zarejestruj się zaloguj się

Zapalenie osierdzia

Tekst: lek. Edyta Ćwiek-Rębowska
Dodane: 17. października, 2013

Zapalenie osierdzia jest przyczyną ok. 5% zgłoszeń na oddziały pomocy doraźnej, przeważnie z powodu bólu w klatce piersiowej, który mu towarzyszy. Jest to choroba przebiegająca z gromadzeniem płynu w worku osierdziowym w przebiegu pierwotnego lub wtórnego procesu zapalnego.

SPIS TREŚCI:

    Budowa i funkcja osierdzia

     

    Osierdzie jest dwuściennym workiem obejmującym serce. Zbudowane jest z dwóch blaszek: ściennej i trzewnej, między którymi znajduje się wąska szczelina – jama osierdzia. W warunkach prawidłowych wypełnia ją maksymalnie 50ml płynu surowiczego, który „zwilża” blaszki osierdzia ocierające się o siebie w czasie pracy serca. Osierdzie zapewnia sercu ochronę podczas urazu i uniemożliwia nadmierne rozciąganie jam serca w czasie jego pracy.

     

    Przyczyny zapalenia osierdzia

     

    Zapalenie osierdzia może być infekcyjne bądź nieinfekcyjne. U ok. 1/3 chorych jego etiologii nie udaje się ustalić. Najważniejsze przyczyny zapalenia osierdzia to:

    • zakażenia wirusowe – wirusowe zapalenie osierdzia występuje najczęściej. Charakteryzuje je wysoki odsetek nawrotów i powodowane jest przez namnażanie się wirusów w komórkach blaszek osierdzia;
    • zakażenia bakteryjne, w tym gruźlicze – bakteryjne i gruźlicze zapalenia osierdzia występują rzadko, często dotykają chorych z upośledzoną odpornością (AIDS, leczenie immunosupresyjne), a nieleczone charakteryzują się bardzo wysoką śmiertelnością;
    • choroby układowe tkanki łącznej – dotyczy szczególnie chorych na twardzinę układową, toczeń i reumatoidalne zapalenie stawów;
    • zawał serca – zapalenie osierdzia może być spowodowane zawałem serca i procesem autoimmunologicznym uszkadzającym blaszkę trzewną osierdzia;
    • zabiegi kardiochirurgiczne z perikardiotomią – nacięcie worka osierdziowego podczas operacji serca może być przyczyną zapalenia osierdzia o charakterze autoimmunologicznym (dotyczy nawet 20% pacjentów po operacji pomostowania aortalno-wieńcowego, tzw. by-pass);
    • Zaawansowana niewydolność nerek – może doprowadzić do mocznicowego zapalenia osierdzia w okresie przeddializacyjnym lub po rozpoczęciu dializoterapii;
    • Nowotwory– pierwotne nowotwory osierdzia (choć rzadkie) oraz nowotwory przerzutowe są przyczyną zapalenia osierdzia spowodowanego krwiopochodnym rozsiewem komórek nowotworowych, uszkodzeniem przez naciek nowotworowy naczyń krwionośnych lub zablokowaniem odpływu chłonki z osierdzia;
    • Urazurazy drążące klatki piersiowej, uszkodzenia jatrogenne (podczas operacji lub cewnikowania serca czy biopsji) a także uszkodzenia spowodowane promieniowaniem jonizującym stosowanym w radioterapii także mogą być przyczyną rozwinięcia się zapalenia osierdzia;
    • Niedoczynność tarczycy – wysięk w worku osierdziowym gromadzi się u 5-30% pacjentów z niedoczynnością tarczycy;
    • Lekipolekowe odczyny osierdziowe są bardzo rzadkie. Jeśli występują, są wynikiem indywidualnej reakcji na leki (np. cyklosporyna, amiodaron, niektóre diuretyki).

     

    Objawy zapalenia osierdzia

     

    Zapalenie osierdzia może mieć charakter ostry, przewlekły bądź nawracający. Jego objawy to przede wszystkim:

    1. Ból – zlokalizowany zamostkowo, promieniujący do pleców lub barku, nasilający się w pozycji leżącej i zmniejszający się w pozycji stojącej lub siedzącej przy pochylaniu do przodu. W przewlekłym zapaleniu osierdzia ma umiarkowane natężenie;
    2. Gorączka lub stan podgorączkowy;
    3. Uczucienierównego bicia serca;
    4. Duszność;
    5. Objawy wynikające z zastoju żylnego – są charakterystyczne dla zaciskającego zapalenia osierdzia (będącego następstwem zapalenia przewlekłego) i obejmują poszerzenie żył szyjnych, wodobrzusze, powiększoną wątrobę, obrzęki.

