zarejestruj się zaloguj się

Konflikt serologiczny

Tekst: lek. Dawid Lisiecki
Konflikt serologiczny
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 01. lipca, 2013

Konflikt serologiczny to stan mogący spowodować chorobę hemolityczną. Często źródłem problemu jest odmienna grupa krwi matki i dziecka, głównie w zakresie układu Rh. W przebiegu konfliktu serologicznego u płodu może wystąpić niedokrwistość, a nawet uogólniony obrzęk.

lek. Dawid Lisiecki
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co to jest konflikt serologiczny?

     

    Konflikt serologiczny to sytuacja, w której organizm matki produkuje substancje odpornościowe (tzw. alloprzeciwciała) rozpoznające związki chemiczne (znajdujące się na powierzchni krwinek czerwonych płodu, zwane antygenami) jako obce. Stąd nazwa konflikt. Częstość, z jaką występuje ten stan, to około 4 na 1000 ciąż. Choroba hemolityczna jest skutkiem działania alloprzeciwciał powstałych w organizmie ciężarnej, a przenikających przez łożysko do organizmu płodu. Istotą tej patologii jest rozpad czerwonych krwinek (erytrocytów) płodu, czyli ich hemoliza. Taka sytuacja doprowadza między innymi do niedokrwistości u nienarodzonego jeszcze dziecka. Na szczęście nie w każdej ciąży, w której występuje konflikt serologiczny, rozwinie się choroba hemolityczna.

     

    Konflikt serologiczny – przyczyny

     

    Najczęściej konflikt serologiczny powstaje na tle niezgodności w obrębie antygenów D układu Rh krwi matki i dziecka. Jego powodem może być również brak zgodności w obrębie innych układów grupowych krwi. Wśród innych przyczyn znajdują się wcześniejsze przetoczenia przyszłej matce krwi niezgodnej z jej grupą lub używanie przez nią zabrudzonych igieł lub strzykawek, np. do podawania sobie narkotyków. Mechanizm powstawania konfliktu najlepiej opisać na przykładzie kobiety, która ma grupę krwi Rh ujemną (minus) i mężczyzny z grupą krwi Rh dodatnią (plus). Jeżeli ich wspólne dziecko będzie miało grupę krwi Rh dodatnią (plus), to może wystąpić konflikt serologiczny. W takiej sytuacji po przedostaniu się do krwi matki nawet małej ilości krwi płodu, może rozpocząć się produkcja substancji niszczących płodowe krwinki czerwone. Okoliczności, które mogą znacząco zwiększyć ryzyko takiego „przecieku”, to między innymi poród, szczególnie drogą cięcia cesarskiego, poronienie czy wystąpienie krwawienia w czasie ciąży, a także wszelkiego rodzaju zabiegi wewnątrzmaciczne przeprowadzone podczas ciąży.

     

    Choroba hemolityczna – rozwój

     

    Jeżeli ciąża obarczona jest konfliktem serologicznym, należy pamiętać o ryzyku rozwoju choroby hemolitycznej u płodu. Co prawda, nie każdy konflikt oznacza chorobę, ale ryzyko związane z tym schorzeniem powoduje, że ciężarna musi być pod stałą i regularną kontrolą ginekologa-położnika. Kiedy matczyny układ immunologiczny zacznie produkować przeciwciała, które przedostaną się przez łożysko do krwiobiegu płodowego, możemy mówić o początku choroby hemolitycznej. Te immunologicznie czynne cząstki rozpoznają znajdujące się na krwinkach czerwonych płodu „znaczniki immunologiczne” (antygeny) jako obce i zapoczątkowują proces niszczenia erytrocytów płodowych.

     

    Choroba hemolityczna – objawy

     

    Spadek ilości czerwonych krwinek powoduje niedokrwistość u płodu. Organizm nienarodzonego jeszcze dziecka stara się przeciwdziałać skutkom choroby, rozwijając liczne mechanizmy, które mają za zadanie zrekompensować utratę erytrocytów. Są one jednak za mało wydajne, aby temu zadaniu sprostać. Niedokrwistość jest odpowiedzialna za rozwijające się niedotlenienie, mogące powodować zaburzenia rozwoju płodu. Rozpadanie się czerwonych krwinek powoduje również wzrost stężenia bilirubiny – związku, będącego pochodną występującej w erytrocytach hemoglobiny. Może to powodować żółte zabarwienie wód płodowych. Objawy obecności dużej ilości bilirubiny we krwi są widoczne u dziecka dopiero po narodzinach. Jest to między innymi ciężka żółtaczka noworodków, czy objawy związane z przedostawaniem się bilirubiny do mózgu noworodka. Najgroźniejszym skutkiem i objawem choroby hemolitycznej jest uogólniony obrzęk płodu, czyli nagromadzenie płynu w ciele płodu. Powikłanie to rozwija się zdecydowanie najrzadziej ze wszystkich możliwych i praktycznie tylko w przypadku braku leczenia rozpoznanej choroby hemolitycznej. Niestety, jako najcięższa postać choroby często kończy się zgonem wewnątrzmacicznym lub śmiercią noworodka w niedługim czasie po porodzie.

