zarejestruj się zaloguj się

Zapalenie trzustki

Tekst: lek. Halszka Kołaczkowska
Zapalenie trzustki
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 19. maja, 2014

Zapalenie trzustki (łac. pancreatitis), czyli stan zapalny narządu wydzielającego enzymy trawienne i hormony niezbędne do regulacji stężenia cukru we krwi, dzieli się na ostre (OZT) oraz przewlekłe (PZT). Przyczyn tej choroby jest wiele, a jedną z najważniejszych jest nadużywanie alkoholu. OZT może przebiegać łagodnie, ale czasem przyjmuje formę wręcz dramatyczną. Z kolei PZT nieuchronnie prowadzi do niewydolności trzustki.

SPIS TREŚCI:

    Rola trzustki i przyczyny zapalenia trzustki

     

    Trzustka jest narządem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pełni dwie role:

    • wydziela do światła jelita sok trzustkowy zawierający enzymy trawiące białka, tłuszcze, cukry i kwasy nukleinowe (jest to tzw. rola zewnątrzwydzielnicza),
    • wydziela do krwi hormony odpowiedzialne za prawidłową gospodarkę węglowodanową organizmu, takie jak insulina czy glukagon (rola wewnątrzwydzielnicza).

    Enzymy produkowane przez trzustkę są pierwotnie proenzymami, tzn. nie wykazują aktywności enzymatycznej, inaczej mówiąc „są początkowo nieczynne”. Zjawisko to stanowi ochronę przed samotrawieniem narządu, czyli zniszczeniem komórek wchodzących w skład budowy trzustki. Dopiero po uwolnieniu proenzymów do światła jelita następuje ich aktywacja, dzięki substancji wydzielanej przez komórki dwunastnicy. Wówczas enzymy zaczynają pełnić swoją funkcję, jaką jest trawienie właściwie wszystkich składników pokarmowych. Wydzielanie enzymów regulowane jest przez złożone układy, ale bodźcem inicjującym jest spożywanie pokarmu.

    Dzięki temu sok trzustkowy nie jest uwalniany do pustego przewodu pokarmowego, a jedynie wtedy, gdy rzeczywiście znajdują się w nim produkty wymagające strawienia.

    Za wydzielanie hormonów odpowiedzialne są wyspy trzustkowe, tzw. wyspy Langerhansa. Składają się z kilku typów komórek, z których każdy wydziela inny hormon: glukagon (komórki A), insulinę (B), somatostatynę (D) oraz polipeptyd trzustkowy (PP). Uszkodzenie trzustki, zwłaszcza przewlekłe, może doprowadzić do nieodwracalnych zmian w strukturze narządu. Mogą się one manifestować pojawieniem się cukrzycy, czyli choroby wynikającej z nieadekwatnego wydzielania insuliny, odpowiedzialnej za obniżanie stężenia glukozy we krwi.

    Przyczyny doprowadzające do rozwoju zarówno ostrego, jak i przewlekłego zapalenia trzustki są dosyć podobne. Dwiema głównymi przyczynami rozwoju ostrego zapalenia trzustki są choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych oraz alkohol. Łącznie odpowiadają za około 80% wszystkich przypadków OZT.

    W przypadku PZT to alkohol jest na pierwszym miejscu i odpowiedzialny jest za około 85% przypadków choroby. Czasem nie udaje się ustalić przyczyny zapalenia trzustki, mówi się wówczas o podłożu idiopatycznym. OZT może być powikłaniem zabiegu oceniającego stan dróg żółciowych i trzustkowych, tzw. endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW) oraz innych zabiegów operacyjnych.

    Pozostałymi stanami mogącymi doprowadzić zarówno do OZT, jak i PZT są:

    • niektóre typy hiperlipidemii, czyli chorób polegających na zbyt wysokim stężeniu niepożądanych lipidów (tłuszczów) we krwi,
    • nadczynność przytarczyc,
    • nieprawidłowe działanie zwieracza Oddiego (kiedy dochodzi do utrudnień w odpływie żółci i soku trzustkowego do światła jelita),
    • przyjmowanie niektórych leków,
    • wady wrodzone trzustki,
    • choroby wrodzone, np. mukowiscydoza, niedobór α1-antytrypsyny,
    • choroby autoimmunologiczne, np. toczeń rumieniowaty układowy.

