zarejestruj się zaloguj się

Nieswoiste zapalenie jelit

Tekst: Kajetan Darocha
Dodane: 18. października, 2013

Nieswoiste zapalenie jelit (ang. inflammatory bowel diseases, skrót – IBD) to przewlekłe stany zapalne jelit. Dotyczą one dwóch najważniejszych jednostek chorobowych, a mianowicie choroby Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Niestety w ostatnich latach wzrasta odsetek chorób o podłożu genetycznym i autoimmunologicznym, czego przykładem są powyższe schorzenia.

SPIS TREŚCI:

    Czym jest nieswoiste zapalenie jelit?

     

    Nieswoiste zapalenie jelit to przewlekłe i długotrwałe procesy zapalne. Postępując wyrządza powolne, ale bardzo trudne do opanowania i wyleczenia powikłania. Za jego powstanie i przebieg odpowiada bardzo duża grupa komórek, które poprzez wydzielanie wielu tzw. „mediatorów zapalenia” stymulują coraz większą liczbę nowych komórek odpornościowych i żernych. Efektem zaburzeń na podłożu immunologicznym, genetycznym i często też środowiskowym jest pełny rozwój przewlekłego zapalenia.

    Do wielu chorób, w których dominującym czynnikiem jest proces zapalenia, należy wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna. Są to choroby o długoletnim i postępującym przebiegu, które mimo podobnych objawów klinicznych zasadniczo różnią się powikłaniami i rokowaniem. Należy pamiętać o czujności onkologicznej we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, gdyż choroba ta istotnie podnosi ryzyko wystąpienia raka jelita grubego.

     

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG)

     

    Choroba ta występuje na całym świecie, lecz częściej dotyka osoby rasy białej i mieszkańców wysoko rozwiniętych krajów Europy i Ameryki Północnej. Szczyt zachorowań przypada na wiek 20–40 lat i nie zależy od płci.

    Choroba ta ma niejasną etiologię (przyczynę) gdyż bierze się pod uwagę czynniki:

    • genetyczne (stwierdzono rodzinne występowanie w około 7% zdiagnozowanych przypadków),
    • środowiskowe (szczególnie zaburzenia flory bakteryjnej oraz – co jest dość kontrowersyjne – palenie tytoniu, które zmniejsza ryzyko rozwoju i ciężkość choroby),
    • immunologiczne (dochodzi do nadreaktywności limfocytów T, które stanowią początek w przekazywaniu sygnału w układzie odpornościowym).

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyczy wyłącznie jelita grubego i nie przekracza błony śluzowej (nie ma ryzyka penetracji w głąb ściany jelita). Dolegliwość ta przebiega w postaci ostrych rzutów, które mogą trwać od kilku dni do paru tygodni. Czynnikami spustowymi wywołującymi rzut choroby mogą być:

    • stres,
    • leki (szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne),
    • zakażenia (najczęściej bakteryjne).

    Dominującym objawem jest biegunka oraz obecność krwi w kale. W okresie zaostrzonego rzutu może dochodzić do 40 wypróżnień na dobę, do których dołącza się ból brzucha, gorączka, uczucie zmęczenia, osłabienie siły mięśniowej. Mogą pojawić się również objawy związane z odwodnieniem (skutek bardzo silnej biegunki). Ze względu na ograniczenie choroby tylko do jelita grubego możemy wyróżnić parę postaci choroby: zapalenie odbytnicy, postać lewostronną, postać rozległą (najcięższą).

     

    Rozpoznanie

     

    Rozpoznanie stawia się w oparciu o wyniki badania endoskopowego jelita grubego oraz badania histopatologicznego pobranego wycinka podczas kolonoskopii. Wynik badania histopatologicznego wycinka jest decydujący w rozpoznaniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. W celu ułatwienia rozpoznania wykonuje się jeszcze dodatkowe badania obrazowe, jak RTG przeglądowe jamy brzusznej (może uwidocznić poszerzenie średnicy rozdętej okrężnicy), kontrastowy wlew doodbytniczy albo badanie tomografii komputerowej (TK) jamy brzusznej. Lekarz rodzinny podejrzewając choroby jelita grubego najczęściej zleca badanie na krew utajoną w kale.

     

    Leczenie

     

    Leczenie jest uzależnione od stanu chorego, ciężkości rzutu choroby oraz rozległości zmian. Stosuje się leki z grupy:

    • aminosalicylanów (5-ASA), takie jak sulfasalazyna, mesalazyna i inne;
    • glikokortykosteroidów (GKS) – stosowane miejscowo w postaci czopków lub wlewek doodbytniczych;
    • immunosupresantów – azatiopryna, cyklosporyna, merkaptopuryna, infliksymab oraz takrolimus.

    Dodatkowo stosuje się leczenie niefarmakologiczne polegające na odpowiedniej diecie (szczególnie wyeliminowanie mleka), unikaniu stresu, zakażeń oraz antybiotykoterapii.

    Alternatywnie rozważa się zabieg operacyjny według ścisłych wskazań (m.in. rak jelita), w którym usuwa się odbytnicę i okrężnicę z wytworzeniem stomii, co jest bardzo kaleczącym zabiegiem. Niestety leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie jest obojętne dla naszego organizmu, gdyż są to bardzo silne leki i mogą powodować dużo powikłań utrudniających pacjentowi codzienne funkcjonowanie.

