zarejestruj się zaloguj się

Rak płuc

Tekst: lek. Sylwia Jastrzębowska
Rak płuc
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 09. stycznia, 2015

Rak płuc to obecnie najczęściej występujący nowotwór złośliwy współczesnego społeczeństwa. Choroba dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety, a jego tak znaczne rozpowszechnienie związane jest przede wszystkim z nałogiem palenia tytoniu. Stanowi przyczynę niemal 5% wszystkich zgonów w krajach rozwiniętych, co oznacza, że aż 1 na 20 osób umiera z powodu raka płuc. Rokowanie zależy od typu nowotworu, ale zazwyczaj jest niepomyślne.

SPIS TREŚCI:

    Rodzaje i typy raka płuc

     

    W zależności od typu tkanki, z jakiej wywodzi się nowotwór, wyróżnia się 4 podstawowe typy histologiczne raka płuc:

    • rak płaskonabłonkowy płuc (powstający z komórek nabłonka wyścielającego oskrzela) stanowi około 40% przypadków raka płuc; jest najczęstszym typem i jednocześnie najsilniej tytoniozależnym nowotworem;
    • rak drobnokomórkowy płuc (wywodzący się z komórek neuroendokrynnych lub według niektórych autorów – z komórek macierzystych) stanowi około 14% przypadków i cechuje się szczególnie złym rokowaniem dla pacjenta, bowiem w zdecydowanej większości wypadków wykrywany jest w stadium uogólnionego rozsiewu – z obecnością przerzutów w obrębie innych tkanek;
    • gruczolakorak (wywodzący się z komórek gruczołowych) lokalizuje się zdecydowanie częściej w regionach obwodowych płuc i stanowi około 37% zachorowań;
    • rak wielkokomórkowy, najprościej ujmując niezaklasyfikowany jako żaden z powyższych typów, obejmuje 15–20% przypadków.

     

    Przerzuty w raku płuc

     

    Zasadnicze cechy komórki nowotworowej, niezależnie od jej typu histologicznego, obejmują zdolność do nieograniczonych podziałów przebiegających poza kontrolą organizmu, z reguły szybciej i bardziej ekspansywnie niż w przypadku niezmienionych komórek. Zanim choroba ujawnia się klinicznie, dochodzi do intensywnego wzrostu, często także do wędrowania pojedynczych komórek w odległe części organizmu, czyli do powstawania przerzutów nowotworowych.

    Rosnący guz nowotworowy powoduje stopniowo upośledzenie funkcji tkanek prawidłowych, aż po całkowite wyniszczenie organizmu. Istnieje wiele teorii na temat czynników powodujących powstanie pierwszej zmienionej nowotworowo komórki oraz mechanizmu, w jakim dochodzi do jej zaprogramowania na nieograniczone dzielenie się i wzrost kosztem całego organizmu. Poznano także wiele zmian w obrębie materiału genetycznego takich komórek, a także wskazano czynniki, które potencjalnie mogą wywoływać takie modyfikacje.

    Można powiedzieć, że zmiany genetyczne sprowadzają się do uaktywniania genów odpowiedzialnych za podziały i wzrost (tak zwane protoonkogeny) oraz wyłączania genów związanych z wrażliwością na czynniki hamujące wzrost (tak zwane geny supresorowe). Komórka nowotworowa zaczyna zatem dzielić się całkowicie poza mechanizmami regulującymi podziały komórkowe w zdrowych tkankach, staje się autonomicznym tworem nastawionym na wzrost kosztem otaczających tkanek.

    • Nowotwory rozwijające się w obrębie płuc mogą dawać odległe przerzuty. Nie jest to jednak regułą, dużo zależy od typu zmian nowotworowych.
    • Przerzuty mogą pojawić się w kościach, co może doprowadzić do wystąpienia złamań i dolegliwości bólowych.
    • Przerzuty u osób ze stwierdzonym rakiem płuc mogą pojawić się mózgu, co doprowadza do widocznych i często dramatycznych objawów, takich jak silne bóle głowy, drgawki, zaburzenia równowagi i zmiany w zachowaniu.
    • Przerzuty mogą także dotyczyć wątroby, wówczas mamy do czynienia z bólem brzucha, żółtaczką, spadkiem masy ciała.

     

    Przyczyny i czynniki ryzyka raka płuc

     

    Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka płuc jest palenie tytoniu, zarówno czynne, jak i bierne. Oczywiście nowotwór płuca zdarza się także u osób niepalących, również takich, które nie były narażone w sposób bierny na dym tytoniowy.

