zarejestruj się zaloguj się

Rak jelita grubego

Tekst: lek. Monika Turlejska
Rak jelita grubego
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 07. lutego, 2014

Rak jelita grubego (łac. carcinoma coli et recti) często rozwija się z polipów. Jest często występującym nowotworem złośliwym. Przyczynami raka jelita grubego są: obciążenie genetyczne, niewłaściwa dieta, nieswoiste zapalenia jelit. Objawy tego nowotworu to: krwawienie z odbytu, uczucie pełności w jamie brzusznej, zaparcia. W stolcu pojawia zarówno krew, jak i śluz. Rokowanie zależy od stadium choroby i zastosowanego leczenia.

lek. Monika Turlejska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Rak jelita grubego – nowotwór złośliwy

     

    Rak jelita grubego jest trzecim najczęstszym nowotworem złośliwym (po raku płuca i sutka) oraz drugą najczęstszą przyczyną zgonu z powodu nowotworów w Polsce. W 2009 r. rozpoznanie to zostało postawione u ponad 14 000 Polaków, a na przestrzeni ostatnich lat zauważa się wzrost zapadalności na tę chorobę. Zachorowalność jest ściśle związana z wiekiem – gwałtownie wzrasta powyżej 50. roku życia.

    Jelito grube zbudowane jest z kątnicy, okrężnicy i odbytnicy. Procesem nowotworowym może być dotknięty każdy z odcinków. Znaczna większość (90%) złośliwych guzów jelita grubego rozwija się ze zmian łagodnych – polipów. Okres transformacji polipa w guza może wynosić 10 i więcej lat. Nie oznacza to jednak, że każdy polip przekształci się w raka. Nowotwór przez długi czas może nie dawać żadnych objawów i często już w momencie postawienia diagnozy stwierdza się obecność przerzutów (głównie w wątrobie, rzadziej w płucach).

    Im wcześniej wykryty rak jelita grubego, tym większe szanse na jego wyleczenie. Duże znaczenie we wczesnej diagnostyce mają badania przesiewowe (badania u osób nieprezentujących żadnych objawów choroby, w celu jej wykrycia i wczesnego leczenia).

    Najważniejszym badaniem pozwalającym wykryć raka jelita grubego jest kolonoskopia. Wykonana odpowiednio wcześnie umożliwia wykrycie polipów i ich usunięcie, a tym samym zapobiega rozwojowi nowotworu. Wczesne rozpoznanie raka w kolonoskopii daje większe szanse na wyleczenie.

     

    Co powoduje raka jelita grubego?

     

    Przeprowadzone badania pozwoliły poznać czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo rozwinięcia się raka jelita grubego. Wśród nich największe znaczenie mają:

    • wiek – zachorowalność zauważalnie wzrasta powyżej 50 roku życia, zaś największą zapadalność notuje się powyżej 65 roku życia (8/10 pacjentów z rakiem jelita grubego jest w wieku powyżej 65 lat),
    • rak jelita grubego w rodzinie (czynnik genetyczny),
    • obecność stanów chorobowych, na podłożu których rozwija się rak jelita grubego: gruczolaki, zespoły polipowatości rodzinnej (czynnik genetyczny), zespół Lyncha,
    • nieswoiste choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna),
    • niewłaściwa dieta – wysokokaloryczna, bogata w tłuszcze zwierzęce i czerwone mięso, małe spożycie warzyw i owoców,
    • niska aktywność fizyczna,
    • otyłość,
    • cukrzyca,
    • palenie tytoniu.

    Przed zachorowaniem na raka jelita grubego chroni:

    • dieta śródziemnomorska – ograniczenie spożycia czerwonego mięsa, zwiększenie spożycia białka (rośliny strączkowe, ryby), warzyw, owoców, oliwy z oliwek, czerwonego wina (1–2 kieliszki dziennie),
    • aktywność fizyczna (powoduje sprawniejsze przemieszczanie się mas kałowych w jelicie),
    • stosowanie preparatów wapnia.