     

    Powikłania

     

    Powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogą być jelitowe lub pozajelitowe. Do powikłań jelitowych zalicza się:

    • polipowatość zapalną,
    • ostre rozdęcie okrężnicy (łac. megacolon toxicum) – występuje u 3% chorych,
    • rak jelita grubego – u 2% pacjentów po 10 latach choroby i u 8% po 20 latach,
    • perforację,
    • krwotok,
    • zwężenia jelita.

    Do powikłań pozajelitowych należą powikłania ze strony innych narządów, które są mniej specyficzne i mogą wystąpić w różnym czasie trwania choroby podstawowej:

    • pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych,
    • zapalenia stawów,
    • rak dróg żółciowych,
    • zapalenie spojówek,
    • zakrzepica żylna,
    • zatorowość oraz wiele innych.

    Rokowanie jest dobre, większość chorych (więcej niż 90%) jest w pełni zdolna do pracy, poza pierwszym rokiem trwania choroby, a ogólna umieralność jest porównywalna do populacji ogólnej.

     

    Choroba Leśniowskiego-Crohna

     

    Do nieswoistych zapaleń jelit zalicza się także chorobę Leśniowskiego-Crohna. Schorzenie to, tak samo jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, występuje częściej w krajach wysoko rozwiniętych. Zapadalność na tę chorobę jest nieco mniejsza w porównaniu do WZJG, a szczyt zachorowania przypada na wiek 15–25 lat i dotyczy częściej płci żeńskiej.

    Etiologia nie jest wyjaśniona i również bierze się pod uwagę te same czynniki, co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (genetyczny, immunologiczny i środowiskowy), jednakże palenie tytoniu istotnie zwiększa ryzyko i pogarsza przebieg choroby.

    Choroba Leśniowskiego-Crohna ma postępujący, wieloletni przebieg ze stale utrzymującymi się objawami i niestety w 10-letnim przebiegu choroby większość pacjentów (ponad 60%) wymaga zabiegu operacyjnego z powodu różnorakich powikłań. W porównaniu do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może być zajęty cały układ pokarmowy, zaczynając od jamy ustnej, a kończąc na odbycie. Ponadto choroba ta dotyka całej grubości ściany układu pokarmowego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest ograniczone tylko do śluzówki), z czego wynikają groźne powikłania.

    Objawy związane są z lokalizacją tej choroby:

    • postać klasyczna (40–50% chorych) – lokalizacja zmian dotyczy końcowego odcinka jelita krętego; objawy przez długi czas są skryte, a pierwszym objawem może być niedokrwistość (utrata krwi przez przewód pokarmowy); dominującym objawem jest biegunka i ból brzucha, a postępująca choroba doprowadza do upośledzenia wchłaniania i niedożywienia z pełnymi objawami (wyniszczenie, obrzęki);
    • jelito grube – objawy bardzo przypominają wrzodziejące zapalenie jelita grubego z dominującą biegunką, ale bardzo rzadko występującą domieszką krwi;
    • jama ustna – bolące owrzodzenia i afty;
    • przełyk – odynofagia i dysfagia (ból i problemy związane z przełykaniem pokarmów);
    • żołądek i dwunastnica – głównym objawem jest ból, może przypominać chorobę wrzodową;
    • okolica odbytu – szczeliny i ropnie, które mogą być pierwszym objawem choroby.

     

    Rozpoznanie

     

    Rozpoznanie ustala się na podstawie wycinka histopatologicznego pobranego podczas endoskopii oraz badań obrazowych wykazujących odcinkowe przewężenia będące wyrazem przewlekłych zmian zapalnych. Dodatkowo wykonuje się panel badań laboratoryjnych oraz przeciwciał, aby uściślić rozpoznanie.

     

    Leczenie

     

    Leczenie jest bardziej objawowe niż przyczynowe, gdyż na razie nie opracowano przyczynowego leczenia. Stosuje się w zasadzie te same grupy leków co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (aminosalicylany, glikokortykosterydy, leki immunosupresyjne) oraz dodatkowo antybiotyk – metronidazol (szczególnie u pacjentów ze zmianami w okolicy odbytu).

    W leczeniu objawowym stosuje się leki przeciwbólowe z grupy opioidów, a leczenie przeciwbiegunkowe sprowadza się do podawania difenoksylatu lub loperamidu (lek przeciwcholinergiczny). Pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna niestety wymagają też zabiegów operacyjnych w określonych wskazaniach (do pilnych należy niedrożność i krwotok, ale również usuwanie często powstających przetok). Leczenie modyfikuje się w zależności od aktywności i lokalizacji choroby.

     

    Powikłania

     

    Powikłania miejscowe choroby Leśniowskiego-Crohna występują najczęściej w postaci tworzenia się przetok zewnętrznych (komunikujących z powłokami brzusznymi) oraz wewnętrznych (np. przetoka jelitowo-trzustkowa). Częstość występowania wynosi 30–40%. Ponadto tworzą się ropnie, zwężenia światła jelita (mogące doprowadzić do niedrożności). Jednakże ryzyko wystąpienia raka jelita grubego jest bardzo małe w porównaniu do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Do powikłań pozajelitowych zaliczamy te same powikłania, co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego.

    Rokowanie jest niepomyślne, rzadko udaje się osiągnąć pełną lub częściową remisję choroby; ponad 50% chorych musi przebyć zabieg operacyjny, który dodatkowo obciąża organizm, a częstość nawrotów choroby wynosi powyżej 70%.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.