zarejestruj się zaloguj się

Nowotwory nerki

Tekst: Katarzyna Wolska
Dodane: 10. stycznia, 2014

Najczęściej występującym nowotworem złośliwym nerek jest rak nerkowokomórkowy RCC (renal cell carcinoma). Klasyczne objawy nowotworu to tzw. triada Virchowa, czyli krwiomocz, bóle w okolicy lędźwiowej oraz wyczuwalny przez powłoki guz. Rokowanie w RCC jest ściśle związane z zaawansowaniem klinicznym nowotworu.

SPIS TREŚCI:

    Fizjologia nerek

     

    Prawidłowo każdy człowiek posiada dwie nerki położone w przestrzeni zaotrzewnowej. Nerka ma kształt porównywany do fasoli. Zbudowana jest z dwóch warstw: zewnętrznie położonej kory oraz położonego wewnętrznie rdzenia. Lewa nerka znajduje się na poziomie od Th11- do L2 kręgosłupa (od 11 kręgu piersiowego do 2 kręgu lędźwiowego), prawa nieco niżej – od Th12 do L3. Nerkę unaczynia tętnica i żyła nerkowa. W centralnej części nerki znajduje się układ kielichowo-miedniczkowy (kielichy i miedniczka nerkowa), z którego wychodzi moczowód.

     

    Zmiany łagodne w nerkach

     

    Najczęściej spotykana jest tzw. torbiel prosta nerki. Występuje ona u ponad połowy pacjentów po 50-tym roku życia. Torbiel jest to płyn otoczony torebką. Najczęściej lokalizuje się w dolnej części nerki. W większości pacjentów torbiele wykrywane są przez przypadek podczas USG jamy brzusznej. Mimo częstego występowania bardzo rzadko dają objawy i w zasadzie nie wymagają leczenia.

    Kolejny guz łagodny to oncocytoma, czyli gruczolak kwasochłonny nerki. Dwukrotnie częściej dotyka mężczyzn. Jest to okrągły guz otoczony przez torebkę. Osiąga wielkość od 4 do 6 cm. Może wystąpić w jednej nerce w postaci pojedynczego lub mnogiego ogniska lub w obydwu nerkach jednocześnie. Charakterystyczną cecha gruczolaka jest centralnie położona blizna, jednak występuje ona tylko w ok. 50 % przypadków. Zazwyczaj wykrywany jest przypadkowo, ale może objawiać się bólem w lędźwiach i krwiomoczem. Zdiagnozowana oncocytoma wymaga od lekarza dużej czujności, ponieważ często współistnieje ze złośliwym rakiem nerkowokomórkowym (RCC). Z tego powodu jako leczenie zaleca się całkowite lub częściowe usunięcie nerki, czyli nefrektomię.

    AML, czyli angiomyolipoma (naczyniakomieśniakotłuszczak), jak już wskazuje nazwa zbudowany jest z tkanki mięśniowej, tłuszczowej i z naczyń krwionośnych. Występuje rzadko, częściej u kobiet niż mężczyzn. W około 20 % jest związany ze stwardnieniem guzowatym. Jest to schorzenie dziedziczone autosomalnie dominująco, główne objawy to padaczka, upośledzenie umysłowe oraz częste nowotwory. AML najczęściej jest mnogi. Jeżeli występuje jako pojedyncza zmiana to częściej pojawia się w prawej nerce. Wykrywany w USG lub TK, najczęściej przypadkowo. Może być bezobjawowy, ale niekiedy pojawia się krwiomocz i bóle w okolicy lędźwiowej. U niektórych pacjentów z angiomyolipoma może wystąpić tzw. zespół Wunderlicha, czyli zagrażające życiu pacjenta krwawienie do przestrzeni zaotrzewnowej. Jeżeli AML manifestuje tego typu objawy lub jeżeli jest większy niż 4 cm, należy rozważyć jego chirurgiczne usunięcie. W przypadku guzów mniejszych niż 4 cm i bezobjawowych pacjent powinien być kontrolowany co 6 miesięcy za pomocą USG. Można również rozważyć HIFU (high-intensity focused ultrasound),czyli zastosować do usunięcia guza wiązkę ultradźwięków o dużym natężeniu.

    Z nowotworów łagodnych w nerce mogą wystąpić ponadto: tłuszczak (lipoma), mięśniak (leiomyoma), naczyniak (angioma).

