zarejestruj się zaloguj się

Odma opłucnowa

Tekst: Mateusz Kolasa
Odma opłucnowa
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 14. sierpnia, 2013

Odma opłucnowa (łac. pneumothorax) powstaje na skutek nagromadzenia powietrza (ewentualnie także innych gazów) w jamie klatki piersiowej, które przedostaje się np. przez uszkodzony miąższ płuc. Zgromadzone powietrze powoduje ucisk, pod wpływem którego płuco zapada się. Odma opłucnowa może przebiegać bezobjawowo, jednakże w większości przypadków występuje w jej przebiegi spłycenie oddechu oraz ból w klatce piersiowej.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest odma opłucnowa?

     

    Odma opłucnowa (pneumothorax) powstaje na skutek nagromadzenia powietrza w jamie klatki piersiowej, a dokładniej – pomiędzy opłucną trzewną pokrywającą płuca a opłucną płucną (nazywaną także opłucną ścienną), wyściełającą od wewnątrz ściany klatki piersiowej. Zgromadzone w tym miejscu powietrze powoduje ucisk, pod wpływem którego płuco zapada się. Choroba ta może przebiegać bezobjawowo, jednak u większości chorych dochodzi do spłycenia oddechu i bólu w klatce piersiowej.

    Odma opłucnowa częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet, najczęściej u osób pomiędzy 20 a 30 rokiem życia lub po 60 roku życia. Jeżeli schorzenie pojawia się nagle, dzieje się to na skutek pęknięcia wcześniej nagromadzonych pęcherzyków powietrza, które przedostają się do jamy opłucnej, bądź też z powodu urazów klatki piersiowej i chorób płuc. Pęcherzyki powietrza nie dają żadnych objawów i są zazwyczaj obecne na długo przed tym, zanim pękną. Dlatego też niezwykle ciężko jest zapobiegać wystąpieniu odmy. Jeżeli problem ten pojawił się raz, konieczna jest stała opieka lekarza. Konieczne jest unikanie narażenia na dym tytoniowy, gdyż istnieje duże prawdopodobieństwo nawrotu choroby.

     

    Rodzaje odmy

     

    Podczas oddychania powietrze trafia poprzez jamę nosową bądź ustną do tchawicy, która rozgałęzia się na oskrzele prawe i lewe. Stamtąd poprzez jeszcze mniejsze struktury – oskrzeliki – powietrze dostaje się do pęcherzyków płucnych i tym samym wypełnia płuca. Ze względu na położenie serca i głównych naczyń płuco lewe jest mniejszych rozmiarów, więc większa ilość powietrza trafia do płuca prawego. Z tego powodu płuco prawe częściej zostaje zajęte przez procesy chorobowe.

    Jak już wcześniej wspomniano, płuca pokryte są opłucną płucną, która wraz z opłucną trzewną tworzy jamę opłucnej. W warunkach fizjologicznych obie blaszki opłucnej oddziela włosowata szczelina, w której znajduje się niewielka ilość płynu. Odpowiada ona za prawidłowe ciśnienie umożliwiające maksymalne rozprężania płuc podczas procesu oddychania.

    To właśnie w jamie opłucnej podczas nieprawidłowości może gromadzić się powietrze. Mówimy wtedy o odmie opłucnowej. Oczywiście nie jest to jedyne możliwe położenie, gdyż patologiczne nagromadzenie gazów obserwowane jest również pod skórą w otrzewnej, a także wewnątrz czaszki.

    Ze względu na czynnik wywołujący, lokalizację, mechanizm powstawania oraz rozmiar wyróżnia się różne typy odmy.

     

    Podział ze względu na przyczynę odmy

     

    Wyróżnia się takie typy odmy, jak:

    • odma opłucnowa samoistna – powstaje na skutek pęknięcia zgromadzonych pęcherzyków powietrza; chociaż jej przyczyny mogą być różne i część nie została nadal poznana, to jej wystąpienie ściśle wiąże się z nałogiem palenia papierosów; podczas palenia dochodzi bowiem do powstawania ognisk rozedmowych w płucach;
    • odma opłucnowa jatrogenna –  jest powikłaniem po wykonanych zabiegach medycznych w obrębie klatki piersiowej, np. może być powikłaniem zabiegów kardiochirurgicznych bądź nieprawidłowo wykonanego wkłucia do żyły centralnej;
    • odma opłucnowa pourazowa –  może wystąpić w przypadku urazu klatki piersiowej, szczególnie gdy dochodzi do naruszenia powłok zewnętrznych (przykładem może być złamane żebro, którego koniec podczas wypadku przebija skórę).

