zarejestruj się zaloguj się

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – objawy i leczenie

Tekst: lek. Monika Turlejska
Dodane: 02. stycznia, 2014

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (łac. colitis ulcerosa) należy do grupy przewlekłych nieswoistych chorób zapalnych przewodu pokarmowego. Przyczyny choroby pozostają nieznane. Proces zapalny i objawy dotyczą jelita grubego, ale mogą towarzyszyć mu również zaburzenia pozajelitowe. Najczęstszym objawem wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest biegunka, często z widoczną domieszką krwi.

lek. Monika Turlejska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co jest istotą choroby?

     

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego wraz z chorobą Leśniowskiego-Crohna należy do grupy przewlekłych nieswoistych zapaleń przewodu pokarmowego. Choroba Leśniowskiego-Crohna przybiera często bardzo podobny obraz kliniczny do WZJG, stąd konieczne jest przeprowadzenie wnikliwej diagnostyki w celu postawienia właściwego rozpoznania.

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest procesem zapalnym zlokalizowanym w błonie śluzowej jelita grubego. Jelito grube składa się z kątnicy, okrężnicy i odbytnicy. Choroba zawsze obejmuje odbytnicę, u wielu osób również okrężnicę (u poszczególnych osób różnie długi odcinek okrężnicy). W części przypadków prowadzi do rozwoju owrzodzeń.

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że pod wpływem jakiegoś (w tym przypadku niewiadomego) czynnika organizm wytwarza autoprzeciwciała. Na co dzień ludzki organizm wytwarza przeciwciała przeciwko potencjalnie chorobotwórczym patogenom, np. bakteriom czy wirusom. Celem tej odpowiedzi jest zniszczenie tych drobnoustrojów. W przebiegu chorób autoimmunologicznych powstają autoprzeciwciała. Są to przeciwciała odpowiedzialne za powstawanie stanu zapalnego w obrębie któregoś z narządów własnego organizmu. W przebiegu WZJG jest to jelito grube.

    Największą zachorowalność na wrzodziejące zapalenie jelita grubego notuje się w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, wśród osób rasy białej. W Europie każdego roku średnio 1 osoba na 10 000 zapada na to schorzenie. Choroba może rozpocząć się w każdym wieku, jednak szczyt zapadalności występuje pomiędzy 20 a 40 rokiem życia. Zdumiewającym faktem jest obserwacja, że palacze papierosów rzadziej chorują na to schorzenie.

    Dokładna przyczyna wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jak dotąd nie została poznana. Zakłada się, że rozwija się ono u osób genetycznie podatnych na wystąpienie WZJG, po zadziałaniu pewnego czynnika zewnętrznego (infekcja bakteryjna, wirusowa, lekarstwa), który pobudzając układ immunologiczny w sposób nadmierny, nieprawidłowy, powoduje powstanie przeciwciał uszkadzających własne tkanki. Około 7% chorych ma bliskiego krewnego chorującego na WZJG, co potwierdza występowanie tła genetycznego. Zapadalność na to schorzenie wśród osób, którym w przeszłości usunięto wyrostek robaczkowy, jest mniejsza.

     

    Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

     

    Przebieg wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest przewlekły, wieloletni. Typowo charakteryzuje się występowaniem okresów zaostrzeń poprzedzielanych okresami remisji. Zaostrzenia trwają od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Ich nasilenie oraz częstość znacznie różnią się u poszczególnych pacjentów. Pierwszy atak jest często najcięższy.

    Czynnikami wywołującymi nawroty są m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne, czyli popularne i często stosowane leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak np. aspiryna, ibuprofen, naproksen, ketoprofen, diklofenak. Innymi przyczynami zaostrzeń mogą być: stres, mleko, infekcje przewodu pokarmowego, antybiotykoterapia.

    Ponadto rzucenie palenia papierosów przez osoby uprzednio uzależnione od tego nałogu skutkuje częstszymi nawrotami i cięższym ich przebiegiem.

    Wśród najczęściej występujących objawów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wymienia się te niżej opisane.

    1. Biegunka z domieszką krwi jest typowym objawem schorzenia. Im dłuższy odcinek jelita grubego objęty jest procesem zapalnym, tym częstsze są wypróżnienia (nawet do 20 na dobę) oraz więcej krwi w stolcu. Czasem obecna jest również domieszka śluzu i ropy.
    2. Pacjenci skarżą się na silne bóle brzucha oraz uczucie niepełnego wypróżnienia.
    3. Jeśli choroba ograniczona jest do końcowego odcinka jelita grubego (odbytnicy), biegunki nie występują. Wręcz przeciwnie – u takich chorych często pojawiają się zaparcia. Zatem obrazem choroby może być samo krwawienie z przewodu pokarmowego bądź krwawienie z zaparciami.
    4. Występuje osłabienie, stan podgorączkowy, utrata masy ciała oraz niedokrwistość.
    5. W cięższych zaostrzeniach WZJG może dołączyć się odwodnienie, przyspieszona akcja serca, obrzęki, gorączka.

