zarejestruj się zaloguj się

Zespół krótkiego jelita

Tekst: lek. Dorota Podlipniak
Zespół krótkiego jelita
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 10. marca, 2014

Zespół krótkiego jelita (ang. short bowel syndrome, SBS) to rzadki stan, w którym dochodzi do sytuacji, gdzie jelito cienkie ma wyłączoną funkcję, co w efekcie prowadzi do problemów z przyswajaniem składników odżywczych przez organizm. Powoduje to niedożywienie, a w sytuacji niepodjęcia leczenia także wyniszczenie chorego, a nawet jego śmierć. W Polsce na ten zespół cierpi około 6 osób na 1 milion mieszkańców.

lek. Dorota Podlipniak
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Czym jest zespół jelita krótkiego?

     

    Jelito człowieka umownie podzielono na jelito cienkie (które składa się z dwunastnicy, jelita czczego i jelita krętego) oraz jelito grube. Pomiędzy nimi znajduje się zastawka, która stanowi fizjologiczną barierę między światłem jelita cienkiego a bakteriami żyjącymi w jelicie grubym. Aby proces trawienia, wchłaniania i metabolizowania składników odżywczych dostarczanych z pokarmem przebiegał prawidłowo, niezbędne jest normalne funkcjonowanie każdego fragmentu jelita.

    W zespole krótkiego jelita dochodzi do nagłego upośledzenia funkcji części bądź całości jelita cienkiego – albo na skutek jego usunięcia chirurgicznego, albo pojawienia się choroby, która upośledza działanie jelita. Nie wiadomo dokładnie jaka długość jelita zapewnia prawidłowe wchłanianie składników odżywczych. Zależy to m.in. od:

    • wieku osoby chorej,
    • ogólnego stanu zdrowia,
    • choroby zasadniczej, która wywołuje dolegliwości,
    • zachowania bądź utraty jelita grubego.

    Objawy zespołu krótkiego jelita mogą się pojawić u ludzi dorosłych, jeśli długość czynnego jelita cienkiego jest mniejsza niż 150–200 cm (normalna długość to około 5–6 m). Minimalna długość jelita, która pozwoli na żywienie doustne chorego zależy od wydolności pozostałych fragmentów jelita. Szansa na normalne przyjmowanie pokarmów drogą doustną istnieje, jeśli zachowało się 50–60 cm jelita cienkiego i całe jelito grube lub 100–115 cm jelita cienkiego, bez jelita grubego.

     

    Zespół jelita krótkiego – przyczyny

     

    Najczęstsze przyczyny zespołu jelita krótkiego to:

    • martwica jelita, do której dochodzi w wyniku pojawienia się zatoru lub zakrzepu w naczyniach, które odżywiają ścianę jelita i utrzymują je przy życiu; zakrzep bądź zator zamykają światło naczyń, którymi nie płynie krew i jelito zaczyna obumierać; zabiegiem ratującym życie jest wówczas usunięcie chirurgiczne martwego fragmentu jelita;
    • usunięcie fragmentu jelita z powodu różnych chorób: nowotworów jelit, urazów, choroby Leśniowskiego-Crohna;
    • ciężkie zaburzenia wchłaniania, które zdarzają się u chorych po napromienianiu z powodu nowotworów w obrębie jamy brzusznej, u osób z celiakią, która nie odpowiada na leczenie;
    • przetoki, czyli połączenie między uszkodzoną ścianą jelita a innymi narządami jamy brzusznej (przetoka wewnętrzna) lub połączenie jelita ze skórą (przetoka zewnętrzna); dochodzi wtedy do przemieszczania się części treści pokarmowej z jelit na zewnątrz albo do środka jamy brzucha.

     

    Objawy zespołu krótkiego jelita

     

    Objawy zespołu krótkiego jelita związane są z tym, że jelito nie podejmuje prawidłowo swoich funkcji. Wiadomo, że w jelicie cienkim zachodzi trawienie i wchłanianie białek, tłuszczów oraz cukrów. Tu także przyswajane są witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E, K i te rozpuszczalne w wodzie, wiele mikro- i makroskładników: wapń, magnez, żelazo czy cynk. Produkowane są również hormony, takie jak sekretyna i cholecystokinina.

    Wczesne powikłania zespołu krótkiego jelita to długo trwające, wyniszczające biegunki, odwodnienie (w przebiegu którego dochodzi do różnych zaburzeń elektrolitowych), niedobory pokarmowe (przede wszystkim magnezu, wapnia, żelaza, witamin). Stopniowo postępuje wyniszczenie, a w skrajnych przypadkach nieleczonego niedożywienia może dojść do śmierci osoby chorej.

    Późne powikłania zespołu krótkiego jelita są wyrazem przewlekłych niedoborów pokarmowych. Pojawiają się:

    • zaburzenia psychiczne i neurologiczne;
    • problemy ze wzrokiem – są efektem niedoboru witamin oraz gromadzenia szkodliwych substancji typu mangan lub lit;
    • zaburzenia rytmu serca spowodowane zaburzeniami elektrolitowymi, zwłaszcza niedoborem potasu i magnezu;
    • niewydolność serca;
    • zapalenie, bóle mięśni – niedobór selenu i witaminy B1;
    • kamica nerkowa, której powodem jest zbyt duże wchłanianie szczawianów w jelicie grubym;
    • zakażenie układu moczowego – częściej zdarzają się u kobiet, są związane z przewlekłymi biegunkami i tendencją do infekowania bakteriami kałowymi cewki moczowej;
    • choroby kości i predyspozycja do złamań – zbyt mała podaż wapnia, magnezu, witaminy D, fosforanów.