    W ostatnim czasie pojawiły się doniesienia mówiące, że codzienne przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego (popularnej Aspiryny) w dawce 300 mg zmniejsza ryzyko rozwoju raka jelita grubego nawet o 50%. Jednakże ze względu na fakt, że ten rodzaj terapii niósłby za sobą wysokie ryzyko efektów ubocznych (np. krwawień z przewodu pokarmowego), na ten moment nie zaleca się rutynowego jej stosowania. Nie jest wykluczone, że w przyszłości, w miarę postępu badań, stanowisko to ulegnie zmianie.

     

    Objawy raka jelita grubego

     

    Zwykle pierwszymi objawami niepokojącymi pacjenta są:

    • krwawienie z przewodu pokarmowego – obecność krwi widoczna jest jako ciemny, smolisty stolec,
    • uporczywe i utrzymujące się od dłuższego czasu (ponad 6 tygodni) biegunki bądź zaparcia,
    • obecność śluzu w stolcu,
    • uczucie niepełnego wypróżnienia (pełności w jamie brzusznej),
    • trudności z wypróżnianiem,
    • zaparcia,
    • dyskomfort lub ból w jamie brzusznej,
    • zmiana kształtu stolca (tzw. stolce ołówkowe – długie i wąskie).

    Uwagę lekarza może zwrócić anemia (efekt krwawienia z guza). W późniejszym okresie dołącza się utrata masy ciała, objawy niedrożności (silny ból brzucha, wymioty), wzdęcia, wyczuwalny guz.

    Zdarza się również, że pierwsze zauważalne objawy pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium. Żółtaczka i powiększenie wątroby wskazują na zaawansowany proces z przerzutami do wątroby, zaś spowodowane wodobrzuszem powiększenie obwodu brzucha – przerzutami do otrzewnej.

     

    Diagnostyka raka jelita grubego

     

    Jeżeli na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów lekarz podejrzewa raka jelita grubego, powinien wykonać badanie proktologiczne per rectum (przez odbytnicę), polegające na zbadaniu tej części jelita grubego poprzez wprowadzenie palca (w rękawiczce gumowej) przez odbyt i ocenie ewentualnej obecności guza w dolnej części odbytnicy.

    Badanie pozwala na zbadanie około 8 cm długości odbytnicy. Jest ono bardzo przydatne, jako że około 30% guzów jelita grubego lokalizuje się w zasięgu palca. Jednakże prawidłowy wynik tego badania nie pozwala wykluczyć raka. Guz może być bowiem niewielkich rozmiarów (a więc trudny do zbadania) bądź umiejscowiony w innym odcinku jelita grubego. Dlatego przy obecności niepokojących objawów konieczne jest wykonanie dalszej diagnostyki.

    Podstawą rozpoznania jest wykonanie kolonoskopii wraz z pobraniem wycinków (wykonaniem biopsji) z podejrzanej zmiany. Wycięte fragmenty tkanek oceniane są pod mikroskopem, a proces ten nazywamy badaniem histopatologicznym. Stwierdzenie obecności komórek nowotworowych pozwala postawić diagnozę raka.

    Kolonoskopia jest badaniem, które umożliwia wgląd do środka jelita grubego. Dokonuje się tego poprzez wprowadzenie (przez odbyt) do jelita grubego giętkiej rurki zaopatrzonej w małą kamerę. Badanie przeprowadza się po uprzednim oczyszczeniu jelita z resztek pokarmowych – po zastosowaniu środków przeczyszczających.

    Sigmoidoskopia jest badaniem podobnym do kolonoskopii, jednakże zasięg badania jest krótszy – nie pozwala na zbadanie całej długości jelita grubego, a jedynie odbytnicy i części okrężnicy bezpośrednio sąsiadującej z odbytnicą – esicy. Na tej długości występuje około 65% guzów, przydatność tego badania jest więc ograniczona. Jeśli postawiono diagnozę raka jelita grubego, należy przeprowadzić dalsze badania, które pozwolą ocenić stopień zaawansowania nowotworu.