     

    Rozpoznanie zapalenia osierdzia

     

    Podczas wizyty w gabinecie lekarskim objawy zgłaszane przez pacjenta w połączeniu z charakterystycznym tarciem osierdziowym słyszalnym podczas osłuchiwania serca mogą nasunąć lekarzowi podejrzenie zapalenia osierdzia. Aby je zweryfikować lekarz w pierwszej kolejności zleca EKG i badanie echokardiograficzne. Uogólnione poziome uniesienie odcinków ST i poziome obniżenie odcinków PQ mogą wskazywać na zapalenie osierdzia. Mała amplituda zespołów QRS i załamków T sugeruje nagromadzenie dużej ilości płynu w osierdziu. W takim przypadku zmiany widoczne są także na zdjęciu RTG klatki piersiowej w postaci poszerzonej, „butelkowatej” sylwetki serca. Echokardiografia niezbędna jest do szybkiej i precyzyjnej oceny osierdzia i ilości płynu nagromadzonego w worku osierdziowym. Badanie płynu osierdziowego (pobranego podczas perikardiocentezy) pozwala na ustalenie etiologii zapalenia osierdzia. Stwierdzenie odchyleń w badaniach laboratoryjnych takich jak wzrost stężenia białka C-reaktywnego, przyspieszony OB, leukocytoza ma charakter pomocniczy. Wzrost stężenia troponin sercowych w osoczu (niewynikający z niedokrwienia) świadczy o zajęciu procesem zapalnym także mięśnia sercowego.

     

    Leczenie zapalenia osierdzia

     

    W przypadku nagromadzenia niewielkiej ilości płynu w worku osierdziowym postępowanie obejmuje leczenie objawowe (podaż leków przeciwzapalnych – kwasu acetylosalicylowego i/lub kolchicyny – wg badań podawanie kolchicyny istotnie zmniejsza częstość nawrotów) a także leczenie przyczynowe (podaż antybiotyków, leków przeciwgruźliczych, zwiększenie częstości dializ lub chemioterapię) w zależności od choroby podstawowej lub czynnika odpowiedzialnego za wywołanie zapalenia osierdzia. Leczenie to powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych

    W przypadku nagromadzenia dużej ilości płynu w worku osierdziowym, w przebiegu którego może dojść do upośledzenia czynności serca wynikającej ze wzrostu ciśnienia wewnątrzosierdziowego (czyli tamponady) konieczne może być wykonanie perikardiocentezy. Jest to zabieg polegający na nakłuciu osierdzia pod kontrolą echokardiogaficzną i ewakuowaniu nagromadzonego płynu. W przypadku tamponady jest to procedura ratująca życie.

    Ropne bakteryjne zapalenie osierdzia wymaga odpowiedniego leczenia antybiotykami podawanymi dożylnie, a także otwartego drenażu worka osierdziowego drogą perikardiotomii przymostkowej.

     

    Rokowanie w zapaleniu osierdzia

     

    Rokowanie w zapaleniu osierdzia zależne jest od jego etiologii. W zapaleniach wirusowych (najczęstszych) jest dobre, lecz częstość nawrotów sięga nawet 50%. W wysiękach o charakterze nowotworowym rokowanie jest złe, a średni czas przeżycia pacjentów wynosi ok. 3 miesięcy. Zapalenie bakteryjne ropne w przypadkach nieleczonych jest zawsze śmiertelne, jednak wg niektórych badań nawet przy podjęciu leczenia śmiertelność sięga 40%. Zapalenia ropne i gruźlicze często mogą być powikłane zaciskającym zapaleniem osierdzia, które charakteryzuje się utratą elastyczności worka osierdziowego (dochodzi do włóknistego zgrubienia, zarośnięcia i zwapnienia osierdzia). „Sztywny” worek osierdziowy ogranicza rozkurcz komór serca, przez co upośledza ich napełnianie krwią i powoduje objawy niewydolności serca. W postępowaniu w zaciskającym zapaleniu osierdzia metodą z wyboru jest perikardiektomia, czyli zabieg polegający na operacyjnym usunięciu części worka osierdziowego. Jest on jednak obciążony znaczną śmiertelnością (do 12%) i zapewnia pełne unormowanie parametrów hemodynamicznych (głównie ciśnienia w prawej komorze i ciśnienia tętniczego) jedynie w połowie przypadków.

    Autor: lek. Edyta Ćwiek-Rębowska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Szmery w sercu

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.