     

    Jak rozpoznaje się chorobę?

     

    Pojawienie się pierwszych objawów choroby nie zawsze pozwalają lekarzowi na postawienie diagnozy. Objawy wrzodziejącego zapalenia jelit występujące w zaostrzeniu choroby mogą przypominać ostrą infekcję przewodu pokarmowego. Zbadanie kału na obecność bakterii (posiew kału) pozwala na wykluczenie zakażenia bakteryjnego.

    Decydującym badaniem w procesie diagnostycznym jest kolonoskopia. Kolonoskopia jest badaniem, które umożliwia wgląd do środka jelita grubego. Dokonuje się tego poprzez wprowadzenie (przez odbyt) do jelita grubego giętkiej rurki zaopatrzonej w kamerkę.

    W przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego błona śluzowa jest zmieniona, jednak jej obraz nie jest wystarczająco charakterystyczny, by postawić rozpoznanie. W trakcie badania ze zmian chorobowych pobiera się wycinki (wykonuje biopsję). Fragmenty tkanek oceniane są pod mikroskopem, a proces ten nazywamy badaniem histopatologicznym. Stwierdzenie w nim zmian typowych dla WZJG pozwala postawić diagnozę.

    Badanie radiologiczne jamy brzusznej wykonuje się w trakcie ciężkiego rzutu w celu wykluczenia niebezpiecznego powikłania choroby – ostrego rozdęcia okrężnicy. Wlew cieniujący jelita grubego wykonuje się u osób z już rozpoznaną chorobą, w celu oceny jej zaawansowania. Płynny środek kontrastowy podaje się doodbytniczo, a następnie wykonuje się zdjęcia rentgenowskie. Środek cieniujący wypełniając wnętrze jelita grubego, pochłania promienie RTG, dzięki czemu powstaje obraz tego narządu. Gdy wykonanie wlewu cieniującego jest przeciwwskazane, zleca się USG, tomografię komputerową bądź rezonans magnetyczny jamy brzusznej.

    W badaniach laboratoryjnych obecne są cechy stanu zapalnego (↑ liczba krwinek białych, ↑ OB, ↑ CRP), niedokrwistość oraz autoprzeciwciała pANCA (pozwalają one różnicować WZJG od choroby Leśniowskiego-Crohna).

     

    Powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

     

    Rak jelita grubego

     

    Wrzodziejące zapalnie jelita grubego zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju raka jelita grubego. Ryzyko to wzrasta znacznie w 10 lat po postawieniu diagnozy WZJG, dlatego po tym czasie przeprowadza się rutynową kolonoskopię u wszystkich pacjentów.

    Częstość kolejnych kolonoskopii wynosi od 1 roku do 5 lat, w zależności od oceny ryzyka zachorowania na ten nowotwór. Wśród pacjentów z 10-letnim WZJG średnio 1 na 50 osób zapadnie na raka jelita grubego, w grupie pacjentów chorujących od 20 lat nawet co dziesiąta osoba. Obserwacje pokazują, że im częstsze zaostrzenia i im dłuższy odcinek jelita grubego objęty procesem zapalnym, tym większe zagrożenie rozwoju raka. Długoletnie leczenie podtrzymujące mesalazyną lub sulfasalazyną zmniejsza prawdopodobieństwo rozwoju raka.

     

    Ostre rozdęcie okrężnicy

     

    Ostre rozdęcie okrężnicy (łac. megacolon toxicum) jest rzadkim powikłaniem wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, rozwija się u około 3% chorych i jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu, gdyż grozi przedziurawieniem okrężnicy i zapaleniem otrzewnej.

    Okrężnica jest znacznie rozdęta (uwidacznia to zdjęcie RTG), a pacjenci są w bardzo ciężkim stanie. Leczeniem w postaci dożylnego wlewu płynów, antybiotyków, kortykosteroidów bądź cyklosporyny próbuje się opanować to zaostrzenie maksymalnie do 48 godzin. Jeśli po tym czasie nie nastąpi poprawa, niezbędna jest pilna operacja i usunięcie okrężnicy.

     

    Inne powikłania

     

    Inne powikłania jelitowe to:

    • pęknięcie jelita,
    • masywny krwotok,
    • przetoki (wytworzenie patologicznego połączenia pomiędzy jelitem a pochwą, jelitem a pęcherzem moczowym lub pomiędzy dwoma odcinkami jelita),
    • zwężenia jelita.