    Badaniami tymi są:

    • tomografia komputerowa jamy brzusznej,
    • tomografia komputerowa klatki piersiowej (poszukiwanie przerzutów w płucach),
    • USG jamy brzusznej,
    • endosonografia (rodzaj badania USG, w którym specjalnie przystosowana sonda USG wprowadzana jest do jelita przez odbyt),
    • rezonans magnetyczny,
    • PET (przydatność zwłaszcza pod kątem wykrywania ewentualnej wznowy choroby).

    Badania te pozwalają lekarzom ocenić:

    • rozmiar guza i głębokość naciekania ściany jelita,
    • czy guz nacieka bezpośrednio inne narządy,
    • czy obecne są przerzuty w węzłach chłonnych bądź przerzuty odległe (zwykle w wątrobie).

    Ocena stopnia zaawansowania nowotworu pozwala wybrać odpowiednią formę terapii oraz ocenić rokowania w raku jelita grubego. W badaniach ogólnych często obecna jest anemia (następstwo krwawienia z guza; anemia u starszej osoby powinna zostać wyjaśniona pod kątem raka jelita grubego) oraz dodatni wynik testu na obecność krwi utajonej w kale.

    U chorych ze zdiagnozowanym już rakiem jelita grubego oznacza się stężenie antygenu rakowo-płodowego (CEA) we krwi. CEA jest markerem nowotworowym podwyższonym u większości pacjentów z rakiem jelita grubego. Im wyższe stężenie CEA, tym gorsze rokowania. Jednakże samo izolowane podwyższenie CEA (bez kolonoskopii i biopsji) nie pozwala na rozpoznanie tego nowotworu, bowiem parametr ten może być podwyższony również w innych chorobach. Natomiast zauważalny wzrost CEA już po przeprowadzonej operacji sugeruje nawrót choroby.

     

    Badania przesiewowe na raka jelita grubego

     

    W Polsce od kilku lat prowadzony jest program badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego. Skierowany jest do osób w wieku 50–65 lat bez objawów wskazujących na możliwą obecność guza jelita grubego (bez krwawienia z przewodu pokarmowego, nowo powstałych zaparć czy biegunki, niewyjaśnionej anemii bądź szybkiej i znacznej utraty masy ciała). Osoby z dodatnim wywiadem rodzinnym, tzn. rakiem jelita grubego u najbliższych krewnych, objęte są programem już od 40 roku życia.

    Program polega na bezpłatnym wykonaniu kolonoskopii. Jego celem jest zwiększenie wykrywalności raka we wczesnym stadium, a tym samym zwiększenie wyleczalności. Przesiewowa kolonoskopia pozwala na wykrycie polipów (zmian łagodnych, które w przyszłości potencjalnie mogłyby ulec zezłośliwieniu) bądź już rozwiniętego guza nowotworu.

    Wszystkie polipy powinny zostać usunięte (w przypadku mniejszych zmian możliwe jest to w trakcie wykonywania kolonoskopii, zaś w przypadku polipów o większych wymiarach konieczne jest przeprowadzenie operacji).

     

    Leczenie raka jelita grubego

     

    Możliwości terapeutyczne obejmują:

    • leczenie operacyjne,
    • chemioterapię,
    • radioterapię.

    Wyboru najbardziej odpowiedniego postępowania u konkretnego pacjenta dokonuje się po przeanalizowaniu stopnia zaawansowania nowotworu oraz ocenie ogólnego stanu zdrowia. Rak rozpoznany we wczesnym stadium może być wyleczalny. U pacjentów z dalej posuniętym procesem chorobowym, gdy całkowite wyleczenie nie jest możliwe, celem jest spowolnienie postępu choroby. Gdy rozpoznanie zostaje postawione dopiero w bardzo późnym stadium, terapia ogranicza się jedynie do łagodzenia objawów choroby.

     

    Leczenie chirurgiczne raka jelita grubego

     

    Leczenie operacyjne w raku jelita grubego jest postępowaniem z wyboru w leczeniu raka okrężnicy. Rodzaj przeprowadzonego zabiegu zależy od zaawansowania nowotworu oraz lokalizacji guza (okrężnica, początkowa część odbytnicy, dalsza część odbytnicy). Jeśli rozmiar guza pozwala na jego całkowite usunięcie, zabieg polega na wycięciu odpowiednio długiego odcinka jelita grubego wraz z węzłami chłonnymi i naczyniami.