     

    Zespół krótkiego jelita – leczenie

     

    Każda osoba, która przebyła rozległą operację usunięcia jelita i po zabiegu cierpi na uporczywe biegunki oraz odwodnienie, jest podejrzewana o wystąpienie zespołu krótkiego jelita. Lekarz ustala rozpoznanie na podstawie obserwacji stanu klinicznego pacjenta, korelacji ciężkości objawów z wielkością przeprowadzonej resekcji i po wykonaniu podstawowych badań świadczących o zaburzeniach elektrolitowych i niedożywieniu.

    Osoby chore po wyjściu ze szpitala powinny pozostawać pod opieką specjalistycznych poradni żywieniowych, które znajdują się prawie w każdym większym mieście w Polsce. Leczenie zespołu krótkiego jelita obejmuje trzy okresy:

    1. Okres pooperacyjny, w którym dąży się do szybkiego wyrównania niedoborów płynów, walki z odwodnieniem i zaburzeniami elektrolitowymi. Przetacza się specjalne płyny, podając je dożylnie, tak aby ilość wydalanego moczu była większa niż 1 l na dobę. Ponadto zapobiega się tworzeniu wrzodów żołądka, stosując u chorych inhibitory pompy protonowej. Są to leki zmniejszające produkcję kwasu solnego w żołądku, którego w zespole jelita krótkiego wydziela się za dużo. Zapobieganie niedoborom pokarmowym oraz niedożywieniu polega na podawaniu składników odżywczych drogą pozajelitową (dożylną). Często nie wystarcza zwykłe wkłucie do żył obwodowych (na grzbiecie ręki, przedramieniu) i zakłada się wtedy wkłucie centralne (do żyły pod obojczykiem) albo wytwarza się specjalną przetokę na przedramieniu. Równolegle prowadzi się żywienie dojelitowe (pokarm jest dostarczany przez zgłębnik założony bezpośrednio do żołądka lub jelita).
    2. Okres adaptacyjny, w którym chory zaczyna przyjmować pokarmy drogą doustną, a rezygnuje się powoli z żywienia pozajelitowego. To, kiedy zaczyna się karmić pacjenta normalnie, zależy od jego stanu ogólnego, od tego jak reaguje on na zmianę sposobu żywienia, czy nasilają się biegunki czy nie, od tego jak szybko pozostały fragment jelita zaczyna podejmować prawidłowe funkcje trawienia i wchłaniania pokarmów;
    3. Okres leczenia przewlekłego polega przede wszystkim na ustaleniu sposobu żywienia chorego oraz jego diety, tak aby zapobiegać niedoborom pokarmowym i witaminowym. Chory powinien znajdować się pod opieką specjalistycznych poradni żywieniowych oraz być świadomym i wyedukowanym na temat swojej choroby. Bardzo ważne jest, aby potrafił kontrolować swoją masę ciała i szybko zgłaszał się do lekarza w razie wystąpienia spadku wagi.

    Całkowite wyleczenie zespołu krótkiego jelita nie jest możliwe. Chodzi o to, aby skrócony fragment jelita jak najlepiej przystosował się do podjęcia nowych funkcji. Wiadomo, że wpływ na to ma wiek chorego. Lepiej adaptują się małe dzieci niż osoby dorosłe.

    Niestety, chorzy ludzie już do końca życia muszą być pod opieką specjalistów i stosować specyficzną dietę. Część z nich nigdy nie będzie mogła być żywiona wyłącznie doustnie.

     

    Zespół jelita krótkiego a dieta

     

    Dieta osób z zespołem krótkiego jelita to dieta lekkostrawna, z ograniczeniem zawartości tłuszczów. Po okresie rekonwalescencji, w którym rozpoczyna się żywienie od kleików gotowanych na wodzie, przez stopniowe wprowadzanie sucharków, przecieranych zup, rozdrobnionych wędlin aż po wprowadzenie warzyw i owoców, część chorych może odżywiać się prawie normalnie. Ich dieta jest zbliżona do diety osób zdrowych. Nie mogą jednak spożywać dużej ilości błonnika, a więc razowego pieczywa, płatków zbożowych, otrębów, suszonych owoców itp. Warzywa i owoce najlepiej gotować, rozdrabniać albo pić soki owocowe.

    Dobrze na przewód pokarmowy działają przetwory mleczne: jogurty naturalne, kefir, maślanka. Unikać należy zielonych warzyw, zwłaszcza kapusty, szczawiu, szpinaku oraz herbaty i kakao (ponieważ zawierają duże ilości szczawianów, które odkładają się w nerkach) oraz tłustego, smażonego mięsa (wpływa na rozwój kamicy pęcherzyka). Posiłki powinny być spożywane regularnie, o stałych porach, małymi, dobrze pogryzionymi porcjami, ponieważ ułatwia to ich trawienie.

    Autor: lek. Dorota Podlipniak
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Choroby jelit

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.