     

    Konflikt serologiczny i choroba hemolityczna – diagnostyka

     

    Badania przeprowadzane u ciężarnych pod kątem konfliktu serologicznego i ewentualnej choroby hemolitycznej płodu możemy podzielić na dwie podstawowe grupy: nieinwazyjne i inwazyjne. Do nieinwazyjnych należy przede wszystkim badanie oznaczania grupy krwi. Jest to badanie podstawowe, które musi być wykonane u każdej kobiety w ciąży. Powinno być ono wykonane podczas pierwszej wizyty u lekarza ginekologa, najlepiej przed 10 tygodniem ciąży. Poza tym grupę krwi powinien oznaczyć również przyszły ojciec, by lekarz prowadzący ciążę mógł ocenić ryzyko wystąpienia konfliktu serologicznego. Kolejnym badaniem z tej grupy jest pośredni test antyglobulinowy, zwany pośrednim odczynem Coombsa. Pozwala on wykryć czy kobieta ma we krwi przeciwciała, mogące reagować na krwinki grupy krwi innej niż jej własna. Jeżeli takie alloprzeciwciała zostaną znalezione, należy za pomocą wysokospecjalistycznych badań dodatkowych zidentyfikować je i dokonać oznaczenia ich miana.

    Miano przeciwciał to inaczej największe rozcieńczenie płynu, w którym się znajdują, a przy którym są w na tyle dużej ilości, że można je tam znaleźć. Krótko mówiąc im większe miano, tym więcej przeciwciał znajduje się we krwi. Warto również wiedzieć, że miano podaje się często w postaci ułamka zwykłego, np. 1/16, wtedy im większy mianownik, tym wyższe miano.

    Wśród badań wykonywanych z krwi matczynej znajduje się również badanie genetyczne metodą PCR (łańcuchowej reakcji polimerazy) w kierunku obecności płodowych antygenów grupowych krwi. Ostatnim badaniem nieinwazyjnym jest ultrasonografia płodu. USG jest badaniem bardzo istotnym w diagnostyce, nie tyle konfliktu serologicznego, który jest widoczny tylko „molekularnym okiem”, ale choroby hemolitycznej.

    Niedokrwistość jest pierwszym objawem hemolizy czerwonych krwinek. Powoduje ona między innymi zmniejszenie lepkości krwi, czego skutki widać podczas badania USG. Najbardziej miarodajna jest obserwacja przepływu krwi w tętnicy środkowej mózgu płodu. Zmiany zachodzące w układzie krążenia płodu w przebiegu choroby hemolitycznej prowadzą do wzrostu przepływu w tej tętnicy.

    Drugą grupę stanowią badania inwazyjne. Są nimi amniopunkcja, czyli pobranie płynu owodniowego przez nakłucie ciężarnej macicy oraz kordocenteza, czyli pobranie krwi pępowinowej w trakcji ciąży. Pierwsze z badań ma już właściwie znaczenie historyczne. Pobrany płyn owodniowy ocenia się pod kątem zawartości bilirubiny, substancji pochodzącej z rozpadu czerwonych krwinek. Kordocenteza natomiast jest badaniem, które ostatecznie rozstrzyga o rozpoznaniu choroby hemolitycznej lub jej braku. Należy pamiętać, że wszelkie badania inwazyjne są związane z ryzykiem wystąpienia powikłań, dlatego mogą być wykonywane tylko i wyłącznie po kwalifikacji i skierowaniu przez lekarza.

     

    Choroba hemolityczna – leczenie

     

    Po postawieniu ostatecznej diagnozy lekarz ocenia stopień nasilenia choroby i decyduje o dalszym postępowaniu. Leczenie choroby hemolitycznej polega przede wszystkim na przetaczaniu płodowi odpowiednio dobranej i przygotowanej krwi (na podstawie próby krzyżowej). Zabiegi takie powtarza się do momentu zakończenia ciąży. Po porodzie, w zależności od potrzeb, można u noworodka zastosować fototerapię światłem ultrafioletowym czy kontynuować leczenie za pomocą przetoczeń krwi. Podkreślenia wymaga również fakt, iż choroba hemolityczna sama w sobie lub leczenie za pomocą dopłodowych przetoczeń krwi, nie stanowią bezpośrednich, niezależnych wskazań do ukończenia ciąży metodą cięcia cesarskiego.

     

    Konflikt serologiczny - profilaktyka

     

    Przede wszystkim każda kobieta powinna dbać o „czystość serologiczną” własnej krwi przez nie używanie brudnych igieł czy strzykawek. Warto pamiętać, że brudna igła może być użyta do dożylnego podania narkotyków, ale również do wykonania tatuażu. Dlatego między innymi nie należy zażywać narkotyków i wykonywać tatuaży, szczególnie w miejscach o wątpliwym stanie czystości. Jest to element tzw. profilaktyki nieswoistej, inaczej mówiąc ogólnej, do której należy również nie przetaczanie różnej grupowo krwi. Profilaktyka swoista w przypadku konfliktu serologicznego jest zaś skoncentrowana na unikaniu powstawania najczęstszego konfliktu, czyli w obrębie grupy Rh krwi. Polega ona na podaniu kobiecie, narażonej na przeciek krwi z krążenia płodowego do matczynego, specjalnych przeciwciał zapobiegających wytworzeniu cząstek niszczących krwinki płodu. Przed podaniem tych leków kobieta musi spełniać odpowiednie, specyficzne dla siebie, określone przez lekarza warunki. Warto wiedzieć, że podanie tych specjalnie przygotowanych przeciwciał zabezpiecza tylko tę ciążę, w związku z którą były one podane.

    Autor: lek. Dawid Lisiecki
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.