    W przypadku raka okrężnicy lub początkowej części odbytnicy następnie dokonuje się chirurgicznego zszycia pomiędzy powstałymi końcami, a zatem ciągłość przewodu pokarmowego zostaje zachowana. Jeśli zaś guz jelita grubego zlokalizowany był w dalszej części odbytnicy, czyli końcowym odcinku przewodu pokarmowego, konieczne jest wytworzenie stomii.

    Stomią nazywamy celowo wytworzone połączenie pomiędzy narządem a skórą, w tym przypadku chodzi o połączenie pomiędzy końcem jelita grubego (który powstał po wycięciu guza) a skórą na brzuchu, czyli sztuczny odbyt. Powstaje ona poprzez zszycie jelita z wytworzonym w skórze otworem i umożliwia wydalanie treści jelitowej do specjalnych worków, które są przyczepiane do stomii.

    Operacje paliatywne wykonywane są u pacjentów z bardzo rozległym procesem chorobowym, gdy niemożliwe jest całkowite wycięcie guza. Celowość przeprowadzenia operacji paliatywnej polega więc na poprawie stanu ogólnego pacjenta, a nie na wyleczeniu.

    Rozrastający się naciek nowotworowy może spowodować zwężenie lub zamknięcie przewodu pokarmowego. Konieczne jest wtedy operacyjne „odblokowanie” jelita. Dokonuje się tego poprzez:

    • częściowe wycięcie guza,
    • operacyjne wytworzenie dodatkowego połączenia pomiędzy odcinkami przewodu pokarmowego leżącymi przed i za guzem (tzw. zespolenie omijające, z ang. by-pass),
    • wytworzenie stomii,
    • udrożnienie zwężonego odcinka promieniami lasera,
    • założenie stentu (metalowej sprężynki), który rozprężając się w masie guza przywraca drożność jelita.

    Wątroba jest najczęstszym miejscem przerzutów raka jelita grubego. Leczenie tych zmian pozostaje wyzwaniem dla współczesnej medycyny. Aktualnie za najwłaściwsze postępowanie uznaje się operacyjne usunięcie przerzutów zlokalizowanych w wątrobie. Jednakże nie każdy pacjent może być poddany takiej terapii. Lokalizacja guza w bezpośrednim sąsiedztwie naczyń, naciekanie innych narządów jamy brzusznej bądź obecność przerzutów poza wątrobą (np. w płucach) sprawia, że zabieg taki nie może być przeprowadzony.

    W takich przypadkach zastosowanie mają tzw. techniki małoinwazyjne. Są to metody niszczenia guza niską temperaturą (krioterapia), laserem lub prądem (termoablacja) bądź poprzez miejscowe podanie etanolu. Niektóre z tych metod, jak wstrzyknięcie etanolu bądź ablacja za pomocą wiązki prądu przeprowadzane są pod kontrolą USG i nie wymagają otwarcia jamy brzusznej.

     

    Chemioterapia w raku jelita grubego

     

    Chemioterapia pooperacyjna stosowana jest zarówno w raku okrężnicy, jak i odbytnicy. Terapię tę należy rozpocząć nie później niż 6–8 tygodni po zabiegu. Chemioterapia polega na podawaniu związków chemicznych (tzw. cytostatyków), które mają zdolność niszczenia bądź hamowania namnażania komórek nowotworowych. Po operacyjnym usunięciu guza komórki te mogą wciąż być obecne w sąsiedztwie zmiany lub dalej – w węzłach chłonnych. Celem chemioterapii pooperacyjnej jest zabicie tych komórek, a tym samym zmniejszenie odsetka wznów i zwiększenie przeżywalności.

    W przypadku zaawansowanego raka odbytnicy chemioterapia (wraz z radioterapią) stosowana jest przed zabiegiem, a celem tego postępowania jest zmniejszenie rozmiarów guza i tym samym ułatwienie przeprowadzenia operacji. U pacjentów z nieresekcyjnym guzem stosuje się chemioterapię paliatywną, która poprawia jakość życia oraz wydłuża je.