     

    Nowotwory złośliwe nerek

     

    Najczęściej występującym nowotworem złośliwym nerek jest rak nerkowokomórkowy RCC (renal cell carcinoma). Pozostałe nowotwory złośliwe nerek występują zdecydowanie rzadziej. Zaliczamy do nich: włókniakomięsaka (fibrosarcoma), tłuszczakomięsaka (liposarcoma),chłoniaka i inne.

    RCC jest gruczolakorakiem lokalizującym się w korze nerki. Często nazywany jest rakiem jasnokomórkowym, który jest jednym z jego podtypów. Może być wieloogniskowy, część z nich posiada w swojej strukturze torbiele i zwapnienia. Dwa razy częściej chorują mężczyźni. Większość zachorowań stwierdza się po 40 roku życia. Wyróżniamy kilka podtypów RCC w zależności od tego z jakich komórek się wywodzi, jak wygląda mikroskopowo oraz czy towarzyszą mu zaburzenia genetyczne. Czynniki, które mają związek z wystąpieniem tego nowotworu to:

    • czynniki nabyte, takie jak:
      • palenie papierosów,
      • otyłość,
      • nadciśnienie,
      • niedobory witamin,
      • nerka podkowiasta,
      • wielotorbielowatość nerek,
      • narażenie zawodowe na azbest, kadm;
    • czynniki genetyczne:
      • zespół von Hippla Lindaua VHL, dziedziczy się w sposób dominujący autosomalny, występuje tutaj guz chromochłonny, torbiele nerek i trzustki oraz naczyniaki mózgu. Ponad połowa osób z tym zespołem choruje również na raka nerkowokomórkowego. RCC w takich przypadkach często występuje wieloogniskowo i w obydwu nerkach.

     

    Rodzaje raka nerkowokomórkowego

     

    1. Typowy, czyli jasnokomórkowy stanowi około 80 % wszystkich RCC. Nowotwór bogato unaczyniony, zbudowany z dużych, bogatych w cholesterol i glikogen jasnych komórek. Nazwa jasnokomórkowy pochodzi właśnie od tych charakterystycznych komórek;
    2. Brodawkowaty, stanowi od 10 do 15 % RCC, często jest wieloogniskowy lub obustronny, tworzy cewkowe lub brodawkowate struktury;
    3. Chromofobny, stanowi 5 % RCC,  dookoła jądra komórki występuje charakterystyczne halo, czyli pasmo przezroczystej cytoplazmy; jest typem dobrze rokującym co do wyleczenia;
    4. Z kanalików zbiorczych (Belliniego), występuje u młodych osób, jest niezmiernie rzadki i źle rokuje;
    5. Rdzeniasty z komórek rdzeniowych,występuje rzadko, rokowanie jest złe.

    Jeżeli nie da się jednoznacznie określić typu RCC używane jest pojęcie sarkomatoid.

     

    Obraz kliniczny RCC

     

    U ponad połowy pacjentów nowotwór wykrywa się przypadkowo w badaniach obrazowych jamy brzusznej. Klasyczne objawy nowotworu to tzw. triada Virchowa, czyli krwiomocz, bóle w okolicy lędźwiowej oraz wyczuwalny przez powłoki guz. Występuje ona zaledwie u kilku procent pacjentów, posiadających już przerzuty. Częściej mamy do czynienia z jednym z tych objawów:

    • krwiomocz- występuje u około 45-50 % chorych,
    • bóle lędźwiowe- u 40 %,
    • guz wyczuwalny przez powłoki- u 30 %,
    • u 25 % chorych w momencie wykrycia występują objawy przerzutowania, takie jak krwioplucie, poty nocne, bóle kości, spadek masy ciała.

    U części pacjentów mamy do czynienia z zespołami paraneoplastycznymi. Są one spowodowane nadmiernym wydzielaniem różnych substancji przez komórki nowotworowe. Zaliczamy do nich:

    • hiperkalcemię spowodowaną nadmiernym wydzielaniem parathormonu PTH,
    • hipoglikemię spowodowaną nadmiernym wydzielaniem insuliny,
    • zespół Cushinga związany z wydzielaniem ACTH,
    • nadkrwistość,  czyli czerwienica związana jest ze wzrostem wydzielania erytropoetyny (pobudza ona powstawanie krwinek czerwonych),
    • nadciśnienie spowodowane uciskiem nowotworu na naczynia tętnicze oraz nadmiarem reniny.

    Do zespołów paraneoplastycznych zaliczamy również niedokrwistość, spowodowaną krwiomoczem.

