym kobiecie jest bardzo trudno zapanować.

    Następnym skurczom towarzyszą kolejne fale nasilonego bólu. Tak silne bóle są często przyczyną strachu i ogólnoustrojowej reakcji stresowej, przez co wydzielanych jest więcej hormonów stresu (adrenalina, noradrenalina). Oddech rodzącej przyśpiesza, ale jest płytki, we krwi matki dochodzić może do powstania tak zwanej zasadowicy, która przyczynia się do utrudnionego oddawania tlenu z krążenia matczynego do krążenia płodowego. Przyśpieszona czynność serca i podwyższone ciśnienie tętnicze krwi przyczyniają się do zmniejszenia ilości krwi przepływającej przez macicę i łożysko, przez co dziecko otrzymuje mniej utlenowanej krwi. Wszystkie te zjawiska skutkują wydłużeniem porodu i wzrostem ryzyka komplikacji, zwłaszcza niedotlenienia płodu.

     

    Metody walki z bólem porodowym

     

    Istnieje kilka metod walki z bólem, które ogólnie dzieli się na metody niefarmakologiczne (takie jak ćwiczenia i prawidłowe metody oddychania) oraz farmakologiczne. Leki stosowane w walce z bólem mogą być podawane pozajelitowo – najczęściej dożylnie, wziewnie lub w postaci znieczulenia regionalnego. Znieczulenie regionalne różni się od znieczulenia ogólnego tym, że nie wiąże się ze zmniejszeniem świadomości i obniżeniem aktywności ośrodkowego układu nerwowego u pacjentki poddawanej znieczuleniu, a co za tym idzie, nie wymaga intubacji i mechanicznego wspomagania oddychania przy użyciu respiratora gdyż pacjentka oddycha samodzielnie. Ważną zaletą znieczulenia regionalnego jest większa mobilność pacjentki, a po porodzie kobieta szybciej zaczyna się poruszać, wstawać i chodzić.

     

    Prowadzenie znieczulenia regionalnego

     

    Najczęściej stosowanym typem znieczulenia regionalnego jest znieczulenie zewnątrzoponowe. Sposób prowadzenia znieczulenia ma z jednej strony zapewnić zmniejszenie bólu porodowego do poziomu akceptowalnego przez rodzącą, z drugiej zaś zagwarantować zachowanie fizjologicznych odruchów zapewniających prawidłowy przebieg porodu oraz zachowanie przez pacjentkę świadomości podczas trwania porodu. Pacjentka może aktywnie uczestniczyć w akcji porodowej, zależne od woli parcie i skurcze mięśni są zachowane podczas trwania znieczulenia zewnątrzoponowego.

     

    Czas wykonania znieczulenia

     

    Należy podkreślić, że znieczulenie regionalne nie może być wykonane „na żądanie” pacjentki wraz z pojawieniem się pierwszych dolegliwości bólowych. Do wykonania takiego znieczulenia niezbędne jest osiągnięcie odpowiedniego zaawansowania porodu:

    • czynność skurczowa mięśnia macicy musi być ustabilizowana, to znaczy, że skurcze powinny występować w regularnych odstępach,
    • w badaniu ginekologicznym lekarz położnik stwierdza, że rozwarcie zewnętrznego ujścia szyjki macicy jest odpowiednio duże – około 4 cm,

    Dysponując pełnymi danymi o stanie pacjentki lekarz anestezjolog podejmuje ostateczną decyzję o możliwości i momencie wykonania znieczulenia.

     

    Znieczulenie zewnątrzoponowe

     

    Przed wykonaniem znieczulenia anestezjolog rozmawia z pacjentką, zbiera wywiad, by wykluczyć u pacjentki występowanie przeciwwskazań do wykonania takiego znieczulenia. Przed uzyskaniem pisemnej zgody pacjentki na zabieg, lekarz ma obowiązek objaśnienia przebiegu znieczulenia oraz zapoznania rodzącej z możliwymi działaniami niepożądanymi. Znieczulenie zewnątrzoponowe musi być wykonywane w warunkach sterylnych. Nakłucie wykonuje się za pomocą specjalnie do tego celu przeznaczonej igły do nakłuć przestrzeni zewnątrzoponowej. Przestrzeń ta jest zlokalizowana w kanale kręgowym pomiędzy dwoma blaszkami opony twardej, czyli najbardziej zewnętrzną z trzech opon otaczających rdzeń kręgowy

    Najczęściej nakłucie wykonywane jest w lędźwiowej części kręgosłupa - po uprzednim znieczuleniu skóry dla zmniejszenia nieprzyjemnych doznań podczas wprowadzania igły do przestrzeni zewnątrzoponowej. Pacjentka znajduje się w pozycji siedzącej pochylonej do przodu lub w pozycji leżącej na boku. Przez igłę wsuwa się cieniutką rureczkę – cewnik – którego jeden koniec będzie umieszczony w przestrzeni zewnątrzoponowej, a drugi pozostaje na zewnątrz i podawane są przez niego środki znieczulające. Zaletą cewnika jest możliwość podawania kolejnych dawek znieczulenia, jeśli poród się przedłuża, a w razie konieczności cewnik może pozostawać w przestrzeni zewnątrzoponowej od kilku godzin do kilku dni w celu leczenia bólu.