     

    Radioterapia w raku jelita grubego

     

    Radioterapia jest formą leczenia chorób nowotworowych, która polega na stosowaniu promieniowania jonizującego skierowanego na guz nowotworowy. W przypadku raka jelita grubego wykorzystywana jest tylko wtedy, jeśli nowotwór zlokalizowany jest w odbytnicy.

    W raku odbytnicy radioterapia przedoperacyjna pozwala osiągnąć lepsze rezultaty leczenia w porównaniu do radioterapii pooperacyjnej i w większości przypadków właśnie takie postępowanie jest stosowane (czasem wraz z przedoperacyjną chemioterapią). Strategia taka zmniejsza częstość nawrotów choroby oraz zwiększa przeżywalność pacjentów.

     

    Monitorowanie choroby i postępów w leczeniu raka jelita grubego

     

    Po operacji raka jelita grubego u chorych przeprowadzane są regularne badania kontrolne. Celem tego postępowania jest ocena skuteczności leczenia raka jelita grubego i wczesne wykrycie ewentualnej wznowy choroby (wznowy miejscowej bądź przerzutów odległych – najczęściej w wątrobie lub płucach). Ścisły monitoring pacjentów trwa 5 lat. Po tym czasie ryzyko nawrotu jest niewielkie.

    Przez pierwsze 3 lata od operacji:

    • stężenie markera CEA oznaczane jest we krwi co 3 miesiące; wzrost CEA sugeruje nawrót choroby i wymaga wnikliwej diagnostyki;
    • co roku wykonywana jest tomografia komputerowa lub USG jamy brzusznej oraz RTG klatki piersiowej.

    Kolonoskopia wykonywana jest po upływie 3–5 lat od zabiegu.

     

    Rokowanie w raku jelita grubego

     

    Im wcześniej wykryty rak jelita grubego, tym większe szanse na wyleczenie. Niestety, ze względu na fakt, że choroba bardzo rzadko daje objawy w początkowej fazie, w większości przypadków rozpoznawana jest w bardziej zaawansowanym stadium. Program przesiewowej kolonoskopii zwiększa prawdopodobieństwo wczesnej diagnozy, a tym samym możliwość wyleczenia.

    Aktualnie w momencie postawienia diagnozy około 60% chorych kwalifikuje się do operacji całkowitego usunięcia guza. U pozostałych 40% choroba jest zbyt rozwinięta i wyleczenie nie jest możliwe, a celem terapii jest spowolnienie progresji choroby i złagodzenie jej objawów.

    W onkologii najważniejszym miernikiem oceniającym skuteczność leczenia jest wskaźnik 5-letniego przeżycia. Mówi on, jaki odsetek pacjentów przeżyje 5 lat od momentu rozpoznania choroby. Fakt, że używane są wskaźniki przeżyć 5-letnich nie znaczy, że chorzy nie żyją dłużej. Pięcioletni okres przeżycia oznacza, że choroba jest „pod kontrolą”, jako że ryzyko nawrotu nowotworu po 5 latach jest niewielkie.

    Wskaźniki przeżywalności chorych z rakiem jelita grubego na przestrzeni ostatnich trzech dekad znacznie się polepszyły. Aktualnie średnie 5-letnie przeżycie wynosi około 45%. W I stadium zaawansowania choroby 5-letnie przeżycie osiąga nawet 90%.

    Natomiast w ostatniej fazie, gdy nowotwór daje przerzuty do innych narządów, wskaźnik ten wynosi już tylko 7%, przy czym rokowanie jest najgorsze, gdy operacja przerzutów jest już niemożliwa. Na szczęście wraz z rozwojem medycyny polepszają się wyniki przeżywalności pacjentów po chirurgicznej resekcji przerzutów w wątrobie i aktualnie 5-letnie przeżycie w tej grupie chorych wynosi 30%.

    Autor: lek. Monika Turlejska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Polipy a rak jelita grubego
    Znaleziono: 3 wyników

    Powiązane filmy

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.