    Rozpoznanie RCC stawia się na podstawie badań obrazowych, biopsji guza w celu rozpoznania typu, wykonuje się również badanie krwi i moczu. Na podstawie badania krwi możemy stwierdzić niedokrwistość lub nadkrwistość, a w badaniu moczu - krwiomocz. Bardzo ważne jest oznaczenie w surowicy kreatyniny, mocznika, wapnia oraz enzymów wątrobowych. W RCC spotyka się zespół Stauffera, w którym dochodzi do uszkodzenia wątroby niezwiązanego z przerzutami oraz do znacznego podwyższenia enzymów wątrobowych i fosfatazy zasadowej.

    Badania obrazowe w diagnostyce nowotworów nerki:

    • bardzo duża część guzów nerki wykrywa się przypadkowo w badaniu USG, wykonywanego z innego powodu,
    • tomografia komputerowa z podaniem środków kontrastowych,
    • rezonans magnetyczny w przypadku przeciwwskazań do podania kontrastu,
    • arteriografia pozwalająca na ocenę naczyń guza w przypadku planowania jego wycięcia,
    • RTG lub TK klatki piersiowej w przypadku podejrzenia przerzutowania do płuc,
    • scyntygrafia w przypadku podejrzenia przerzutowania do kości.

    Po zdiagnozowaniu RCC bardzo istotna jest ocena jego zaawansowania, co ściśle wiąże się z przeżywalnością. W celu oceny klinicznej stosuje się następujące klasyfikacje:

    1. Klasyfikacja TNM (tumor -guz, nodus-węzeł chłonny, metastases- przerzuty). T oznacza wielkość guza, N przerzuty do węzłów chłonnych, a M występowanie przerzutów odległych;
    2. Skala Fuhrmana związana z kształtem jądra i jąderka komórek nowotworowych. Jest do skala 4-stopniowa. Określa zróżnicowanie komórek guza. Im lepiej zróżnicowana komórka, czyli najbardziej zbliżona do prawidłowej pod względem metabolizmu i podziałów ( 1 w skali Fuhrmana), tym lepsze prognozy co do przeżywalności;
    3. Objawy i ogólny stan chorego.

     

    Leczenie nowotworów nerek

     

    1. Radykalna nefrektomia, czyli usunięcie nerki wraz z otaczająca torebką tłuszczowa, powięzią Geroty, okolicznymi węzłami chłonnymi i nadnerczem. Może być przeprowadzona w sposób otwarty, czyli przez otwarte powłoki lub laparoskopowo;
    2. Częściowa nefrektomia, czyli usunięcie guza ze zmienionym fragmentem nerki. Wykonywana jest u osób z jedną czynną nerką, w przypadku guza obustronnego lub wieloogniskowego lub gdy guz jest mniejszy niż 7 cm. Częściowa nefrektomia wykonana laparoskopowo jest bardzo dobrą metodą leczenia niewielkich obwodowych RCC. Po każdej oszczędzającej nefrektomii należy obserwować pacjenta w kierunku wystąpienia ewentualnej wznowy w miejscu usuniętego guza;
    3. Embolizacja tętnicy nerkowej, czyli zabieg zamknięcia światła tętnicy, może być wykonana przed operacją nefrektomii, ale jest również zabiegiem paliatywnym u pacjentów w złym stanie. Wykonuje się ją w celu zahamowania krwiomoczu;
    4. Leczenie paliatywne pacjentów w złym stanie i z niekorzystnym rokowaniem: nefrektomia zajętej nerki, embolizacja, próba poprawy stanu ogólnego pacjenta, opieka psychologiczna;
    5. U pacjentów z przerzutowym RCC można stosować interferon alfa oraz inhibitory kinazy mTOR. U części chorych po nefrektomii z pojedynczymi przerzutami można rozważyć ich operacyjne usunięcie.

    Wyróżniamy jeszcze kilka metod, które w przyszłości mogą stać się alternatywą dla częściowej nerfektomii. Są to: kriochirurgia, HIFU, czyli zastosowanie wiązki ultradźwięków o dużym natężeniu oraz RFA (image-guided radiofrequency ablation), czyli ablacja guza za pomocą fal radiowych pod kontrolą obrazowania.

    Rokowanie w RCC jest ściśle związane z zaawansowaniem klinicznym nowotworu. Wyróżniamy 4 stopnie zaawansowania, określone w oparciu o skalę TNM. W zależności od tego 5-letnie przeżycie waha się od 10 do nawet 90 %.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.