    W przypadku wystąpienia komplikacji położniczych w czasie porodu i konieczności wykonania cięcia cesarskiego, założone znieczulenie zewnątrzoponowe może być wykorzystane do znieczulenia cięcia cesarskiego. Cewnik usuwa się po porodzie kiedy leczenie bólu przestaje być konieczne.

    Rodzącej poleca się położenie na plecach i po upływie około 10 minut sprawdza się czy znieczulenie zaczęło działać i czy jest ono symetryczne – po lewej i prawej stronie ciała. Zazwyczaj jeśli znieczulenie nie jest symetryczne, a pacjentka odczuwa w jednej z pachwin ciągnięcie, układa się ją na bolącym boku i tę pozycję utrzymuje się przez około 10 minut czekając na zadziałanie znieczulenia. Przez pierwsze 20 minut od wstrzyknięcia środka znieczulającego, pacjentka powinna leżeć w pozycji wymuszonej, najczęściej na plecach na wznak. Przez cały ten czas co około 2-3 minuty mierzone jest ciśnienie i tętno w celu monitorowania podstawowych parametrów życiowych pacjentki. Po około 20 minutach od podania pierwszej lub kolejnej dawki znieczulenia pacjentka może przybrać w pełni wygodną pozycję, a nawet  wstawać podczas pierwszej fazy porodu.

     

    Efekt przeciwbólowy znieczulenia

     

    Efekt przeciwbólowy odczuwany jest już w 10 do 20 minut po podaniu środka znieczulającego. Czas przeciwbólowego działania pojedynczej dawki leków wynosi od 1 do 2 godzin. Pacjentka może odczuwać dotyk, ale nie będzie odczuwać bólu lub skurcze będą jedynie w nieznacznym stopniu bolesne. Przy prawidłowo działającym znieczuleniu rodząca może odczuwać rozpychanie, rozpieranie oraz parcie wywołane uciskiem dziecka przechodzącego przez kanał rodny.

     

    Działania niepożądane

     

    Odpowiedź organizmu na znieczulenie jest różna, istnieje ryzyko niecałkowitego znieczulenia. Podczas stosowania znieczulenia obniża się napięcie mięśni – zarówno mięśni miednicy, co może utrudniać odpowiednie obracanie się główki w kanale rodnym - jak również obniżenie napięci mięśni brzucha, co utrudnia parcie. Zdarza się, że osłabienie czynności skurczowej prowadzi do wydłużenia porodu. W trakcie trwania znieczulenia może dochodzić do spadku ciśnienia tętniczego, dlatego jest ono stale monitorowane. Powikłaniami znieczulenia zewnątrzoponowego może być zatrzymanie moczu, czasem pojawiają się także bóle głowy, nudności lub – rzadziej - wymioty. Poważniejsze uszkodzenia neurologiczne zdarzają się jednak bardzo rzadko – raz na 150–200 tysięcy porodów.

    Lekarz anestezjolog stale czuwa nad bezpieczeństwem rodzącej i podejmuje odpowiednie leczenie w razie pojawienia się powikłań znieczulenia. Nie udowodniono negatywnego wpływu znieczulenia na wzrost ryzyka konieczności porodu instrumentalnego (przy pomocy kleszczy lub próżnociągu) lub zakończenia porodu przez cesarskie cięcie.

     

    Znieczulenie przy porodzie - zalety i wady

     

    Zalety znieczulenia

     

    Zalety znieczulenia zewnątrzoponowego:

    • bezpieczeństwo procedury,
    • zmniejszenie bólu porodowego,
    • zwiększenie przepływu krwi przez łożysko, co zmniejsza ryzyko niedotlenienia u dziecka,
    • zachowanie czynności skurczowej mięśni i odruchu parcia, co zapewnia prawidłowy przebieg porodu drogami natury,
    • stosowanie leków znieczulających w małych dawkach, nie przechodzą przez łożysko nie wykazują negatywnego wpływu na dziecko,
    • możliwość stosowania kolejnych dawek w razie przedłużania się porodu,
    • możliwość wykorzystania cewnika do znieczulenia do porodu przez cięcie cesarskie w razie pojawienia się komplikacji położniczych,
    • zachowanie odczuwania dotyku i możliwości poruszania się.

     

    Wady znieczulenia

     

    Wady znieczulenia zewnątrzoponowego:

    • pojawienie się efektu przeciwbólowego dopiero po 10-20 minutach od zastosowania znieczulenia,
    • konieczne jest wkłucie w okolicy rdzenia kręgowego,
    • wymóg przybrania odpowiedniej pozycji po podaniu leku, a nierównomierne rozlokowanie leku w przestrzeni zewnątrzoponowej może spowodować niepełne lub niesymetryczne znieczulenie,
    • przy podaniu zbyt dużej dawki środka znieczulającego ryzyko wystąpienia obniżenia czynności skurczowej mięśni, co może przyczyniać się do wydłużenia czasu porodu.
    Autor: lek. Maryla Śmietanowska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.