     

    Podział ze względu na mechanizm powstawania

     

    Wyróżnia się takie typy odmy, jak:

    • odma opłucnowa otwarta – poprzez otwór w klatce piersiowej lub oskrzelu powietrze przedostaje się do jamy opłucnej i tą samą drogą może ją opuszczać; w przypadku odmy otwartej występuje zazwyczaj znaczne ograniczenie pojemności oddechowej, co w połączeniu z wahadłowymi ruchami śródpiersia (oddech paradoksalny) stanowi bezpośredni stan zagrożenia życia;
    • odma opłucnowa zamknięta – jednorazowo powietrze dostaje się do jamy opłucnej i jeśli jego ilość jest niewielka, może się samoistnie wchłonąć w ciągu kilku dni; powstaje na skutek urazów płuca i pękania pęcherzyków powietrza; jeżeli jej objętość jest duża i powoduje zapadanie miąższu płuca, dokonuje się punkcji w celu odessania zgromadzonego powietrza;
    • odma opłucnowa wentylowa (inaczej prężna) – szczególny przypadek odmy występującej m.in po urazie lub postrzale; podczas każdego kolejnego wdechu dochodzi do zasysania powietrza do wewnątrz jamy opłucnej, które nie może zostać usunięte tą samą drogą; w ten sposób odma powiększa się, powodując coraz większe zapadanie się miąższu płuca; podczas udzielania pierwszej pomocy osobie poszkodowanej należy uszczelnić ranę, np. folią, aby zapobiec dopełnianiu się odmy.

     

    Podział ze względu na wielkość odmy

     

    Wyróżnia się odmę opłucnową małą oraz dużą. W badaniu radiologicznym w przypadku odmy małych rozmiarów odległość między ścianą klatki piersiowej a opłucną nie przekracza 2 cm, zaś w przypadku odmy dużej mówimy o rozmiarach powyżej 2 cm.

    W jamie opłucnej panuje ciśnienie niższe od atmosferycznego (podciśnienie), jednak podczas przerwania jej ciągłości następuje wyrównanie ciśnienia do panującego na zewnątrz. Płuco nie może się swobodnie rozprężać i tym samym jego miąższ ulega zapadnięciu. Prawidłowa wymiana gazowa jest wówczas niemożliwa, gdyż powietrze nie jest w ogóle pobierane do płuc lub zasysane jest w zbyt małej ilości.

     

    Objawy odmy opłucnowej

     

    Odma opłucnowa niewielkich rozmiarów może pozostać niezauważona i bez konsekwencji po kilku dniach sama ulegnie wchłonięciu. Natomiast w przypadku obecności znacznej objętości powietrza w jamie opłucnej niezbędna jest interwencja lekarska. Objawy i ich nasilenie są ściśle skorelowane z objętością oraz szybkością dostawania się powietrza do jamy opłucnej. U zdecydowanej większości pacjentów występuje:

    Niemniej jednak naszą uwagę muszą zwrócić takie objawy, jak:

    • sinica centralna, która jest charakterystycznym objawem niewydolności oddechowej; charakteryzuje się zasinieniem powłok górnej części ciała, w szczególności twarzy i szyi,
    • poszerzenie i uwypuklenie naczyń żylnych szyi,
    • przyśpieszenie akcji serca,
    • spłycenie i zwiększenie częstotliwości oddechów, którym może towarzyszyć pojawienie się klatki beczkowatej – poszerzenia klatki u osób z dusznością.

    W przypadkach, gdy dochodzi do niedotlenienia dużego stopnia, pojawiają się omdlenia.   

    Powyższe objawy zazwyczaj są tak charakterystyczne i intensywnie nasilone, iż nie mogą pozostać niezauważalne nawet dla osób niezwiązanych w żaden sposób z naukami medycznymi. Jeśli stwierdzimy obecność któregoś bądź kliku z nich, powinniśmy niezwłocznie wezwać pogotowie.

     

    Diagnozowanie odmy opłucnowej

     

    Do zdiagnozowania odmy o bardzo wyraźnych objawach i dużej objętości wystarczający może okazać się aktualny stan pacjenta i wywiad lekarski. W mniej charakterystycznych przypadkach zastosowanie mają liczne procedury i badania medyczne, które potwierdzą lub wykluczą odmę opłucnową. Zalicza się do nich poniższe procedury.