    Dodatkowe czynniki ryzyka raka płuc obejmują między innymi:

    • narażenie zawodowe na azbest, arsen (obecny w szkle, pestycydach czy farbach),
    • promieniowanie jonizujące (zwłaszcza jeśli jego źródłem jest uran),
    • etery (popularne w przemyśle chemicznym) oraz węglowodory aromatyczne (obecne w ropie naftowej i smołach).

    Także w wypadku wymienionych związków ważny jest okres ekspozycji i jej intensywność. Nie trzeba chyba podkreślać, że ryzyko zachorowania znacznie rośnie w przypadku jednoczesnego narażenia na dym tytoniowy. Przykładowo dla samego azbestu jest ono większe 2–5 razy niż w populacji nienarażonej, ale już 20–50 razy większe przy współistnieniu nałogu tytoniowego.

    Czynniki genetyczne także odgrywają znacząca rolę w rozwoju raka płuc – obserwuje się wzrost ryzyka zachorowania w przypadku posiadania krewnych 1 stopnia z rozpoznanym rakiem płuc.

    Wreszcie wszelkie urazy i poważne choroby płuc, zwłaszcza powodujące powstawanie blizn w obrębie miąższu tkanki płucnej stanowią niezależny czynnik ryzyka zachorowania. Szczególnie często rozpoznawanym nowotworem w obrębie blizn jest gruczolakorak.

    Jak w przypadku wszystkich nowotworów, czasem do zachorowania dochodzi niezależnie od działania jakichkolwiek czynników onkogennych, w wyniku tak zwanej mutacji de novo, powstającej z powodu błędu kopiowania informacji genetycznej w procesie podziału komórki. Warto także wspomnieć, że naukowcy wymieniają wiele składników obecnych w diecie, które określa się jako naturalne antyoksydanty – czynniki chroniące przed powstawaniem szkodliwych zmian w materiale genetycznym. Należą do nich między innymi witamina A, E i β-karoten.

     

    Rak płuc a palenie papierosów

     

    W Polsce nałóg palenia jest bardzo rozpowszechniony – szacuje się, że dotyczy on niemal co trzeciego mężczyzny i co piątej kobiety. Co więcej, liczba osób uzależnionych stale narasta. Istnieje szereg dowodów naukowych na związek palenia z występowaniem raka płuc. Uznaje się, że nawet 85% przypadków tego nowotworu wynika z narażenia na dym tytoniowy. Żadna inna jednostka chorobowa nie posiada tylu dowodów w badaniach naukowych na zależność ryzyka zachorowania od poziomu narażenia na substancje zawarte w dymie tytoniowym.

    Naukowcy udowodnili, że nie tylko sam fakt palenia papierosów, ale ich ilość w ciągu dnia, stopień zaciągania się, czy ilość substancji smolistych zawartych w danym wyrobie, a przede wszystkich długość trwania nałogu wyrażona w latach czy miesiącach, znacząco wpływają na rokowanie i ryzyko zachorowania na raka. Zainicjowanie procesu nowotworzenia i rozwój tkanki nowotworowej to oczywiście długotrwałe etapy procesu chorobowego, wymagające z reguły wieloletniego narażenia na czynniki szkodliwe. Co ważne jednak, należy także pamiętać o tak zwanym biernym narażeniu – paleniu biernym, gdyż samo przebywanie w środowisku osób palących także niesie za sobą ryzyko.

    Jeśli chodzi o mechanizm, w jakim związki zawarte w dymie papierosowym powodują takie spustoszenie w zdrowej tkance płuc, to najważniejszym skutkiem ich działania są błędy w materiale genetycznym, które zostają powielone i przekazane każdej potomnej komórce. W ten sposób, począwszy od kilku zmienionych komórek, dochodzi do wzrostu tkanki nowotworowej, przybierającej najczęściej postać guza.

    Inne skutki działania dymu tytoniowego to m.in. zniszczenie nabłonka wyściełającego i stale oczyszczającego drogi oddechowe, a także szereg działań ogólnoustrojowych, powodujących chociażby osłabienie naturalnych mechanizmów odpornościowych. Substancje karcynogenne, czyli rakotwórcze, znajdują się zarówno w fazie gazowej dymu, jak też cząsteczkowej.

    Najważniejsze z nich to węglowodory aromatyczne, nitrozaminy i benzo-α-piren, a cała lista obejmuje na dzień dzisiejszy niemal 4000 substancji. Co więcej, wszystkich substancji o jakimkolwiek negatywnym oddziaływaniu na człowieka, nie tylko rakotwórczym, jest aż 5000. Tak zwany „liniowy” związek narażenia na dym tytoniowy i zachorowania na raka płuc oznacza, że proporcjonalnie ze wzrostem długości okresu palenia oraz ilości wypalanych papierosów stwierdza się większą liczbę osób chorych. Na każdym etapie warto rzucić palenie, ponieważ w pewnym stopniu opisane wyżej zmiany są odwracalne. Niestety, nigdy już ryzyko zachorowania nie spada do poziomu sprzed rozpoczęcia palenia.