    Dodatkowo OZT może być wywołane przez:

    • urazy jamy brzusznej,
    • infekcje (głównie wirusowe i pasożytnicze).

    PZT natomiast może rozwinąć się w wyniku nawracających OZT.

     

    Ostre zapalenie trzustki – objawy

     

    Ostre zapalenie trzustki związane jest ze zbyt wczesną aktywacją proenzymów jeszcze w obrębie narządu. Doprowadza to do niszczenia trzustki, tzw. „samotrawienia” (czyli martwicy), a także do uszkodzenia organów położonych zarówno w jej sąsiedztwie, jak i zupełnie odległych. Zazwyczaj jako pierwszy pojawia się ostry ból brzucha, zlokalizowany w nadbrzuszu lub po lewej stronie pod żebrami. Czasem może on promieniować do pleców. Bólowi towarzyszą nudności i wymioty, gorączka, napięcie powłok brzucha, może pojawić się żółtaczka. W cięższych przypadkach mogą wystąpić zaburzenia świadomości, będące objawem zwiastującym poważny przebieg choroby.

    Ostre zapalenie trzustki może doprowadzić także do zatrzymania perystaltyki, tzw. niedrożności porażennej jelit, która objawia się zatrzymaniem gazów (wzdęciem brzucha) i ustaniem wypróżnień. Około 2/3 pacjentów chorujących na OZT przechodzi chorobę łagodnie, zaś u pozostałych OZT może przybrać postać ciężką.

     

    Przewlekłe zapalenie trzustki – objawy

     

    Objawem dominującym w przewlekłym zapaleniu trzustki jest ból brzucha występujący zazwyczaj po jedzeniu i wypiciu alkoholu, nawracający lub występujący stale z różnym nasileniem. Przewlekłe zapalenie doprowadza do powolnego niszczenia struktury narządu, ostatecznie powodując jego niewydolność, zarówno zewnątrz-, jak i wewnątrzwydzielniczą. Jeżeli trzustka przestaje produkować odpowiednią ilość enzymów, jedzenie pozostaje niestrawione, a pacjent cierpi na przewlekłą biegunkę, wzdęcia, niedożywienie. Uszkodzeniu mogą ulec także wyspy trzustkowe, co doprowadza początkowo do nieprawidłowej tolerancji glukozy, a na dalszym etapie do rozwoju cukrzycy.

     

    Ostre zapalenie trzustki – badania dodatkowe

     

    Badaniami pomocniczymi w postawieniu diagnozy są badania laboratoryjne krwi oraz badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (tzw. „złoty standard”) i/lub USG jamy brzusznej. Charakterystycznymi zmianami w badaniach laboratoryjnych krwi jest zwiększenie aktywności amylazy i lipazy, czyli enzymów trzustkowych (zwykle wyniki trzykrotnie przekraczają przyjętą normę).

    Ponadto na ciężkość choroby mogą wskazywać zmiany w morfologii krwi, wzrost wykładników stanu zapalnego (m.in. CRP i prokalcytoniny) oraz wykładników uszkodzenia wątroby. W USG jamy brzusznej trzustka jest trudna do oceny, często może być zupełnie niewidoczna, zasłonięta przez gazy jelitowe. W OZT jej granice mogą być zatarte, a cały narząd powiększony, ze zmienioną strukturą.

    Jednak najlepszym badaniem do oceny trzustki jest tomografia komputerowa. To na jej podstawie ocenia się rozległość powstałej w przebiegu choroby martwicy narządu i oznacza wskaźnik ciężkości OZT. W przypadku zatrzymania gazów i stolca wykonuje się przeglądowe zdjęcie jamy brzusznej w celu zdiagnozowania niedrożności przewodu pokarmowego, niekiedy także zdjęcie klatki piersiowej w celu wykluczenia powikłań związanych z chorobą podstawową.

    Jeżeli przyczyną OZT jest kamica żółciowa, badaniem dodatkowym o wartości leczniczej jest endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) ze sfinkterotomią (czyli nacięciem zwieracza ujścia dróg żółciowych i przewodu trzustkowego), a następnie usunięciem przeszkody w odpływie żółci oraz soku trzustkowego. Czasem sięga się po bardziej zaawansowane badania, takie jak rezonans magnetyczny czy endosonografia, czyli USG wykonywane sondą wprowadzaną do przełyku.