    • RTG klatki piersiowej – podstawowe badanie diagnostyczne w przypadku odmy. Pozwala na lokalizację powietrza w jamie opłucnej, a także określenie jego ilości. Jeżeli na obrazie ukaże się zapadnięte płuco, wtedy podejrzenie odmy zostaje potwierdzone. Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej wykonuje się także u osób po wypadkach i urazach klatki piersiowej. Najczęściej jest to seria zdjęć w odstępach kilkugodzinnych, ponieważ odma nie zawsze narasta od razu.
    • Tomografia komputerowa – jest ona bardziej czuła niż klasyczne badanie RTG i pozwala na dostrzeżenie zmian u pacjentów urazowych, u których odma początkowo może być nierozpoznana.
    • Ultrasonografia (USG) – jej stosowanie do diagnostyki odmy nie jest zbyt powszechne. Jednak ze względu na możliwość bardzo szybkiego wykonania tego badania stosuje się ją w przypadkach nagłych. Ultrasonografia ukazuje dobrze duże skupiska gazów.
    • Gazometria i pulsoksymetria – te metody nie mogą być stosowane jako jedyne w diagnostyce odmy i mają raczej charakter pomocniczy. Pozwalają na ocenę pH krwi i jej wysycenia poszczególnymi gazami.
    • Elektrokardiografia serca (EKG) – to także badanie pomocnicze. W przypadku dużej, szczególnie jednostronnej odmy opłucnowej w zapisie EKG pojawią się widoczne zaburzenia przewodnictwa.

    Jeśli w wyniku powyższych badań stwierdzi się powietrze w jamie opłucnowej, a także objawy niedotlenienia, niezbędne będzie wdrożenie leczenia indywidualnie dopasowanego do danego przypadku.

     

    Metody leczenia odmy opłucnowej

     

    Dobór odpowiedniego leczenia jest ściśle powiązany z rodzajem stwierdzonej odmy. W przypadku pierwszorazowej, niewielkiej odmy opłucnowej zaleca się odpoczynek w łóżku, przyjmowanie leków zmniejszających dolegliwości bólowe, tlenoterapię, a także ćwiczenia oddechowe. Jest to tak zwane leczenie wyczekujące, w którym nie stosujemy innych zabiegów niż wymienione powyżej.

    Odma otwarta lub wentylowa wymaga pierwszej pomocy. Należy jak najszybciej zmienić ją w odmę zamkniętą. W tym celu stosuje się opatrunek Ashermana. Składa się on z kompresu pochłaniającego krew, folii samoprzylepnej oraz jednokierunkowego zaworu, który zapobiega dostawaniu się powietrza do jamy opłucnej i narastaniu odmy. Można samodzielnie wykonać podobny opatrunek, stosując jałowe gaziki, zaś całość uszczelnić przy pomocy folii i taśmy.

    Pozostałe ze stosowanych opcji leczenia to:

    • nakłucia z aspiracją powietrza,
    • drenaż jamy opłucnowej,
    • leczenie chirurgiczne.

    Nakłucia z aspiracją powietrza stosowane są w przypadku podopłucnowego pęknięcia pęcherzyków powietrza. Metoda ta nie może zostać użyta, jeśli u chorych stwierdzono wysięk lub obecność krwiaka. Kolejnym przeciwwskazaniem jest odma narastająca, powodująca coraz większe uczucie duszności u pacjenta. Zalegające powietrze usuwa się poprzez nakłucie jamy opłucnowej igłą i jego odessanie. Nie można jednak robić tego w nieskończoność, gdyż istnieje możliwość pojawienia się zrostów w opłucnej. Sposób ten jest mniej inwazyjny i bolesny dla chorego niż pozostałe zabiegi stosowane w leczeniu odmy, jednak ma zastosowanie tylko w przypadkach pierwszorazowych. Jeśli nastąpi nawrót odmy płucnej, niezbędne będą pozostałe metody lecznicze.

    Drenaż jamy opłucnowej – podczas zabiegu wprowadza się do jamy opłucnowej dren z systemem zapewniającym prawidłowe utrzymanie ciśnienia. Pacjent musi być odpowiednio znieczulony przed zabiegiem, gdyż wprowadzony cewnik zostaje przyszyty do skóry klatki piersiowej, tak aby pozostawał w jednym miejscu. Założony wcześniej dren zostaje podłączony do systemu zbiorników wytwarzającego ujemne ciśnienie i w ten sposób powietrze zostaje stopniowo ewakuowane z jamy opłucnej.

    W przypadku leczenia chirurgicznego wykonuje się torakotomię, czyli zabieg umożliwiający dostęp do narządów klatki piersiowej, w tym przypadku płuc i opłucnej. Podczas zabiegu dokonuje się obserwacji i oceny zmian patologicznych. Celem torakotomii jest usunięcie zmienionego miąższu płuca oraz częściowe lub całkowite usunięcie opłucnej ściennej wraz z jej zrostami, tak aby nawroty odmy już więcej nie wystąpiły.

    Pacjenci, u których wystąpiła już raz odma opłucnowa, nie powinni narażać się na nadmierny wysiłek fizyczny, a także gwałtowne zmiany ciśnienia – nurkowanie, przebywanie na dużych wysokościach. Zaleca się także ograniczenie lotów samolotem.

    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Duszność w czasie wysiłku

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.