     

    Jakie są objawy raka płuc

     

    O rodzaju objawów raka płuc i czasie ich wystąpienia decyduje zarówno stopień zaawansowania procesu nowotworowego, wielkość zmiany i jej lokalizacja, jak też ogólny stan zdrowia i kondycja pacjenta.

    Jakie są pierwsze objawy raka płuc? Z reguły pierwszymi niepokojącymi oznakami są:

    • długotrwały, nieustępujący mimo leczenia, dokuczliwy kaszel (najczęstszy i najważniejszy objaw raka płuc),
    • częste infekcje dróg oddechowych (np. powtarzające się zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc),
    • duszność,
    • chrypka,
    • ból i kłucie w klatce piersiowej,
    • problemy z połykaniem pokarmów,
    • zespół żyły głównej górnej,
    • zespół Hornera.

    Guzy umiejscowione w szczytach płuc i w śródpiersiu mogą powodować objawy wynikające z zajęcia splotów nerwowych, jak na przykład ból barku i rąk, zaburzenia rytmu serca, opadanie powieki i zapadniecie się gałki ocznej.

    Jednym z najbardziej kojarzonych przez pacjentów objawów związanych z rakiem płuc jest krwioplucie. Objaw ten występuje już w zaawansowanych stadiach rozwoju choroby i jest bardzo złym objawem rokowniczym.

    Do niespecyficznych symptomów choroby nowotworowej należą brak apetytu i zmniejszenie masy ciała, częste uczucie zmęczenia i nietolerancja wysiłku fizycznego. Choć objawy te mogą być spowodowane równie dobrze zwykłym przeziębieniem, jeśli utrzymują się przed dłuższy okres, nie powinny być lekceważone.

    Nierzadko zdarza się, że nowotwór przebiega przed długi czas bezobjawowo, a pacjent zgłasza się do lekarza z powodu dolegliwości związanych z obecnością przerzutów, np. do mózgu, wątroby czy kości. Jest to bardzo zła rokowniczo sytuacja. Dodatkowo komórki nowotworowe zbudowane z tkanki płucnej mogą mieć zdolność produkcji hormonów, wywołując zaburzenia przypominające początkowo różnego typu schorzenia endokrynologiczne (nazywamy je zespołami paranowotworowymi).

     

    Diagnostyka nowotworów płuc

     

    Diagnostyka nowotworów płuc, zwłaszcza we wczesnym stadium zaawansowania, nie należy niestety do łatwych zadań. Jak wspomniano, choroba może długo przebiegać bezobjawowo, a medycyna nie dysponuje dobrym badaniem przesiewowym, umożliwiającym badanie całej populacji.

    Podejrzewając proces nowotworowy, lekarz najczęściej zleca wykonanie badań, takich jak:

    Dla ustalenia leczenia i rokowania w raku płuc dla pacjenta ważne jest określenie typu histologicznego raka, oceny miejscowego naciekania sąsiednich tkanek i obecność ewentualnych przerzutów.

     

    Leczenie raka płuc i rokowanie

     

    Rokowanie w raku płuc jest złe. Niestety, z powodu późnego wyrywania nowotworów płuc, 5-letnie przeżycie od momentu rozpoznania ocenia się na około 14%. Metody leczenia raka płuc dzielą się na chirurgiczne, radioterapię i chemioterapię. Poszczególne typy nowotworów różnią się wrażliwością na wymienione metody terapeutyczne, ponadto ważna jest ocena naciekania sąsiednich tkanek i obecności przerzutów.

    Obecnie najczęściej stosuje się tak zwane terapie łączone, składające się na przykład ze wstępnej chemioterapii (mającej na celu zmniejszenie rozmiarów guza nowotworowego) oraz następczego zabiegu chirurgicznego. Wdrożenie leczenia chirurgicznego daje największe szanse na długoletnie przeżycie.

    W przypadku raka drobnokomórkowego (szczególnie wrażliwego na leki cytostatyczne) metodą z wyboru jest chemioterapia. W przypadku naciekania głównych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego stosuje się tak zwane dodatkowe leczenie paliatywne, umożliwiające choremu normalne funkcjonowanie, a więc przykładowo połykanie pokarmu i swobodne oddychanie.

    Autor: lek. Sylwia Jastrzębowska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.