     

    Przewlekłe zapalenie trzustki – badania dodatkowe

     

    W przewlekłym zapaleniu trzustki największą wartość diagnostyczną mają badania obrazowe. To na USG lub w tomografii komputerowej można zaobserwować zmiany powstałe w wyniku przewlekłego procesu zapalnego, takie jak zwapnienia, złogi czy poszerzenia przewodów trzustkowych. Morfologia krwi, aktywność amylazy i lipazy zwykle są prawidłowe.

    Czasem dla potwierdzenia diagnozy można wykonać badanie histologiczne po wykonaniu biopsji (nakłucia) zmienionego chorobowo narządu. Jeżeli badania obrazowe nie wykazują cech PZT, a obraz kliniczny przemawia za chorobą, wykonuje się odpowiednie testy czynnościowe. Najczulszym jest test sekretynowo-cholecystokininowy, ale w codziennej praktyce lekarskiej częściej wykonuje się testy pośrednie, oceniające stężenie określonych enzymów w kale (np. elastazy).

     

    Ostre zapalenie trzustki – leczenie

     

    W przypadku wystąpienia ostrego zapalenia trzustki najważniejszą czynnością jest odpowiednie nawodnienie pacjenta, wyrównanie powstałych zaburzeń elektrolitowych oraz zniesienie bólu. Wstępnie należy wstrzymać podawanie pokarmów doustnie, w łagodnej postaci OZT można zacząć jeść dopiero po ustąpieniu bólu (zwykle muszą minąć 3–4 dni).

    U pacjentów z ciężkim przebiegiem OZT należy rozważyć profilaktyczne stosowanie antybiotyków, zaś jeśli OZT wywołane jest chorobą dróg żółciowych, antybiotykoterapia jest bezwzględnie konieczna, ponadto zawsze należy rozważyć wykonanie ECPW ze sfinkterotomią.

    Jeśli pomimo leczenia dojdzie do zakażenia martwicy, wdraża się leczenie operacyjne. Rokowanie w OZT zależy od jej przebiegu – w łagodnym OZT jest ono dobre. W umiarkowanym i ciężkim OZT rokowanie zależy od powstałych powikłań (głównie narządowych). Należy zatem pamiętać, że OZT może być chorobą śmiertelną i unikać czynników doprowadzających do choroby (kamica żółciowa, nadmierne spożycie alkoholu).

     

    Przewlekłe zapalenie trzustki – leczenie

     

    Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki polega głównie na poprawie jakości życia chorego. Do podstawowych działań należy uśmierzanie bólu, uzupełnianie brakujących enzymów trzustkowych, dbanie o prawidłowe stężenie cukru we krwi, zapobieganie niedożywieniu i leczenie powstałych powikłań.

    W okresach zaostrzeń często stosuje się leczenie takie jak w OZT. Warto podkreślić, że osoby z rozpoznanym PZT powinny bezwzględnie odstawić picie alkoholu oraz palenie papierosów. Ważne jest także stosowanie odpowiedniej diety bogatokalorycznej i zawierającej duże ilości białka. U pacjentów, u których doszło do zmian struktury narządu, utrudniających mechaniczne funkcjonowanie trzustki, wdraża się leczenie inwazyjne – zarówno endoskopowe, jak i operacyjne.

    Choroba może trwać wiele lat, doprowadzając do wielu powikłań, a w końcowym etapie do śmierci pacjenta. Śmiertelność po 20–25 latach choroby sięga 50%, często przyczyną zgonu jest zaostrzenie PZT. Warto pamiętać, że gorsze rokowanie obserwuje się u pacjentów z alkoholowym PZT, więc oprócz leczenia farmakologicznego i odpowiedniej diety należy skupić się na wyeliminowaniu przyczyny, jaką jest nadużywanie alkoholu, co często wymaga interdyscyplinarnej opieki razem z lekarzami psychiatrii.

    Autor: lek. Halszka Kołaczkowska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Test NBT-PABA
    Znaleziono: 3 wyników

    Powiązane filmy

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.