     

    U około 10% chorych obecne są objawy ze strony innych narządów:

    • oczne (zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki),
    • aftowe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
    • stawowo-kostne (choroby zapalne stawów, osteoporoza),
    • skórne (piodermia zgorzelinowa, rumień guzowaty),
    • choroby wątroby i dróg żółciowych,
    • zakrzepica żylna.

     

    Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

     

    Celem leczenia jest doprowadzenie do remisji objawów, poprawa jakości życia chorego i zapobieganie ewentualnym powikłaniom.

    Proces leczenia wrzodziejącego zapalenie jelita grubego można podzielić na dwa typy:

    • leczenie w trakcie ostrego rzutu choroby,
    • leczenie podtrzymujące, stosowane w okresach remisji.

    Nasilenie objawów oraz rozległość procesu zapalnego w obrębie jelita są decydującymi czynnikami przy wyborze leków. Opcje terapeutyczne obejmują:

    • aminosalicylany: sulfasalazyna, mesalazyna – grupa ta ma działanie przeciwzapalne; stosowane są w zaostrzeniu o lekkim lub umiarkowanym przebiegu, doustnie bądź w formie czopków;
    • glikokortykosteroidy – podawane jako czopki, tabletki bądź dożylnie w zaostrzeniu umiarkowanym lub ciężkim; kilkutygodniowa terapia glikokortykosteroidami jest zwykle bezpieczna; terapię zaczyna się od dużych dawek, które stopniowo się zmniejsza, a wraz z ustąpieniem objawów odstawia;
    • leki immunosupersyjne – azatiopryna, cyklosporyna, merkaptopuryna, infliksymab, takrolimus; preparaty te stosowane są w ciężkim zaostrzeniu, które nie reaguje na glikokortykosteroidy.

    Umiarkowane lub ciężkie rzuty choroby wymagają leczenia szpitalnego. Konieczna jest zwiększona podaż kalorii oraz białka, przetaczane są płyny, a niejednokrotnie również krew.

    Celem leczenia podtrzymującego (w okresach remisji) jest przede wszystkim zapobieganie nawrotom choroby. Stosuje się farmakoterapię, zazwyczaj sulfasalazynę bądź mesalazynę podawane doustnie w dawkach mniejszych niż w leczeniu zaostrzeń.

    Jeśli wrzodziejące zapalenie jelita grubego obejmuje tylko końcowy odcinek jelita grubego, można stosować czopki z mesalazyny. W cięższych przypadkach należy połączyć obie te formy leczenia. Jeśli terapia ta jest niewystarczająca (tzn. nawroty są częste) powinno się zastosować azatioprynę lub merkatopurynę.

    Na co dzień należy unikać czynników wywołujących zaostrzenia: stresu, leków przeciwbólowych (w razie konieczności zastosować paracetamol), doustnej antybiotykoterapii. U niektórych osób bardzo korzystne rezultaty można uzyskać odstawiając mleko.

     

    Kto wymaga operacji?

     

    Wykonanie zabiegu operacyjnego może okazać się konieczne nawet u około 25% pacjentów. Wskazaniami są:

    • nieskuteczność leczenia farmakologicznego,
    • niektóre powikłania miejscowe (np. rak jelita grubego, przetoka, niereagujące na leczenie megacolon toxicum), w tym stany zagrażające życiu, wymagające szybkiej interwencji (np. przedziurawienie jelita, masywny krwotok),
    • niektóre powikłania pozajelitowe (np. skórne – piodermia zgorzelinowa),
    • wystąpienie skutków ubocznych przy długotrwałym leczeniu kortykosteroidami,
    • zahamowanie wzrostu i dojrzewania u dzieci.

    Obecnie najczęściej przeprowadzanym zabiegiem jest usunięcie okrężnicy wraz z odbytnicą. Następnie z końcowego odcinka jelita cienkiego wytwarza się „zbiornik” zastępujący odbytnicę i zszywa z odbytem.

     

    Jakie są rokowania dla pacjenta?

     

    Rokowanie co do długości życia jest dobre i jedynie nieznacznie gorsze niż w populacji ogólnej. Jednakże ostre napady choroby są wciąż stanami potencjalnie zagrażającymi życiu.

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego często prowadzi do zaburzeń psychospołecznych i obniża jakość życia.

    Leczenie podtrzymujące zapobiega nawrotom choroby. Odstawienie jego skutkowałoby kolejnym zaostrzeniem w przeciągu najbliższego roku u około 50% chorych. Przyjmowanie leków znacznie zmniejsza ten odsetek. Niestety, u niektórych osób mimo regularnego przyjmowania leków, dochodzi do częstych nawrotów i około 25% jest poddawanych operacji usunięcia jelita grubego.

    Autor: lek. Monika Turlejska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.